معرفت از منظر امام محمد باقر علیه السلام

امام (ع) فرمود:

" ای جابر! آیا می دانی معرفت چیست؟ معرفت هفت مرحله دارد:

1- اثبات توحید، 2- شناخت معانی، 3- شناخت ابواب( آنها كه باب امام (ع) هستند، حكم در ورودی را دارند و از طریق آنها می شود به امام(ع) راه پیدا كرد)،4- شناخت مردمان، 5- شناخت اركان( آنها كه نقش عمده ای در آفرینش دارند و در حكم پایه و ستون خیمه اند)،6- شناخت نقباء كه سروران و مهتران و رؤسا قوم هستند، 7- شناخت نجباء كه مردمان پاك طینت و با اصل و نسب می باشند."

و خداوند تبارك و تعالی فرموده است:

" قُل لَو كانَ البَحرُ مِداداً لِكََلماتِ رَبّی لَنَفِدَ البَحر قَبل أن تَنفَد كَلماتِ رَبّی وَ لَو جِئنا بِمِثلِه مَدداً."( كهف/109)

" بگو اگر دریا مركب شود برای نوشتن.....

محبت ودیعه ای الهی است كه خداوند نزد انسان قرار داده است . و افراد از این موهبت در طرق گوناگون استفاده می نماید . و برخی این نعمت را صرف عشق ورزیدن به عترت پیامبر اكرم صلی الله علیه و آله می نمایند .

- عیاشی در كتاب " تفسیر"از برید بن معاویه عجلی نقل كرده است كه گفت: نزد امام باقر (ع) حاضر بودم كه ناگاه شخصی كه از خراسان پیاده برای ملاقات آن حضرت سفر كرده بود وارد شد، دو پای خود را كه تركیدگی و شكاف برداشته بود برای نشان دادن بیرون آورد و عرض كرد: به خدا قسم چیزی جزمحبت شما اهل بیت مرا به این كار وانداشت، و دوستی شما باعث شد كه این راه طولانی را پیاده بپیمایم.

امام باقر (ع) فرمود:

" به خدا قسم اگر سنگی ما را دوست بدارد خداوند تبارك و تعالی او را با ما محشور گرداند، و آیا دین چیزی جز محبت است؟"

همانا خداوند می فرماید:

" قُل إنْ كُنْتُم تُحِبُّونَ الله فَاتَّبِعُونی یُحْبِبْكُمُ الله " ( ال عمران /31)

" بگو اگر شما خدا را دوست دارید از من پیروی كنید تا خدا شما را دوست داشته باشد."

و فرموده است: " یُحِبُّونَ مَن هاجَرَ إلَیْهِم." ( حشر/9)

" مهاجرین را كه به سوی ایشان آمدند دوست می دارند. "

( ودو مرتبه تكرار فرمود) آیا دین....

محبت ودیعه ای الهی است كه خداوند نزد انسان قرار داده است . و افراد از این موهبت در طرق گوناگون استفاده می نماید . و برخی این نعمت را صرف عشق ورزیدن به عترت پیامبر اكرم صلی الله علیه و آله می نمایند .

- عیاشی در كتاب " تفسیر"از برید بن معاویه عجلی نقل كرده است كه گفت: نزد امام باقر (ع) حاضر بودم كه ناگاه شخصی كه از خراسان پیاده برای ملاقات آن حضرت سفر كرده بود وارد شد، دو پای خود را كه تركیدگی و شكاف برداشته بود برای نشان دادن بیرون آورد و عرض كرد: به خدا قسم چیزی جزمحبت شما اهل بیت مرا به این كار وانداشت، و دوستی شما باعث شد كه این راه طولانی را پیاده بپیمایم.

امام باقر (ع) فرمود:

" به خدا قسم اگر سنگی ما را دوست بدارد خداوند تبارك و تعالی او را با ما محشور گرداند، و آیا دین چیزی جز محبت است؟"

همانا خداوند می فرماید:

" قُل إنْ كُنْتُم تُحِبُّونَ الله فَاتَّبِعُونی یُحْبِبْكُمُ الله " ( ال عمران /31)

" بگو اگر شما خدا را دوست دارید از من پیروی كنید تا خدا شما را دوست داشته باشد."

و فرموده است: " یُحِبُّونَ مَن هاجَرَ إلَیْهِم." ( حشر/9)

" مهاجرین را كه به سوی ایشان آمدند دوست می دارند. "

( ودو مرتبه تكرار فرمود) آیا دین....

تقدیر خداوند بار دیگر آفرینشى شگفت را رقم زد و دل‏ انگیزترین‏ جلوه‏هاى صفات الهى را در جمال دل‏آراى شخصیتى بزرگ از تبارعلى(ع) آفرید. معراج عرفان و شور و عشق او آنچنان شكوهمند و پر رمز و راز بود كه زیباترین روح پرستنده، «زین العابدین‏» لقب یافت و دلدادگى‏اش به جمال ربوبى در حال سجده موجب شد كه ‏او را «سجاد آل محمد(ص)» نام نهند. زمانى كه در پنجم شعبان‏ سال 38 هجرى قمرى دیده به جهان گشود،(1) پدرش امام حسین(ع) نام زیباى على را براى او برگزید تا این كه یاد و نام على(ع)در خاطره‏ها زنده بماند و زندگى و محفل انس پدر را رونق ‏فزاینده‏ تر بخشد.

زندگى آن حضرت همراه با حوادث بسیار حساس و مهمى بود؛ به ویژه ‏دوره سى و پنج ‏ساله امامتش كه خود نمونه‏اى متعالى از مبارزات‏ حضرت است. صفات ممتاز و گستره  وجودى‏اش در افقى فراتر ازمبارزات و مجاهدتهاى اوست. و هیچ بلندنگر تیزپروازى بر ستیغ‏ و بلنداى عظمت و بزرگوارى او نمى‏تواند دست ‏یابد؛ اما تامل و دقت در رفتارها، سخنان و موضع‏ گیریهاى او مى‏تواند روزنه‏اى به‏ حیات معقول و نورانى‏اش بگشاید و این نوشتار سعى دارد پرتوى كم سو از مبارزات آن امام همام را در چهار زمینه یادآور شود.

الف- حضور در نهضت كربلا

همراهى آن حضرت در واقعه كربلا را مى‏توان اولین تجلى چشمگیر درصحنه مبارزات به شمار آورد. زمانى كه قیام خونین ابى عبد الله ‏الحسین(ع) تحقق یافت، جز دوستان خدا و دلهاى مطمئن كسى دیگر یاراى همراهى حضرت را نداشت. آن حضرت بى‏اعتنا به‏ قدرتها و مظاهر طاغوت جلوه‏هاى شگفت از حماسه و ایثار را فرادید انسانها  قرار داد، هنگامى كه در روز عاشورا امام حسین(ع) انسانها را به.......

بررسى حالت تعبد همگام با مظاهر انسانى دیگر

بررسى حالت تعبد از رهگذر توجه به اوضاع و احوال زمان‏ مام (ع)

بررسى پدیده تعبد، با توجه به نقش امام (ع) و عمل هر یك ازائمه علیهم السلام در هر مرحله

عزلت امام و حالت تعبد

رهبرى امام و حالت تعبد

حكومت و تعبد امام

تفرقه و تلاش امت، و مسئله تعبد

تربیت و مظاهر تعبد

اشكال اول

اشكال دوم

در بررسى اساسى‏ترین مظاهر زندگى امام سجاد (ع) به مواردى چون: ترك دنیا، كثرت عبادت، زهد نسبت ‏به مال دنیا و خوشى‏هاى آن‏خواهیم رسید. ما از این مظاهر به «تعبد» و روى گردانى از دنیا، تعبیر مى‏كنیم. «تعبد» در حیات پر بركت امام (ع) به گونه‏اى است كه محتاج دلیل‏ و نص تاریخى نیست. همین كافى است كه بدانیم آن حضرت را «زین‏العابدین‏» و «سجاد» لقب دادند. در نظر علماى غیر شیعى، امام سجاد (ع) عابدترین و زاهدترین فرد زمانه خود است كه مانند خورشیدى بر تارك انسانیت مى‏درخشد و تاریخ او را در اعلا مرتبه ‏مى‏ستاید. براى معرفى عبادت امام (ع) به صورت زنده و شناساندن كیفیت ومقدار آن و بررسى حالاتى مانند ترس از خدا، زهد و موعظه كه از لوازم عبادت امام بشمار مى‏آید، برخى از روایات را كه متضمن ‏این معنایند، یادآور مى‏شویم:

 1- از یكى از خدمتکاران امام (ع)، درباره عبادت آن جناب، سؤال كردند، او گفت: «آیا مختصر بگویم ‏یا تفصیل بدهم‏» گفتند: «مختصر بگو» گفت: «هرگاه براى ایشان غذا مى‏بردم یا مى‏رفتم ‏كه رختخواب‏شان را پهن كنم، ایشان درحال نماز وعبادت مى‏دیدم. هر روز و شب هزار ركعت نماز مى‏خواند. پیشانى حضرت از زیادى سجده پینه بسته بود و مانند پوست زانوى ‏شتر شده بود.»

2- امام باقرعلیه السلام عبادت پدر بزرگوارشان را چنین ‏توصیف مى‏كند: « پدرم شب‏ها آن قدر نماز مى‏خواند كه هنگام رفتن ‏به رختخواب، از ناتوانى بر روى زمین خود را مى‏كشاند.» روایاتى هم كیفیت عبادت امام را شرح داده‏اند: گفته‏اند: امام (ع) در حال نماز، مانند چوب خشكى بى‏حركت ‏مى‏ایستاد، مگر این ‏كه باد لباس‏هاى ایشان را به حركت درمى‏آورد. چون به نماز قامت مى‏بست، رنگ چهره‏اش متغیر مى‏شد و در حال ‏سجده، آن قدر مى‏ماند كه عرق از سر و روى مباركش جارى مى‏شد. هنگام وضو گرفتن، از خوف خدا، رنگش مى‏پرید و این چنین خود را براى دیدار پروردگار آماده مى‏ساخت. بعضى از دوستداران امام، با دیدن آن همه عبادت و سخت‏گیرى حضرت ‏در تضرع و مناجات، خوف بر آنان را برمى‏داشت و از امام تقاضا مى‏كردند كه ازعبادت خود كم كند و اندكى مراعات حال خود را بنماید. دخترش فاطمه، روزى به صحابى جلیل القدر، جابربن‏عبدالله انصارى، گفت كه هر طور شده امام (ع) را قانع سازد ازعبادتش بكاهد، تا خداى ناكرده صدمه‏اى به ایشان نرسد و به ‏مریضى گرفتار نیاید. زیرا او تنها فرزند به جا مانده حسین (ع) و تنها حجت‏ خدا، بر روى زمین است. كیفیت عبادت امام، اختیار از كف حاضران مى‏ربود و دل آن‏ها را مى‏سوزاند. آن‏ها مى‏گریستند و مى‏ترسیدند كه ضعف و ناتوانى.....