آیات مربوط به زیادهروى در صرف مال شامل دو بخش است:
الف) اسراف در مصرف شخصى; مىفرماید: کلوا من ثمره اذا اثمر ... (۱۴) از میوه آن به هنگامى که به ثمر مىنشیند بخورید و حق آن را به هنگام درو بپردازید، اسراف نکنید که خداوند مسرفین را دوست نمىدارد.
بنابراین اسرافى که در بعد اقتصادى بیشتر مورد توجه است و موجب تضعیف بنیه مالى محرومان و لذتطلبى مسرفان مىشود و از بلاهاى بزرگ اجتماعى است و فقر و محرومیتبیشتر به دنبال دارد همین نوع اسراف است که هر مسلمان با توجه به وظیفه و تعهد و مسؤولیتى که در برابر خداوند و اجتماع دارد لازم است، در مخارج زندگى خویش رعایت اعتدال را بکند و جدا از اسراف پرهیز نماید.
ب) اسراف به خاطر دیگران; وقتى انفاق از حد تعادل خارج شود نسبتبه انفاق شونده و انفاقکننده هر دو عوارض سوء و زیانبار خواهد داشت، به این جهت است که قرآن مجید وقتى در آیاتى از سوره شریفه فرقان ویژگیهاى مؤمنان و بندگان واقعى را برمىشمارد یکى از آن ویژگیها را اینگونه معرفى مىفرماید:
اذا انفقوا لم یسرفوا ولم یقتروا و کان بین ذلک قواما; (۱۵) کسانى هستند که هرگاه انفاق کنند نه اسراف مىکنند و نه سختگیرى، بلکه در میان این دو اعتدالى دارند. و نیز قرآن، خطاب به حضرت پیامبر(ص) مىفرماید: و لا تجعل یدک مغلولة الى عنقک ولا تبسطها کل البسط فتقعد ملوما محسورا (۱۶) هرگز دستت را بر گردنت زنجیر مکن (و ترک انفاق و بخشش منما) و بیش از حد آن را مگشا تا مورد سرزنش قرار گیرى و از کار فرومانى، و در همین رابطه حضرت على(ع) مىفرمایند: «ما عال امرء اقتصد» (۱۷) کسى که میانهروى پیشه سازد تنگدست نگردد. و حضرت رسول(ص) مىفرمایند: «من اقتصد اغناه الله، و من بذر افقره الله» (۱۸) هر کس در دخل و خرج میانهروى کند خدا بىنیازش مىکند و هر کس اسراف و تبذیر نماید خداوند فقیرش گرداند.
زیربناى آفرینش بر تعادل گذاشته شده است «و کل شىء عنده بمقدار» (۱۹) و هر چیزى نزد او مقدار معینى دارد و در مورد دیگر مىفرماید: «انا کل شىء خلقناه بقدر» (۲۰) ما هر چیزى را به اندازه آفریدیم.
حساب هر چیزى در پیشگاه خداوند متعال براساس حکمتبالغه او و مصلحت و عدالت و از روى اندازه و بدور از افراط و تفریط است، و اساس حکومت را هم عدالت تشکیل مىدهد و اقامه عدل از اهداف مهم بعثت انبیاى عظام الهى بوده است تا آنجا که معیار مالکیت مشروع را عدم زیان و اضرار و ستم به فرد و اجتماع، و ضابطه انفاق و احسان را کرامت و سخاوت بدور از بخل و امساک و نیز بدور از اسراف و زیادهروى قرار داده است و بالاخره تحکیم بنیان اقتصادى جامعه و میانهروى مطلوب و مورد تاکید شارع مقدس اسلام است.
