گمان مبر کسانی که به آنچه کرده اند، شادمانی می کنند و دوست دارند برای آنچه نکرده اند ستایش شوند، مپندار که آنها از عذاب الهی رسته اند، (زیرا) برای آنها عذابی دردناک است.
* مردم سه دسته اند:
1- گروهی که کار می کنند وانتظار پاداش یا تشکر از مردم ندارند. (لانرید منکم جزاء و لاشکورا)(انسان، 9)
2- گروهی که کار می کنند تا مردم بدانند و ستایش کنند. (رئاء الناس)(نساء، 38)
3- گروهی که کار نکرده، انتظار ستایش از مردم دارند. (یحمدوا بمالم یفعلوا...)
* از مواردی که غیبت جایز است، در مورد کسی است که ادّعای مقام یا تخصّص یا مسئولیتی را می کند که صلاحیت آن را ندارد. (یحبّون ان یحمدوا بما لم یفعلوا)
* برای اینکه این تمایل نابجا ستایش بدون عمل کور شود، در اسلام هرگونه تملّق و چاپلوسی منع شده است.
* رذایل اخلاقی، همچون عُجب و غرور و انتظار تملّق از مردم، هلاکت قطعی را به دنبال دارد. (یفرحون ... یحبّون ... فلا تحسبنّهم بمفازة)
* قرآن، هرگونه تحلیل و تفسیر نابجا را نسبت به هر کس و هر موردی محکوم می کند. (لاتحسبنّ... فلا تحسبنّهم)
* خداوند نه تنها برای رفتار، بلکه برای خواسته های خیر و شرّ انسان نیز حساب باز می کند. (یحبّون ان یحمدوا... لهم عذاب الیم)
* آنچه خطرش بیشتر است، توقّع حمد است، نه توقّع شکر و مدح. زیرا در حمد، نوعی ستایش آمیخته با پرستش نهفته است. (یحبّون ان یحمدوا)
* گنهکار ممکن است پشیمان شده، توبه کند و نجات یابد، ولی افراد مغرور، حتی در صدد توبه برنمی آیند، لذا امیدی به نجات آنان نیست. (ولاتحسبنّهم بمفازة من العذاب)
* کسانی که در دنیا گرفتار اوهامِ خودپرستی و اسیر زندان «منیت» هستند، در قیامت نیز اسیر و گرفتار عذاب الهی اند. (و لهم عذاب الیم)
ادامه مطلب
