« در آمدی بر حوادث روزهای نهم و دهم دی خونین مشهد »
 

اعزام هیئتی از سوی دولت جهت پایان دادن به تحصن
 

به دنبال تشدید تحصن علما ، نخست وزیر ایران از پزشکان مشهد به علت تیراندازی مأموران فرمانداری به بیمارستان شاهرضا و مقتول و مجروح شدن عده ای در داخل بیمارستان عذر خواهی کرد . در همین راستا سرتیپ جعفری فرماندار نظامی مشهد عزل و سرتیپ شاپور به جای او منصوب شد .(2) با وخیم تر شدن اوضاع دولت هیئتی را به مشهد اعزام کرد . هیئت اعزامی پس از ورود به مشهد ، خواستار ملاقات با سید حسن طباطبایی قمی شد ، اما ایشان نپذیرفت و فرزند ایشان ( سید محمود قمی ) به شکل زننده ای با آنها برخورد کرد . اعضای هیئت که از ملاقات با قمی ناامید شده بودند تصمیم گرفتند تا با پزشکان بیمارستان شاهرضا ملاقات نمایند و رضایت آنها را جلب کنند . پزشکان نیز آنها را مورد بی مهری قرار دادند و از بیمارستان اخراج کردند . کادر بیمارستان اظهار کردند که هدف و خواسته آنها اخراج شاه از کشور است .
پس از مدتی پزشکان بیمارستان تصمیم گرفتند تا با هیئت اعزامی دولت ملاقات کنند . آنها عده ای را به نمایندگی خود تعیین کردند . در جلسه تشکیل شده ، کیفیت حادثه بیمارستان به سمع و نظر هیئت رسید و اعضای جلسه ، رژیم و دولت را عاملان اصلی حادثه ذکر کردند . در این جلسه هیئت اعزامی از وقوع این حادثه عذر خواهی نمود .، جلسه با شعار مرگ بر شاه پایان یافت .
جلسات سخنرانی همچنان ادامه داشت . در یکی از این جلسات حدود 140 هزار نفر به دستور روحانیون و پزشکان در بیمارستان شاهرضا اجتماع آقایان سید عبدالکریم هاشمی نژاد و سید علی خامنه ای سخنرانی نمودند و خواستار خروج شاه از ایران شدند . در پایان سخنرانی اجتماع کنندگان در حرکتی نمادین پس از شکستن تمثال شاه که در مقابل بیمارستان نصب شده بود ، آن را تا بهشت رضا تشییع کردند . (3)
آثار حادثه بیمارستان شاهرضا تنها منوط به مشهد نبود . در این باره جلسه ای نیز با شرکت بیش از دو هزار نفر در سالن غذا خوری بیمارستان پهلوی تهران تشکیل گردید . برنامه جلسه بیش از دو هزار نفر در سالن غذا خوری بیمارستان پهلوی تشکیل گردید . برنامه جلسه از طرف دکتر محمد علی راشد اعلام شده بود . پس از سخنرانی نمایندگان مشهد که در آن جلسه حضور داشتند ، محمد رضا راشد از طرف دانشگاه جندی شاپور ، آقای ابوالفضل قاسمی از طرف جبهه ملی ، علی اصغر حاج سید جوادی از طرف نویسندگان ، حسن نزیه ، رئیس کانون وکلا و شخصی به نمایندگی از دانشگاه ملی مطالبی اظهار نمودند . سپس مخبر امریکایی مجمع بین المللی حقوق بشر امریکا نیز سخنرانی کرد . این جلسه با قرائت قطعنامه پزشکان مشهد پایان یافت .
از صبح روز 57/9/27 ، کلیه مغازه ها و اکثر بانک ها و ادارات تعطیل بودند . تظاهرات کنندگان پس از تجمع در منازل قمی و شیرازی به سوی بیمارستان حرکت و با خود عکس هایی از کشته شدگان اخیر و پلاکاردهایی حاوی شعار علیه رژیم حمل کردند . آنها داشتند جنازه محمد منفرد را ـ که بر اثر اصابت گلوله در حوادث اخیر پس از چند روز بستری در بیمارستان شهید شده بود ـ از بیمارستان تا آخر خیابان زد تشییع نمایند . (4) در این تجمع هاشمی نژاد طی سخنانی علیه شاه ، بیان داشت بنا بر فتوای امام ، قمی و شیرازی از این زمان به بعد ، سهمیه خمس و زکات به کارکنان شرکت نفت تعلق می گیرد . او سپس به پزشکان توصیه کرد که کارکنان ارتش را بدون دفترچه درمانی پذیرش کند و در صورت نداشتن پول ویزیت و داور ، آن را علما پرداخت خواهند کرد . ایشان در پایان افزود که تا دو سه روز دیگر ، گروهی توسط علما سازماندهی شده است که به هر خانه ای که ارتشی نباشد ، هر دو شب یک بار ، بیست لیتر نفت به طور رایگان بدان ها تحویل داده شود . (5)
 

حمله به مردم در مقابل بیت آیت الله شیرازی
 

تظاهرات و ناآرامی ها تا حادثه روز دوم دی و همچنین حوادث روزهای نهم و دهم دی ادامه یافت . در روز اول دی گروهی از منزل شیرازی و گروهی از منزل قمی با سردادن شعارهایی علیه رژیم راهی بیمارستان شدند تا متحصنین را همراهی کنند . مردم که با کمبود نفت و سرمای طاقت فرسای زمستان مواجه شده بودند تا جهت مقداری نفت و مواد سوختنی مدت زیادی را در صف های طویل نفت منتظر بمانند ، در این راهپیمایی شعارهایی با این مضمون سر می دادند : « کمبود نفت و بنزین به دست شاه بی دین ، مرگ بر این شاه » آنها پس از پیمودن خیابان های شهر در میدان داخل بیمارستان تجمع کردند . در این تجمع پس از اتمام سخنرانی سید هادی خامنه ای پیام امام را که به مناسبت فرا رسیدن عید کریسمس به ملت مسیح فرستاده شده بود ، قرائت کرد . در پایان تجمع کنندگان ، تعدادی از کشته شدگان حوادث چند روز اخیر را به سوی بهشت رضا تشییع کردند . (6)
روز دوم بهمن ، عده زیادی در اطراف بیت شیرازی تجمع و تظاهرات کردند . به دستور سرلشگر میرهادی ، فرماندار نظامی مشهد ، ساعت سه بعد از ظهر در چهارراه نادری ، ماقبل منزل شیرازی ، مردم را به مسلسل بستند . در این حادثه 12 نفر کشته و 60 نفر مجروح شدند . در نقلی دیگر ، تعداد کشته شدگان ـ به موجب اعلامیه تأیید شده که مقابل منزل شیرازی نصب شده بود ـ 8 نفر و تعداد زخمی ها بسیار بود . تعداد کشته شدگان پس از مدتی به 20 نفر افزایش یافت . (7)
پس از حادثه دوم دی ، شهر مشهد را غم و عزا فراگرفت . روز چهارم دی 98 درصد مغازه ها و دکاکین شهر بسته بود . کلیه شعب بانک ها و ادارات دولتی به حالت نیمه تعطیل در آمدند و تنها رؤسای ادارات و مدیران کل در محل کار خود حاضر شدند . مردم که از حادثه تیر اندازی بسیار ناراحت بودند در سطح شهر به تظاهرات خیابانی دست زدند . آنها با قطع درختان میدان شاه آنها را در پای پیکر رضاشاه به آتش كشیدند.جمعیت حاضر در حدود 5 هزار تخمین زده شده بود. آنها پایه مجسمه رضاشاه را با وسایلی چون پتک از بین بردند و با خاک یکسان کردند . (8)
متعاقب این حادثه شیرازی و قمی اعلامیه ای در 57/10/3 برابر با 1399 خطاب به مسلمانان مجاهد و ملت ایران صادر کردند . در این اعلامیه آنها به حوادث بیمارستان و تحصن علما اشاره ، عامل و مسبب حادثه مذکور را یک جانی دیوانه خطاب کردند و به او اخطار نمودند که هر چه زودتر باید مشهد را ترک کند . آنها درباره کیفیت وقوع حادثه چنین اعلام کردند :
مأموران حکومت نظامی در چند نقطه شهر بدون جهت به روی مردم آتش گشودند و آنان را از دم درو کردند و تا پاسی از شب تیراندازی و رگبار مسلسل ادامه داشت که نتیجه آن 10 کشته و بیش از 60 زخمی گزارش شده است . این رقم بیش از مقتولین و مصدومین اکثر حوادث سابق مشهد است .
آنها در پایان بر ادامه تحصن علما و جامعه روحانیت مشهد در بیمارستان امام رضا ( ع) و حمایت کامل مراجع تقلید و مسلمانان از آنها تأکید و روزهای 24 و 25 محرم را روزهای عزا و تعطیل عمومی همراه با راهپیمایی اعلام کردند . (9) دیگر علما و فضلای حوزه مشهد هم اعلامیه هایی مشابه و با مضمون فوق صادر کردند .
روز سوم بهمن بازار مشهد تعطیل و عده زیادی از مردم در مقابل بیوت علما از جمله شیرازی ، قمی ، مرعشی و همچنین در میدان شاه ،چهار راه دروازه طلایی ( چهار طبقه فعلی ) ، مقابل بیمارستان شاهرضا اجتماع و شعارهایی علیه رژیم سردادند . تجمع کنندگان مقابل بیمارستان شاهرضا خواستار تشییع جنازه کشته های دیروز شدند. در داخل بیمارستان ، سید علی خامنه ای در جمع متحصنین سخنرانی و ضمن تشریح حوادث اخیر ، راجع به اوضاع سیاسی و اجتماعی ایران سخن گفت . در پایان مقرر گردید تا سه روز عزای عمومی در مشهد اعلام و روز سه شنبه 25 محرم ، تظاهرات عمومی در اعتراض به این اقدامات رژیم صورت گیرد . آنها همچنین تصمیم گرفتند تا دفن جنازه عده ای از کشته شدگان در میدان شاه ، نام میدان را به میدان شهدا تغییر دهند . (10)
در پی این حادثه همچنین شیرازی طی تلگرافی فوری به نخست وزیر ازهاری ، احضار و عزل فوری سرلشکر میر هادی را خواستار می گردد . شیرازی در این تلگراف با لحن تندی اعلام می کند که اگر او را زنده می خواهد ، بایست ظرف 48 ساعت مشهد را ترک نماید و در غیر این صورت جنازه او به تهران حمل خواهد شد . (11)
روز پنجم دی /25 محرم ، به خاطر وقایع خونین دوم بهمن ، تعطیل بود . در این روز عده ای از مردم از منزل شیرازی به سوی خیابان تهران حرکت کردند و در مقابل شهربانی با دیدن مأمورانی که مشغول تیر اندازی به سوی مردم بودند خشمگین شدند و شعارهایی علیه شاه سردادند و در پایان به جمع تحصن کنندگان در بیمارستان پیوستند . در این روز همچنین شهدای روز دوم بهمن تشییع و سید علی خامنه ای برای آنها سخنرانی کرد .
در این اوضاع و احوال علمای مبارزه مشهد از جمله سید کاظم مرعشی ، علی تهرانی و سید علی خامنه ای در جلسه ای در منزل شیرازی شرکت کردند . دراین جلسه اعلام می شود که از سوی امام 48 ساعت به شاه مهلت داده شده است تا ایران را ترک نماید ، در غیر این صورت طرفداران ایشان کودتای همگانی و ملی خواهند کرد . در همین روز زندان شهربانی دچار آتش سوزی گردید .آتش سوزی زمانی رخ داد که زندانیان جهت همبستگی با مردم شروع به تظاهرات و سر دادن شعار کردند . لذا پلیس با تیر اندازی و پرتاب گاز اشک آور وارد عمل گردید و در این زد و خورد آتش سوزی به وقوع پیوست . بامتشنج شدن اوضاع ، ازهاری طی تماس با طاهر احمد زاده از او می خواهد شخصا به زندان روز و به وضعیت زندانیان سیاسی و غیر سیاسی رسیدگی نماید . (12)