موضوع : توليد ملي و ارز

ولید ناخالص داخلی در هر کشوری مجموع ارزش افزوده ایجاد شده در بخش­های مختلف آن کشور را نشان می­دهد. افزایش میزان تولید ناخالص داخلی می­تواند موجب کاهش نرخ بیکاری و نیز از طریق افزایش درآمد سرانه، موجب افزایش رفاه آحاد جامعه شود.

در یک دسته­بندی کلی می­توان تولیدات هر کشور را به تولیدات قابل تجارت[1] و غیر قابل تجارت[2] تقسیم کرد. عمده کالاهای صنعتی و کشاورزی و نیز بخشی از خدمات، در دسته کالاهای قابل تجارت جای دارند[3]. ساختمان و زمین و نیز بخشی از خدمات در بخش تولیدات غیر قابل تجارت جای می­گیرند. هنگامی که بحث حمایت از تولید ملی مطرح می­شود، توجه ما به بخش قابل تجارت اقتصاد معطوف است؛ در واقع بخش قابل تجارت اقتصاد ممکن است در مقابل کالاهای مشابه خارجی (چه در بازار داخلی و چه در بازار بین­المللی)، تحت تأثیر قرار گرفته و تضعیف شود: ورود کالاهای مشابه خارجی در بازار داخل موجب کاهش سهم تولیدات داخلی در بازار داخل می­شود و ورود کالاهای مشابه خارجی در بازار بین­المللی می­تواند موجبات کاهش صادرات را فراهم آورد. حال این سؤال مطرح می­شود که چه عامل یا عواملی می­تواند موجب تضعیف بخش قابل تجارت اقتصاد شود؟ این نوشتار قصد دارد که یکی از این عوامل را مورد بررسی قرار دهد.

تضعیف و یا تقویت تولیدات ملی، به میزان رقابت­پذیری[4] کالاهای تولید داخل در مقابل کالاهای مشابه خارجی بستگی دارد. یکی از معیارهای اندازه­گیری رقابت­پذیری در ادبیات اقتصادی، شاخص نرخ ارز حقیقی[5] است. نرخ ارز حقیقی به دو شیوه قابل تعریف است. یکی از تعاریف نرخ ارز حقیقی، نسبت شاخص قیمت کالاها در کشورهای طرف تجاری به شاخص قیمت کالاها در داخل کشور است که بر اساس واحد پول یکسان بیان می­شود. تغییرات این شاخص می­تواند بیانگر تغییرات قدرت رقابت­پذیری کالاهای داخلی باشد؛ به گونه­ای که کاهش نرخ ارز حقیقی موجب کاهش قدرت رقابت­پذیری کالاهای داخلی خواهد شد.