حجاب و عفاف

قرآن :

يا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ وَ بَنَاتِكَ وَ نِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلابِيبِهِنَّ ذلِكَ أَدْنَى أَنْ يُعْرَفْنَ فَلا يُؤْذَيْنَ وَ كَانَ اللّهُ غَفُورا رَحِيما»[۱]

«اى پيامبر! به زنان و دختران خود و به زنان مؤمنان بگو كه جلباب ها [روسرى هاى بلند] خود را بر خويش فرو افكنند. اين براى آنكه شناخته شوند و مورد آزار قرار نگيرند [ به احتياط ] نزديكتر است و خدا آمرزنده و مهربان است».[۱]

پرسش : چرا در باره حجاب زنان در قرآن اینقدر آیه کم وجود دارد و با تعداد آیات مربوط به مثلا نماز قابل مقایسه نیست؟

پاسخ : الف) در چند جای قرآن به صراحت و با واسطه به این مسأله پرداخته شده است و از آنجا که از جمع آیات قرآنی فقط 500 آیه مربوط به بیان احکام هستند و ما ابواب مختلف فقهی داریم (52 باب فقهی از کتاب الطهاره تا کتاب الدیات) سهم آیات مربوط به مسأله حجاب سهم کمی نیست .

ب) علاوه در قرآن نسبت به بعضی از ابواب فقهی هیچ اشاره ای نشده است و بعدآ توسط خود حضرت رسول اکرم (ص) و یا ائمه بصورت مفصل و مشروح برای دیگران بیان می شده است مثلاً راجع به حج یا خمس آیات کمی داریم و این دلیل بر کم اهمیت بودن آن نیست.

زیاد تکرار نشدن و یا عدم صراحت یک مسأله در قرآن دلالت بر کم اهمیتی آن مسأله نمی کند والا بسیار از مسائل پر اهمیت و ویژه بایستی بی اهمیت جلوه داده می شدند چون در قرآن نه اسم حضرت علی (ع) و نه اسم حضرت فاطمه (س) آورده شده ولی آیات بسیار بلندی مثل «الیوم اکملت لکم دینکم» و «انما ولیکم الله و رسوله و الذین آمنوا» دلالت بر ولایت ایشان و خلافت بلافصل و سوره کوثر دلالت بر عظمت مقام حضرت فاطمه (س) می کند.

ج) قرآن در صدد بیان کلیات بوده و جزئیات را با مراجعه به اهلش تبیین نموده است«فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ؛اگر نمی‏دانید، از آگاهان بپرسید »[i]

و منظور از اهل الذکر اهلبیت (ع) که مفسرین واقعی و مدرسین ظاهر و باطن قرآنند، می باشند ، بهر حال قرآن تنها بخشی از احکام را مورد اشاره قرار داده است و از همان زمان حضرت رسول اکرم (ص) مسلمانان با پرسشهای خود از ایشان و بعد از وی با مراجعه به ائمه معصومین (ع) مسائل و مشکلات دینی خود را حل و فصل می نمودند و بالاخره افعال و اعمال حضرت رسول اکرم(ص) و ائمه(ع) راهگشای مسلمانان در برخورد با مسایل دینی به شمار می آمد.

د) در اهمیت مسأله حجاب همین قدر بس که علاوه بر قرآن در روایات و در سیره مسلمین و جوامع اسلامی نگاهی خاص به آن شده و کتابها و تالیفات فراوانی در خصوص آن نوشته شده است.

یَا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُل لِّأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاء الْمُؤْمِنِینَ یُدْنِینَ عَلَیْهِنَّ مِن جَلَابِیبِهِنَّ (احزاب / 59)
اى پیامبر به زنان و دخترانت و به زنان مؤمنان بگو پوششهاى خود را بر خود فروتر گیرند.
وَلَا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْیَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُیُوبِهِنَّ وَلَا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ (نور/31)
و زیورهاى خود را آشكار نگردانند مگر آنچه كه طبعا از آن پیداست و باید روسرى خود را بر سینه خویش [فرو] اندازند( البته در برابر نامحرم )

وَلاَ مُتَّخِذَاتِ أَخْدَانٍ (نساء /25 ) و( زنان اهل ) دوست‏گیران پنهانى نباشند 
وَلاَ مُتَّخِذِی أَخْدَانٍ ( مائده / 5 ) و (مردان ) زنان را نباید در پنهانى دوست‏ خود بگیرید

لاَّ تُوَاعِدُوهُنَّ سِرًّا إِلاَّ أَن تَقُولُواْ قَوْلًا مَّعْرُوفًا وَلاَ تَعْزِمُواْ عُقْدَةَ النِّكَاحِ حَتَّىَ یَبْلُغَ الْكِتَابُ أَجَلَهُ وَاعْلَمُواْ أَنَّ اللّهَ یَعْلَمُ مَا فِی أَنفُسِكُمْ فَاحْذَرُوهُ ( بفره / 235)
با آنان قول و قرار پنهانى مگذارید مگر آنكه سخنى پسندیده بگویید و به عقد زناشویى تصمیم مگیرید تا زمان مقرر به سرآید و بدانید كه خداوند آنچه را در دل دارید مى‏داند پس از [مخالفت] او بترسید.

قُل لِّلْمُؤْمِنِینَ یَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَیَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ وَقُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَیَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنّ َ ( نور/ 30و31)
به مردان با ایمان بگو دیده فرو نهند و پاكدامنى ورزند و به زنان با ایمان بگو دیدگان خود را [از هر نامحرمى] فرو بندند و پاكدامنى ورزند.

«يا ايها النبي، قل لازواجک و بنائک و نساء المؤمنين يدنين عليهنّّ من جلابيبهنّ ذلک ادني ان يعرفن فلا يؤذين و کان الله غفوراً رحيماً؛ اي پيامبر به زنان و دختران خود و به زنان مؤمن بگو روسري هاي بلند بر خود بيفکنند، اين عمل مناسب تر است، تا (به عفت و پاکدامني) شناخته شوند و مورد آزار قرار نگيرند و خداوند آمرزنده ي مهربان است» . (1) (سوره احزاب، آيه ي 59) 
در اين نوشته، بر آنيم که آيه ي مورد نظر را مورد بررسي قرار داده و برخي از نکات پيرامون آن را که نتيجه ي مطالعه ي کتب تفسير ي مي باشد، به رشته ي تحرير درآوريم. شايسته ي يادآوري است که اين نوشته، قصد تفسير آيه را ندارد و تنها به بيان نکات اجمالي آن بسنده مي کند، اما پيش از طرح نکات، لازم است مفهوم حجاب بررسي گردد. 

قرآن مجید به شکل ظریفی به این تأثیر و تأثّر اشاره فرموده است. نخست به زنان سالمند اجازه می‎دهد که بدون قصد تبرّج و خودنمایی، لباس‎های رویی خود، مثل چادر را در مقابل نامحرم بردارند، ولی در نهایت می‎گوید: اگر عفت بورزند، یعنی حتی لباس‎هایی مثل چادر را نیز بر ندارند، بهتر است. 

نوع دیگر حجاب و پوشش قرآنی، حجاب رفتاری زنان در مقابل نامحرم است. به زنان دستور داده شده است به گونه‎ای راه نروند که با نشان دادن زینت‎های خود باعث جلب توجه نامحرم شوند 

از مجموع مباحث طرح شده به روشنی استفاده می‎شود که مراد از حجاب اسلامی، پوشش و حریم قایل شدن در معاشرت زنان با مردان نامحرم در انحای مختلف رفتار، مثل نحوه‌ی پوشش، نگاه، ‌حرف زدن و راه ‎رفتن است. 
بنابراین، حجاب و پوشش زن نیز به منزله‌ی یک حاجب و مانع در مقابل افراد نامحرم است که قصد نفوذ و تصرف در حریم ناموس دیگران را دارند. همین مفهوم منع و امتناع در ریشه‌ی لغوی عفت نیز وجود دارد؛ 

هدف اصلی تشریع احکام در اسلام، قرب به خداوند است که به وسیله‌ی تزکیه‌ی نفس و تقوا به دست می‎آید: 

-=هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولاً مِنْهُمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیاتِهِ وَ یُزَکِّیهِمْ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ إِنْ کانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِی ضَلالٍ مُبِینٍ؛ 
اوست خدایی که میان عرب امّی (قومی که خواندن و نوشتن هم نمی‎دانستند) پیغمبری بزرگوار از همان قوم برانگیخت، تا بر آنان وحی خدا را تلاوت کند و آنها را (از لوث جهل و اخلاق زشت) پاک سازد و کتاب سماوی و حکمت الهی بیاموزد؛ با آن که پیش از این، همه در ورطه‌ی جهالت و گمراهی بودند.=- 
از قرآن کریم استفاده می‎شود که هدف از تشریع حکم الهی، وجوب حجاب اسلامی، دست‌یابی به تزکیه‌ی نفس، طهارت، عفت و پاکدامنی است. آیاتی هم‎چون: