از ميان تمامي فرمها و سبكهاي نمايشي گذشته و حال كه درايران زمين رايج شده و مي‌باشد، تعزيه ايراني اصيل‌ترين و غني‌ترين شكل نمايشي استكه خاص ايرانيان بوده و از تعرض بيگانگان و نفوذ فرهنگ غير ايراني تا حدود فراوانيمصون مانده است .

تعزيه‌ي ايراني، از جمله مواردي است كه براي احاطه و دست‌يابي به همه‌ي ابعاد آن بايد نگرشي ژرف و چند وجهي بدان داشت ، حفظ بخش مهمي از فرهنگ وآيين‌هاي قومي و ملي ، نگاه و تبلور زيبايي‌شناسي،و ديگر موارد منحصر به فرد ، كه درصورت توجه و صرف انرژي مي‌تواند به درستي در اختيار هنرمندان تجربه‌گر و جوان باشد . از جمله‌ي اين موارد ويژگي و مشخصات تعزيه و تعزيه‌نامه‌هاي ايراني است كه در نوع خود قابل توجه است . به طور مثال يكي از ويژگيهاي برجسته‌ي تعزيه در جنوب ايران ، تجسم بخشيدن به صحنه‌ها، حوادث و واقعيات تعزيه است تا حدي كه به گفته‌ي اكثر شاهدان ،گاه اجراي وقايع تاريخي كربلا تا مرز واقعيت نمايي كامل ، پيش مي‌رود . اين موضوع باتوجه به مكان اجراي تعزيه كه در كنار نخلستانها مي باشد ، تداعي‌كننده‌ي هر چه بهترو بيشتر اتفاق‌ها و ماجراهاي كربلا و فضاي اصلي واقعه‌ي تاريخي است . به طوريكه تماشاگران گاه فراموش مي‌كنند كه آنچه مي‌بينند ، شبيه‌خواني است . آنها آنچنان تحت تأثير قرار مي‌گيرند كه خود نيز در حلقه‌ي اجرا ، حوادث و وقايع تعزيه گره مي‌خوردند .

قبل از اسلام مردم سرزمين سيستان دين زرتشتي داشتند و از لحاظ رفتار، گفتار، پندار نيك و پسنديده زرتشتيان مومني بوده‌اند و از دلايل اين ادعا وجود آتشكده معروف كركوي و سرود معروف كركويه است كه در ادبيات فارسي و تاريخ ثبت شده و از جايگاه والايي نيز برخوردار است. 

يكي از پديده‌هاي كهنسال و فرهنگي كه عموماً با شعائر مقدس ديني و اساطيري پيوندي عميق يافته و با مايه گرفتن از اسطوره‌هاي ايراني در رفتار و مناسك كهن ما ريشه دوانيده است تعزيه مي‌باشد كه بي‌ترديد مي‌توان آن را رفتار آييني نمايشي ايراني دانست.

واژه‌ي تعزيه در لغت به معناي سوگواري، روضه، تسلي دادن، امر كردن به صبر و ... بيان شده است (دهخدا، ج 4، ص 5962) و در اصطلاح به گونه‌اي نمايش مذهبي منظوم گفته مي‌شود كه اشخاصي اهل ذوق و كار آشنا، در مناسبت‌هايي خاص كه امروزه مناسبات مذهبي صورت غالب آن مي‌باشد و با بهره‌گيري از ابزارها و نواها و گاه نقوش، حوادث و داستان‌هاي تاريخي و مذهبي مورد نظر را در پيش چشم بينندگان بازآفريني مي‌كنند.

در مورد چگونگي پيدايش تعزيه خواني‌ها در ايران نظر واحدي وجود ندارد و پژوهشگران و نويسندگان ايراني و غيرايراني در اين مورد نظرات گوناگوني در نوشته‌هاي خود ارائه كرده‌اند، اين گونه كه مي‌نمايد اين نظرات و نوشته‌ها و آثار، به صورت اشاره و اظهارنظرهاي پراكنده و نقل قول‌هاي تكراري و متناقض و بر اساس احتمال و حدس و گمان بيان شده است. درباره‌ي اين موضوع يعني منشأ پيدايش تعزيه در ايران و بررسي داشته‌هاي آن به اين نتيجه مي‌توان رسيد كه: برخي پيدايش تعزيه را به اوايل دوره‌ي قاجار و بعضي به دوره‌ي زنديه و گروهي به اواسط يا اواخر دوره‌ي صفويه مربوط مي‌دانند. حتي برخي تاريخ‌نويسان و نويسندگان مراسم سوگواري‌هاي ديلميان را آغاز تعزيه پنداشته‌اند. ناگفته نماند كه مقصود از تعزيه در اين گفتار معني و مفهوم مطلق نمايشي آن مي‌باشد.