بررسی قدیمی ترین منابع تاریخی که درباره حادثه عاشورا وجود دارد
تاریخ، روشن ترین گواه دلاوری ها و مظلومیت های امام حسین(ع ) است. بسیاری از مورخان، در آثار خود به واقعه کربلا اشاره کرده اند و پس از شرح مختصر یا مفصل اتفاقات آن، پیامدها و اثرات تاریخی، سیاسی و مذهبی این واقعه را شرح داده اند. آشنایی با چند منبع معتبر و مقتل قابل رجوع در این زمینه، می تواند محققان و فرد فرد مردمان جامعه را هر چه بیشتر با این واقعه، آشنا کند و گسترش سنت رجوع به مقاتل، یکی از بهترین راه های جلوگیری از تحریف واقعه جان سوز عاشوراست. آنچه در این یادداشت گرد آمده، گزارشی از اصیل ترین و متقدم ترین منابع تاریخی درباره واقعه عاشورا و کربلاست؛ منابعی که بعدها بزرگانی چون سید بن طاووس در کتاب لهوف از آن ها بهره جسته اند و آثار برجسته ای پدید آورده اند.
● مقتل الحسین(ع) ابومخنف
لوط بن یحیای ازدی، معروف به ابومخنف در نیمه دوم قرن اول هجری به دنیا آمد و در سال ۱۵۷ هجری قمری درگذشت. پدر وی، یحیی بن سعید از یاران امام علی(ع) بود و جدش، مخنف بن سلیم، نیز از یاران پیامبر(ص) و علی(ع) بود. او یکی از مورخان نام دار صدر اسلام و جزو نخستین کسانی است که در کتابی مستقل به وقایع زندگانی امام حسین(ع) پرداخته است. برخی او را شیعه و عده ای دیگر او را اهل سنت می دانند البته قول قوی این است که او اهل سنت بوده و به اهل بیت ارادت داشته است. او در حدود ۴۰ کتاب نوشته که مهم ترین آن برای شیعیان «مقتل الحسین» است. این کتاب تا حدود قرن چهارم هجری موجود بوده و طبری نیز در تاریخ خود از آن نقل هایی آورده است اما کتاب بعدا از بین رفته و هیچ نسخه ای از آن در دسترس نیست. البته امروز، کتاب هایی با نام مقتل ابومخنف در بازار موجود است اما همه پژوهشگران متفق القول بر این عقیده اند که این کتاب ها در قرن ششم هجری نوشته شده اند و هیچ کدام نسبتی با کتاب اصلی ندارند. البته گروهی از پژوهشگران بخش هایی از این کتاب را که طبری نقل کرده، گردآورده اند و این نسخه، معتبرترین یادگار مقتل ابومخنف است.
● طبقات الکبری ابن سعد
طبقات الکبری کتابی تاریخی و معتبر است که در جلد هشتم خود با عنوان «ترجمه الامام الحسین علیه السلام و مقتله» به زندگانی حضرت امام حسین(ع )پرداخته است.
|
بسیاری از پژوهشگران به این منبع استناد میکنند.
نویسنده کتاب، ابو عبدالله محمدبن سعد منیع بصری است که حدود صد و پنجاهسال پس از شهادت امام حسین(ع) آن را نوشته است. می توان در این کتاب به مواردی ازجمله کودکی امام(ع)، احادیث پیامبر(ص) در شان امام(ع)، پیشگویی ها درباره شهادت او،رفتن به مکه و کوفه، رخدادهای روز عاشورا، روانه کردن اسیران به کوفه و شام،دگرگونی های آفرینش پس از شهادت امام(ع) و قیام توابین و مراثی امام(ع) اشارهکرد.
● انساب الاشراف
این کتاب نوشته احمد بن یحیی بلاذری از بزرگان اهل سنتاست که در آن به شرح مفصلی از وقایع کربلا و امام حسین(ع) در روز عاشورا پرداختهشده است. اینکه امام(ع) در مکه و مدینه و در منازل میان راه چه گفت و چه رفتارهاییاز خود نشان داد، همه در کتاب «انساب الاشراف» ثبت شده است. این کتاب از مهم ترینمنابع تاریخی است که بسیاری از وقایع عاشورا را نقل کرده است.
● اخبارالطوال
این کتاب نیز یکی از مهم ترین منابع تاریخ اسلام است که دینوری، نویسندهآن پس از رسیدن به واقعه عاشورا، به شرح مفصلی از حوادث آن می پردازد. از جملهمواردی که در این کتاب ذکر شده است می توان به علل رفتن امام حسین(ع) به مکه، هجرتامام(ع) از مکه به کوفه، ورود امام(ع) به نینوا و ناخشنودی از اینکه در جنگ پیشیبگیرد، شدت یافتن تشنگی در لشگر امام(ع) و روانه کردن عباس(ع) برای تهیه آب، خطبهامام(ع) در شب عاشورا، شهادت علی اکبر(ع) و دیگر یاران امام(ع)، تعداد زخم هایامام(ع)، تعداد شهیدانی که همراه امام(ع) بودند، تغییراتی که در آفرینش پس از شهادتامام حسین(ع) رخ داد، فرستادن سر مبارک امام حسین(ع) به کوفه، سخن گفتن سر امامحسین(ع) و انتقام خدا از قاتلان امام در دنیا اشاره کرد. دینوری یکی از مورخان اهلسنت است که در اواخر قرن سوم می زیسته است.
|
|
|
|
|
|
|
|
