«يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ كَما كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ »؛بقره (2 )، آيه 183. ؛ «اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! روزه بر شما مقرر شده است ؛ همان گونه كه بر كسانى كه بيش از شما (بودند) مقرر شده بود ؛ باشد كه پرهيزكارى كنيد».
«روزه» در لغت به معناى امساك و خوددارى از هر چيز است و در اصطلاح فقه عبارت است از: «امساك و خود دارى از موارد هشت‏گانه خوردن و آشاميدن، نزديكى، استمناء، دروغ بستن بر خدا و پيغمبر و جانشينان او، رساندن غبار غليظ به حلق، فرو بردن تمام سر در آب، باقى ماندن بر جنابت، حيض و نفاس تا اذان صبح، اماله كردن با چيز روان و قى كردن. - از هنگام اذان صبح تا اذان مغرب به قصد انجام دادن فرمان خداوند».
شواهد فراوانى در تاريخ به چشم مى‏خورد كه روزه در ميان يهود و مسيحيت و اقوام و ملت‏هاى ديگر نيز بوده است. آنان به هنگام مواجهه با غم و اندوه و توبه و طلب خشنودى خداوند، روزه مى‏گرفتند تا با اين كار در پيشگاه او اظهار عجز و تواضع نموده و به گناهان خود اعتراف كنند. از انجيل استفاده مى‏شود كه مسيح(ع) چهل شبانه روز، روزه داشته است. ر.ك: تفسير نمونه، ج 1، ص 633. قرآن مجيد به صراحت بيان مى‏كند: اين فريضه الهى، در امت‏هاى پيشين نيز واجب بوده است. «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ كَما كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ »: بقره (2 )، آيه 183.
روزه ابعاد گوناگون و تأثيرات مفيدى بر وجود انسان دارد. مهم‏ترين اين آثار عبارت است:
1. روزه روح انسان را تلطيف و اراده او را قوى و غريزه‏هايش را تعديل مى‏كند «لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ ».
2. روزه براى برقرارى مساوات ميان فقير و غنى است تا مردم با چشيدن طعم گرسنگى، به ياد فقيران و محرومان بيفتند و حق آنان را ادا كنند. احاديث بسيارى در اين زمينه آمده است، ر.ك: من لايحضره الفقيه، ج 2، ح 1769-1766.
3. روزه اثر بهداشتى و درمانى فراوان دارد و باعث سلامتى و تندرستى جسم مى‏گردد. رسول خدا(ص) «صُومُوا تَصِحُّوا» ؛ «روزه بگيريد تا سالم شويد».الكسى سوفورين (دانشمند روسى ) روزه‏دارى را طريق درمان بسيارى از بيمارى‏ها - از جمله كم خونى، ضعف روده‏ها، رماتيسم، نقرس، بيمارى‏هاى چشم، مرض قند و بيمارى‏هاى كليه و كبد مى‏داند. به نقل از: تفسيرنمونه، ج 1، ص 632.
«روزه» عبادت است و بايد براى انجام دادن فرمان خداوند، از اذان صبح تا مغروب كارى كه روزه را باطل مى‏كند، انجام ندهد. اين همان نيت روزه است و لازم نيست آن را از قلب خود بگذراند و يا بر زبان جارى كند. نيت براى روزه ماه رمضان و نذر معيّن، از اول شب تا اذان صبح و براى روزه غير معين (مانند روزه قضا و نذر مطلق ) از اول شب تا ظهر روز بعد است. نيت روزه مستحبى، از اول شب شروع شده و تمام روز ادامه دارد تا موقعى كه به اندازه نيت كردن به مغرب وقت مانده باشد.
اگر انسان از روى عمد و اختيار كارى كه روزه را باطل مى‏كند، انجام دهد، روزه‏اش باطل مى‏شود و بايد علاوه بر قضا، كفاره نيز بدهد. كفاره روزه دو ماه روزه است كه 31 روز آن بايد پى در پى باشد و يا شصت فقير را سير كند و اگر به هر كدام يك مد (تقريباً 750 گرم گندم يا جو يا مانند آنها ) بدهد، كافى است. دادن پول به فقير كفايت نمى‏كند ؛ مگر اينكه اطمينان داشته باشد فقير به وكالت از او، طعام خريده، سپس آن را به عنوان كفاره قبول مى‏كند. همچنين مى‏تواند پول كفاره را به يكى از مراكز و نهادهاى مطمئن بدهد كه به مصارف ياد شده مى‏رسانند (مانند دفاتر مراجع بزرگوار تقليد و كميته امداد ).