مختار به خولی گفت در کربلا چه کردی ؟ گفت : نزد علی بن حسین (ع) آمده پوستین زیر او را برداشتم و مقنعه و گوشواره زینب (ع) را هم برداشتم . مختار گریه کرد و گفت او به تو چه گفت ؟ گفت : او به من گفت : خداوند دست ها و پاهای تو را قطع خواهد کند و خداوند تو را قبل از آتش آخرت به آتش دنیا بسوزاند مختار (ره) گفت : به خدا قسم دعای آن طاهره مظلومه (ع) را مستجاب خواهم کرد.

 

زجر کش کردن حصین و شرحبیل

مختار گفت : حمد خدای را که تو را به دستم رسانید ! بعد گوشتش را با قیچی برید تا مرد .

شرحبیل که در کربلا از پشت بر صورت امام حسین (ع) زد ، مختار دستور داد تا او را با آتش بسوزانیدند.

در دنیا و آخرت سیراب نشوی!
 

حرمله ابن كاهل اسدى:

وى يكى از سران جنايتكار سپاه شام بود كه با بى‏رحمى تمام به‏قتل و غارت خاندان وحى در كربلا كوشيد و با جنايات خود، روى‏جنايتكاران تاريخ را سفيد كرد.

او سرانجام به دست مختار افتاد. وقتى يقين كرد كه كشته مى‏شودچنين لب به سخن گشود:

اى امير! در كربلا سه تير سه شاخه داشتم كه آن‏ها را با زهرآميخته كرده بودم. با يكى از آن‏ها گلوى على اصغر را كه درآغوش پدرش بود. دريدم. با دومى هنگامى كه امام‏حسين(ع)پيراهنش را بالا زد تا خون پيشانى‏اش را پاك سازد. قلبش‏را نشانه گرفتم و با سومى گلوى عبدالله بن حسن(ع)را كه‏دركنار عمويش بود. شكافتم.

مختار كه جنايات حرمله را از زبان خودش شنيده بود تصميم گرفت‏كه او را به سخت‏ترين شكل مجازات كند. براى روشن شدن چگونگى‏مجازات او حديث زير را مى‏خوانيم:

«منهال بن عمرو كه از اهالى كوفه بود، مى‏گويد: براى انجام‏حج‏به مكه رفتم. بعد از انجام مناسك حج‏به مدينه رفته به حضورامام سجاد(ع)شرفياب شدم. حضرت پرسيد: حرمله بن كاهل اسدى چه‏كار مى‏كند؟

گفتم: او زنده است و در كوفه سكونت دارد. امام دست‏هاى خود را به آسمان بلند كرد و فرمود: «اللهم اذقه‏حر الحديد، اللهم اذقه حر النار» ; خدايا! داغى آهن را به اوبچشان. خدايا! داغى آتش را به او بچشان.
 

«آسیب شناسی اجتماعی»[i] یک اصطلاح جامعه شناختی است که از قیاس جامعه با ارگانیسم موجودات زنده شکل گرفته است. آسیب‌های اجتماعی همانند امراض جسمانی موجود زنده، شامل تنش‌هایی می‌شود که در بخشی از جامعه پدید آمده و در نهایت نیز کل جامعه را در معرض خطر قرار می‌دهد . تشخیص مصادیق آسیب در جامعه شناسی، با تعریفی که جامعه شناسی از هنجارهای اجتماعی دارد، ارتباط پیدا می‌کند. عنوان مشابه و نزدیک به آسیب شناسی اجتماعی، کجروی و انحراف اجتماعی است.
 
انحراف، رفتارهایی را که از چارچوب‌های تعیین شده توسط جامعه، خارج باشند، شامل می‌شود. انحرافات  اجتماعی در برخی دیدگاه‌های جامعه شناختی ماهیت جمعی داشته و از علت و منشأ اجتماعی برخوردارند؛ اینگونه از انحرافات از آن جهت بروز می‌یابند که ساخت و ساز اجتماعی موجود قادر به حل برخی از مسائل اجتماعی و تأمین بعضی از نیازها نیست.[ii]
 
در این نوشتار، بر آنیم که از منظر جامعه شناختی آسیب‌های مشترکی را که احیاناً بر مراسم عزاداری و فرهنگ انتظار در میان شیعیان سایه گسترده مورد بررسی اجمالی قرار دهیم.
 
عوامل آسیب‌زا
 
1. برداشت‌های شخصی و سلیقه‌ای 
 
 

بر اساس ويژگي‌هاي شاخص نهضت امام حسين(ع)، ميان جنبش‌هاي اسلامي در سراسر جهان اسلام، پيوند به وجود آمد و موج بيداري و انقلاب، مناطق وسيعي از جهان اسلام مانند مصر، سوريه، لبنان، عراق، تركيه، افغانستان، پاكستان، الجزاير، تونس، مراكش، حجاز، اندونزي، هندوستان و ايران را در بر گرفت.در بيشتر كشورهاي اسلامي، ويژگي مردمي بودن روحانيّت، رسالت رهبري حركت‌ها و جنبش‌ها را بر دوش رهبران ديني نهاد. و این نهضت امام حسین(ع)  ادامه دارد تا متصل به قیام حضرت مهدی (عج) گردد ، و جهان پر از عدل و داد شود.

در رابطه با چرایی بروز انقلاب اسلامی در ایران ،نظرات و عوامل مختلفی وجود دارد.سقوط رژیم مقتدری که تا چند ماه قبل از آن کسی حتی در رویا هم تصور فروپاشی آن را نمی کرد، از یکسو و حاکمیت نیروهای انقلابی تحت لوای مذهب و به زعامت روحانی سالمندی که نه حزب داشت ، نه ارتشی، نه جبهه ای و نه تشکیلات سازمان یافته و منسجمی از سوی دیگر امری نبود و نیست که مشابه آن در دوران معاصر اتفاق افتاده باشد. وجود نیروهای مذهبی که الگوی خود را مکتب امام حسین(ع) قرار داده بودند و زیر بار ظلم و حکومت طاغوت نروند. نهضت امام خمینی (ره‌) که حیات اسلام ناب محمدی (ص) را تجدید کرد و وسیله تطبیق و تحقق اسلام در زمان معاصر شد،از مکتب امام حسین (ع) شکل گرفته است و در مقاطع مختلف یادآور حماسه عاشورا است‌. حیات اسلام ناب به لحاظ تطبیقی بودنش دوست پرور و دشمن ساز است‌. با تحقق آن یزیدیان زمان و ابرقدرت‌های دوران با هم دستی عمالشان به جنبش در آمدند. از هیچ کوششی برای خاموش کردن نور الهی فرو گذار نکردند و در نقطه مقابل‌، عاشقان الله با شهادت خواهی به میدان کارزار با آنها شتافتند.
 

فداکاری در راه مکتب

امام حسین علیه السلام با عمل خود به انسان های مؤمن آموخت هنگامی که اساس مکتب با خطر مواجه می شود، باید در راه حفظ آن از هیچ گونه فداکاری دریغ نورزند. امام حسین علیه السلام وقتی دید زمام جامعه اسلامی به دست فردی مثل یزید افتاده است که به صورت علنی احکام الهی را زیر پا می گذارد قیام کرد و مردم را هم برای مبارزه با یزید فرا خواند و در این راه از جان و مال و فرزندان و یارانش گذشت و اجازه نداد که مرد فاسقی چون یزید احکام الهی را پایمال سازد و فرمود: «ای شمشیرها، اگر دین محمّد صلی الله علیه و آله وسلم جز با قتل من حفظ نمی شود، مرا در بر گیرید». بدین ترتیب عمل آن حضرت الگویی شد برای تمام انسان های مومن که در مواقع به خطر افتادن ارزش های الهی با سرمشق گرفتن از عمل کرد امام حسین علیه السلام در برابر طاغوت ها قیام کرده، جلو تعدی آنها را بگیرند و از این طریق ارزش های دینی را در طول قرون متمادی از خطرها حفظ کنند.

آزاده زندگی کردن

یکی از درس های مهم نهضت عاشورا برای همه انسان ها این بود که صرف نظر از هر عقیده ای که دارند، سعی کنند در زندگی آزاده باشند و تن به هیچ گونه خواری ندهند و تسلیم ستم هیچ ستمگری نشوند. آری، آن هنگام که مرد ستمگری چون یزید او را به بیعت با خود فرا خواند، در جواب او فرمود: «هرگز دست ذلّت به شما نمی دهم و هم چون برده ها تسلیم شما نمی شوم» و بارها جمله «مَوتٌ فی عزٍّ خیرٌ مِن حیاةٍ فی ذُلٍّ؛ مرگ با عزت بهتر از زندگی ذلیلانه است»، را بر زبان جاری ساخته، انسان ها رابه آزادگی دعوت کرد. در کربلا وقتی آن حضرت را بین مرگ و بیعت با ستمگری چون یزید مخیّر ساختند، فرمودند: «این گروه ستم پیشه مرا به انتخاب یکی از دو چیز یعنی جنگ و پذیرش ذلت مجبور کردند. امّا محال است که من به ذلّت تن دهم».

لزوم احیای امر به معروف و نهی از منکر

منابع مقاله:
 

مقدّمه

در بین وقایع مختلف تاریخ اسلام واقعه ای به گستردگی، نفوذ و ماندگاری عاشورا به ندرت می توان یافت. اکنون مراسم سوگواری عاشورا علاوه بر ایران و عراق که مرکز تجمّع شیعیان هستند، در لبنان، مصر، افغانستان، پاکستان، قفقاز و آذربایجان، هند، کشورهای حوزه خلیج فارس، یمن، ترکیه و حتّی کشورهای جنوب شرقی آسیا همه ساله با شور و شکوه فراوان برگزار می شود⁽¹⁾. چنین واقعه ای با نقش وسیعی که در حیات دینی کنونی بسیاری از جوامع مسلمان دارد شایسته آن است که از زوایای مختلف مورد مطالعه قرار گیرد تا هر چه بهتر شناخته شود.

ما در این نوشتار می کوشیم از زاویه ای نسبتا جدید یعنی از دید «جامعه شناسی» به این جنبش بنگریم. به طور کلی ابعاد مختلف مطالعه قیام عاشورا به این قرار است:

بُعد تاریخی: تاریخ می کوشد اصل ماجرا را آن طور که اتفاق افتاده روایت کند. در واقع این بُعد، مهم ترین وجه در هر مطالعه قیام عاشورا است، چرا که اکنون این قیام، واقعه ای تاریخی محسوب می شود و هرگونه مطالعه درباره آن، کاملاً نیازمند اطلاعاتِ تاریخی صحیح و کافی است.

منابع مقاله:
 

چکیده

در این نوشتار با بررسی واژه های به کار رفته در حادثه ی عاشورا و پی گیری سابقه ی تاریخی آنها کوشش شده است بستر وقوع این حادثه و زمینه های آن شناسایی شود . با ره گیری مفاهیم استفاده شده در این حادثه و بیان پیشینه ی تاریخی آنها مشخص می شود، که حادثه ی کربلا صرفا یک حادثه ی نظامی نبوده و یک باره به وقوع نپیوسته است، بلکه به نحوی امتداد اختلافات و درگیرهای گذشته است . تمایز افکار و عقاید دو طرف از خلال بررسی معنای نهفته در واژه های به کار رفته و روشن ساختن مراد کاربران آنها مشخص گردیده است .

در این مقال با بررسی واژه های شیعه ی علی، شیعه ی عثمان و دین علی و دین عثمان نشان داده ایم که حادثه ی عاشورا نقطه ی عطفی برای تمایز شیعیان اعتقادی از دیگر گروه ها بوده است و با بررسی واژه های سنت و بدعت، و امام، وصی و ذریه به پشتوانه ی اعتقادی این دو جریان پرداخته و در ادامه با بررسی واژه های مربوط به فرمان برداری، همچون: سمع، طاعت، خروج، عصیان و فتنه، به انحرافی که به نفع قدرتمندان در برداشت از این واژه ها راه یافته اشاره کرده ایم . در پایان با بررسی مفاهیمی هم چون: ذمه، ثار، نصر و صله ی رحم روشن کرده ایم که جامعه ی اسلامی پس از پیامبر به سوی ارزش های دوره ی جاهلی گام برداشته و این کلمات را نه در معنای تغییر یافته ی دوره ی اسلامی، بلکه در همان معنای سابق به کار برده است .

واژه های کلیدی: مفاهیم عاشورا، شیعه، بدعت، طاعت، خروج، فتنه، ذمه، ثار .

مقدمه

برخوردی که در روز عاشورا به وقوع پیوست، بیش از آن که یک برخورد نظامی باشد، یک رویارویی فکری و فرهنگی بود این را از اصطلاحات و مفاهیم به کار رفته در دو جبهه می توان دریافت . شناخت ریشه ها و زمینه های تاریخی این اصطلاحات و مفاهیم در درک صحیح آنها بسیار مؤثر است .

در قلب اروپا نيز محرم و عاشورا، روزي ويژه و به يادماندني است. در كشور كوچك‌ آلباني كه ‌انبوهي از شيعيان با عنوان بكتاشيه زندگي مي‌كنند مراسم ويژه‌اي براي عاشورا مي‌گيرند.
مردم عزادار در تيرانا، پايتخت آلباني، در روز شهادت حضرت عباس(ع) مراسمي ويژه برگزار مي‌كنند. در اين روز تمام مردم شهر پياده به سمت منطقه‌اي در بيرون از تيرانا به راه افتاده و در بالاي كوهي كه به نام حضرت عباس (ع) ناميده شده و همگان آن را مقدس مي‌شمارند، جمع مي‌شوند.

در افغانستان نيز مراسم عزاداري حسيني شور و حال خاصي دارد. در اين كشور و به ويژه در شهرهاي هرات و كابل و مزارشريف، در ماه محرم همه چيز رنگ و بوي ديگري مي‌گيرد.

در اين ميان مراسم عزاداري امام حسين (ع) در هند و پاكستان به شكل ديگري برگزار مي‌شود. دوستداران آن حضرت در هند و پاكستان با ياد آن حضرت به زنجيرزني مي‌پردازند. زنجيرها وزن زيادي دارند و بر روي هر يک تيغهايي نصب شده ‌است.
اين شكل عزاداري از ايران به اين كشورها رفته است. عزاداران بعد از سينه‌زني و زنجيرزني به سوي مكاني مي‌روند كه از قبل با سنگ و هيزم فرش‌شده و با آتش گداخته‌ شده ‌است. داغي اين مكان به حدي است كه لهيب آتش و قرمزي ذغال‌ها به وضوح ديده مي‌شود. آنها با راه رفتن بر روي آن مكان مصيبتهاي وارده به آن حضرت را گرامي مي‌دارند.
 

مراسم عاشوراي حسيني در ديگر كشورهاي جهان
عاشورا در بسياري از كشورهاي جهان مشهور و شناخته شده است و مردم بسياري از كشورها مراسم ويژه‌اي براي آن برپا مي‌كنند. گستردگي مراسم عزاداري حسيني حتي به سمت ديگر نيمكره زمين و تا ايالات متحده نيز مي‌رسد.	.
خبرگزاري ميراث فرهنگي_ گردشگري_ در روز عاشورا تمامي جهان خود را براي عزاداري اباعبدالله الحسين (ع) آماده مي‌كنند و تمام خواسته‌ها و خواهشهاي خود را به نزد آن حضرت مي‌برند و با راز و نياز خود ياد آن حضرت را گرامي مي‌دارند. عاشورا در عراق عراق اولين كشوري است كه عاشورا در آن اهميت خاصي دارد و به اعتقاد بسياري از مورخين و علما اولين كشوري كه در آن مراسم عزاداري حسيني برگزار مي‌شده، عراق بوده است. مراسم عزاداري عاشورا ريشه‌هاي ديرينه در عراق دارد و از صد‌ها سال پيش با حضور علماي ديني و بزرگان مذهبي به شكلي بسيار باشكوه در اين كشور برگزار مي‌شده ‌است.

نقش زنان در نهضت عاشورا

واقعه عاشورا گرچه حقيقتاً تلخ و جانسوز است اما در درون خود تابلوي زيبايي است از آزادگي و شناخت انسان‌ها و همچنين بزرگي مقام زن، دوشادوش زن و مرد را مي‌توان به شكل كامل در حادثه كربلا مشاهده كرد.

مردان در صحنه نبرد جنگيدند به شهادت رسيدند و زنان پيام ايشان را شهر به شهر ابلاغ كردند و به اسيري رفتند.

نمي‌توان بدون تعمق اين جمله را بر زبان جاري ساخت بي آنكه مفهوم عميق‌اش را دريافت. وقتي مطرح مي‌شود كه  «كربلا مي‌مرد اگر زينب نبود» در اين كلام رازي نهفته است كه نياز به شناخت مكتب عظيم عاشورا دارد.

اكثر اشعاري‌ كه‌ در زمان‌ جنگ‌ دربارة‌ دفاع‌ مقدس‌ و رزمندگان‌ سروده‌ شده‌ است‌ به‌نحوي‌ متأثر از قيام‌ مظلومانه‌ امام‌ حسين‌ (ع)ونبرد حماسي‌ عاشورا است‌ نمونه‌ هايي‌ ازاين‌ اشعار:

ديروزت‌ اگر رو به‌ قتال‌ آورديم‌در پاسخ‌ تو زبان‌ لال‌ آورديم‌

امروز به‌ خيمه‌ گاه‌ آن‌ دعوت‌ ناب‌ صد علقمه‌ لبيك‌ زلال‌ آورديم‌

چون‌ جامه‌ سبز را به‌ تن‌ مي‌پوشدچون‌ جام‌ شراب‌ لا زحق‌ مي‌نوشد

خون‌ در رگ‌ او چنانكه‌ مي‌جوشددر دل‌ خم‌ با ياد شهيد كربلا مي‌جوشد

ماراهرو راه‌ حسينيم‌ اي‌ خصم‌دلباخته‌ پير خمينيم‌ اي‌ خصم‌

ما شير دلان‌ بيشه‌ توحيديم‌ ميراث‌ بر بدر وحسينيم‌ اي‌ خصم‌

ديباچه‌ عشق‌ و انقلاب‌ است‌شهيدمنظوم‌ بليغ‌ آفتاب‌ است‌ شهيد

فرياد بلند ظهر عاشورا را باسرخي‌ خون‌ خود جواب‌ است‌ شهيد

امام‌ خميني‌ (ره‌)كه‌ خود سال‌ها اهل‌ عرفان‌ و تهجد بوده‌اند در وصف‌ وصيت‌ نامة‌شهدا مي‌فرمايد: اين‌ وصيت‌ نامه‌ها انسان‌ را مي‌لرزاند و بارها تذكر داده‌ بودند اين‌ تحولي‌كه‌ در جوانان‌ ايران‌ به‌ وجود آمده‌ است‌ به‌ بركت‌ اسلام‌ و اهل‌ بيت‌ مي‌باشد. با نگاهي‌ گذرابه‌ وصيت‌ نامه‌هاي‌ شهدا مي‌بينيم‌ كه‌ تقريباً در اكثر وصيت‌ نامه‌ها نام‌ و يادامام‌حسين‌(ع) و ياجملاتي‌ برگرفته‌ از فرمايش‌هاي‌ آن‌ بزرگوار و برادر مظلومش‌ اباالفضل‌العباس‌ به‌ چشم‌ مي‌خورد و به‌ عبارتي‌ كل‌ وصيت‌ نامه‌ها الهام‌ گرفته‌ از نهضت‌امام‌حسين‌(ع)است‌.

در اينجا نمونه‌ هايي‌ از وصيت‌ نامة‌ عرفاني‌ِ فارغ‌ التحصيلان‌ مدرسه‌ عشق‌ رامي‌آوريم‌:

تواي‌ حسين‌ (ع)اي‌ تو كه‌ معشوقي‌ در مسلخ‌ عشق‌ صدها عاشقت‌ را به‌ قربانگاه‌كشاندي‌، اي‌ سيداالشهدا (ع) كه‌ آخرين‌ شب‌ حيات‌ را از دشمن‌ مهلت‌ خواستي‌، نه‌ براي‌وداع‌ با دنيا، باتمام‌ وقاحت‌، كه‌ اسفل‌ السافلين‌ است‌ بلكه‌ براي‌ وصال‌ به‌ عقبي‌ باتمام‌عظمتش‌...امروز جوانان‌ ما تو را رهنمون‌ راه‌ خويش‌ ساخته‌اند.

خدايا، مامكتب‌ شهادت‌ را از كسي‌ آموختيم‌ كه‌ فرياد، أحلي‌ من‌ العسل‌ اين‌انتخابش‌ براي‌ ما الگو گشت‌.»

بار الها، سال‌ها ازكودكي‌ تا به‌ امروز نام‌ حسين‌ در ذهنم‌ پرتو افشاني‌ مي‌كرد،حسين‌ (ع)برايم‌ متجلي‌ شده‌ است‌ و حال‌ دانستم‌ كه‌ حسين‌ چرا اين‌گونه‌ همه‌ چيز و همه‌كس‌ را قرباني‌ كرد و از تو مي‌خواهم‌ مرا در صف‌ حسينيان‌ قرار دهي‌.