الگو در لغت به معناى طرح، سرمشق، نمونه، مثال، مدل و غیره آمده است، اما در اصطلاح و در علوم گوناگون به معانى متفاوت و البته نزدیک به هم آمده است. در حوزه تعلیم و تربیت، معناى اصطلاحى الگو کاملا با معناى لغوى آن تطابق دارد و به طرح و نمونه یا مدلى از شکل یا اشیا یا موردى از رفتار اطلاق مىشود. در مورد انسان نیز، الگو به شخصیتى گفته مىشود که به دلیل دارا بودن برخى خصوصیات، شایسته تقلید و پىروى است. در روانشناسى اجتماعى، مدل به کسى گفته مىشود که کودکان رفتارش را تقلید کنند. در علوم اجتماعى نیز، الگوها آن شیوههایى از زندگى هستند که از فرهنگ نشأت مىگیرند و افراد به هنگام عمل به طور طبیعى با این الگوها سروکار دارند و اعمال آنها با این الگوها تطابق مىیابد.
همانگونه که مشاهده مىشود، معناى اصطلاحى الگو در این سه علم بسیار به هم نزدیک است از الگو در عربى به «اُسوه» و «قدوه» تعبیر مىشود، از اینرو، براى بررسى مفهوم الگو در متون دینى، باید از این دو واژه بهره بگیریم. اُسوه و اِسوه از ریشه اَسا (أ ـ س ـ و) است که در حالت اسمى به معنى قدوه و الگو و در حالت مصدرى، به معنى حالت پیروى کردن آمده است. مفردات راغب أسوه را حالتى مىداند که انسان به هنگام پىروى از غیر پیدا مىکند در قرآن کریم، در سه مورد این واژه به کار رفته است که به همان معناى مصدرى است. مرحوم علامه طباطبائى در تفسیر آیه «لقد کان لکم فى رسول الله اسوة حسنه ...» مىفرماید: «اسوه یعنى قدوه که عبارت است از اقتدا و پىروى کردن و اسوه در مورد رسول خدا صلىاللهعلیهوآله ، یعنى پىروى و تبعیت کردن از او، و از اینکه با "لقد کان لکم" ـ که ماضى استمرارى است ـ تعبیر کرده است، اشاره به آن است که این پىروى تکلیفى ثابت و همیشگى است و معناى آیه این است که یکى از احکام رسالت رسول خدا صلىاللهعلیهوآله و ایمان آوردن شما به او، این است که هم در گفتار و هم در رفتارش به او تأسى کنید.» زمخشرى در کشاف نیز، در معناى اسوه دو احتمال ذکر کرده است: یکى اینکه خود رسول خدا صلىاللهعلیهوآله فى نفسه اسوه حسنه و مقتدى به است، و دیگرى اینکه در وجود رسول خدا صلىاللهعلیهوآله خصلتى هست که جا دارد مردم به آن حضرت، در آن صفت اقتدا کنند.
تاريخ : جمعه 16 بهمن 1388
