با نام خدا
بامداد روز عاشورای حسینی در یکی از میدانگاه های شهري كوچك در جنوب شرق شهرهای کاشان و آران و بیدگل به نام «ابوزيدآباد»، جمعيتي فراوان گرد آمده اند. جمعيتي سياهپوش و در ميان آنها برخي با سبك ايرانيان كهن، فضای میدانگاه را تا حتی تا کوچه های پیرامون آکنده اند. اين جمعيت آمده است تا شاهد برگزاری مجموعه آیین هایی نمادین و باشکوه، از واقعه سال 62 هجری باشند.
قرار است مراسم از تكيه اي معروف به «حسينيه رودي» با صداي شورشآفرين سنجها و دُهُلها توسط جواناني غيرتمند و ولايي و با همراهي مردم سوگوار آغاز شود و پس از طي سه كوچه، به سمت ميدانگاهِ معروف به «اعتمادي» ادامه يابد.
بشکوه ترین بخش آیین ورود پیکره سترک، بامهابت و چوبی به فضاي ميدانگاه است كه بار بسيار سنگین آن را جوانانی برومند حمل می کنند. مردم نام این پیکره را «نخل» می گویند. در بیان فرهنگ عامه زیباترین نام ها عموما همان نامی است که از نسل ها، دهان به دهان و سینه به سینه رسیده است.
این پیکره چوبی دارای دو وجه یک پیشانی و دیگری پشت است. این دو با شبکه ای چوب های در همتنیده و در راستایی استوار به هم محکم شده اند. زیر این شبکه، محیطی به شکل مکعب ذوذنقه بوده که در مجموع روی ردیف هایی از دیرک های محکم چوبي به طرز متقاطع نظام یافته است. حمل کنندگان با توزیعی متناسب و با آدابی خاص نخل را برداشته، از محل استقرار به میدانگاه آورده اند. اكنون در فضاي اين ميدانگاه چند بار نخل گردشي عروجی خواهد داشت. اين گردش ها با آیین های دیگری چون توغگرداني پیوند می خورد و سرانجام حمل كنندگان «نخل» را با همراهي سوگواران به محل استقرار بازمی گردانند.
دقت در نما و هیکل نخل این پرسش را مطرح می کند که نخل نماد چیست؟ برخی آن را نماد تابوت امام حسین علیه السلام، برخی آن را نماد هودج بی بی زینب سلام الله علیها و برخی آن را نمادی از روح امام می خوانند. در مورد آیین های ریشهدار و اصیل شایسته است که کمی فراتر از اینها بیندیشیم و اقرار کنیم که شاید همه اینها و جز اینها هم باشد. گاه برخی معانی، معانی دیگر را نه تنها نفی نمي كنند بلکه آنها در بر می گیرند. مثلا برای واژه «کوثر» که در قرآن کریم آمده، معانی «چشمه ای در بهشت»، «نیکی فراوان» و «دختر گرامی ایشان حضرت فاطمه» ذکر شده است که لزوما پذیرفتن سومین تعبیر به معنای نفی دو مورد دیگر نیست. در مراتبی بسیار پایینتر، آنچه از آیین های کهن در فرهنگ عامه بویژه در فرهنگ شیعی مانده است، بسادگی نمی تواند حامل یک بار معنایی باشد.
اجزای اصلی نخل
پیش از اینکه به بیان یکی از معانی بلندی برای «نخل» بپردازیم، این سوال ها مطرح است که چه لزومی داشت این پیکره را این همه سنگین بسازند؟ وجود دو وجه یکی در جلو و دیگری در پشت سر چرا؟ همیشه رو به جلو بردن نخل که در این حرکت بی تردید و یقینا وجه عقب پشت سرِ وجه جلو در حركت خواهد بود، به چه معناست؟
يكي از معاني سنگيني پیکره نخل اين است كه صاحب هر شانه ای نمي تواند مدعي توان حمل آن بشود بلكه بايد افراد نيرومند براي برداشتن آن اقدام كنند. البته براي انجام درست اين كار خطير توان جسمی كافي نيست بلكه باور قوی نسبت به ساحت صاحب این مراسم که وجود امام است، نیت پاک، روح همکاری و در مواردی فداکاری ضروری است.
سطوح جلو و عقب نخل نه به شکل مربع، دایره، مستطیل و نه حتی به شکل محراب بلکه به شکل گنبد هستند. شکل یاد شده به همراه روبروي هم بودن آنها و پیوستگی مستحکم این دو نماد گنبدی شکل، بیش از هر چیز روبرو بودن دو گنبد امام حسین علیه السلام و حضرت عباس سلام الله علیه را با پیوستگیِ بین الحرمین تداعی می کند چنانكه فرزند ام البنین در سراسر عمر، با امامش در قول و عمل پيوستگي و پيروي داشت. اینکه هیچ گاه پشت نخل از پیشانی آن جدا نیست، نماد پیروی از ولايت ولي زمان است. در نتيجه همين پيروي كامل بوده است كه هر ساله در روز عاشورا و در این مراسم نمادین، نخل را ما یک پیکره واحد می بینیم؛ مانند پشت و روی يك دست.
در روز عاشوراي سال 62 هجري نيز بار ولایت بر دوش 72 انسان وارسته حمل شد و به مقصد رسید. سنگینی نخل می تواند به کسانی که شاهد گردش آن هستند و هم چنین کسانی که زیر نخل هستند کمک کند تا دريابند که بار ولایت سنگین است. برداشتن آن نيروي فراوان مي خواهد و حمل آن به نحوي كه بر زمين و در و ديوار اصابت نكند و رواق چشم هاي جمعيت ناظر را از مرواريد هاي اشك چراغان كند نيازمند بينش و معرفتي ژرف است.
اگر «نخل» نماد بار «ولايت» است، آيا تا كنون در تاريخ اتفاق افتاده است كه با نبود افراد نيرومند و يا در نبود افراد داراي درك و بصيرت نخل زمينگير شود؟ بله در زمان حضرت علی علیه السلام اینهایی که زیر بار ولایت حضرت علی بودند پس از فتنه ثقيفه از حمل بار ولايت سرباز زدند و در فتنه صفين كه نخل را برداشته بودند ناجوانمردانه و نابخردانه شانه خالي كردند و آن را بر زمين زدند. این نخل به مدت بیست و اندی سال در خانه ماند. حضرت بین مردم بود ولی آن بار ولایت روی زمین بود و استفاده ای در شان و منزلت مولا از آن نشد.
دريافتن معاني بلندِ آيينهاي ريشه دار شيعي، با تاكيدات فراواني كه امام خميني در برگزاري سنتي مراسم عاشوراي حسيني داشت؛ انسان را در فهم اين معنا كه «كل يوم عاشورا و كل ارض كربلا» ياري مي رساند تا هنگام تكرار حوادث تاريخي در موج فتنه ها گم يا خداي ناكرده هلاك نشود.
