حجاب و عفاف

پرسش : سوال من راجع به سوره نور آیه شصت در قرآن کریم است که می گوید: حجابِ سنتی (پوشش سر) برای زنان پیر واجب نیست، مادامی که سادگی و خودنمائی نکردن رعایت شود. لطفاً تفسیر خودتان را با منبع یا دلیل آن بیان فرمائید؟

پاسخ : در مسألة حجاب چند مورد استثناء شده است ، یکی از استثنائات در همین آیه بیان شده است و ترجمة آن چنین است:

و زنان از پا افتاده ای که امیدی به ازدواج ندارند می توانند لباس روی خود را بر زمین نهند مشروط بر اینکه نخواهند خودنمائی و خود آرائی بکنند. در عین حال اگر جانب عفاف را رعایت کنند و خود را پوشیده دارند بهتر است و خدا شنوا و داناست.

مقصود از “قواعد“ کیانند؟

 مقصود زنان سالخورده ای هستند که از جنبه زن بودن بازنشسته شده اند، یعنی دیگر مطلوب مرد– از نظر جنسی واقع نمی شوند و لذا امیدی به ازدواج ندارند. ممکن است طمع داشته باشند ولی امید ندارند. جملة( أَنْ یَضَعْنَ ثِیابَهُنَّ)  می فهماند که زن دو نوع لباس دارد: یکی لباس بیرون و دیگر لباس داخل منزل. آنچه رخصت داده شده است این است که زنان سالخورده می توانند لباس رو را دربیاورند ولی در عین حال به آنها اجازه خودنمائی و خود آرائی داده نشده است.

در روایات اسلامی حدود برداشتن پوشش برای زنان سالخورده تعیین گردیده است و ذکر شده که جایز است روسری خود را بردارند.

 به ترجمه یک روایت توجه کنید:

عبیدالله بن حلبی گفت که امام صادق فرمود: مقصود از( أَنْ یَضَعْنَ ثِیابَهُنَّ) روسری و چهار قد است.

گفتم جلو هر کس که بود؟ فرمود: جلو هر کس که بود اما به شرط اینکه ساده باشد و نخواهد خودآرائی و خود نمائی کند.[1]

از جملة “و ان یستعففن خیر لهن“ می توان یک قانون کلی استنباط کرد و آن اینست که از نظر اسلام هر قدر زن جانب عفاف و ستر را بیشتر مراعات کند پسندیده تر است...

متن بالا بر داشتی است از کتاب مجموعه آثار استاد شهید مرتضی مطهری جلد 19 صفحة 495  با اندکی تغییر.

پرسش : علت این که زن ها نمی توانند لباس مردها و مردها لباس زنها را بپوشند، چیست با این که محرمند مثل همسران؟

پاسخ : جواب اجمالی:

ابتدا باید در نظر داشت برخی فقها این نوع پوشش را به طور مطلق حرام می دانند؛ برخی دیگر می گویند: اگر این نوع پوشش به شکل عادت و روش زندگی در آید حرام است. برخی نیز قیودات دیگری دارند.

اما در مورد فلسفه و حکمت احکام الاهی ابتدا به صورت کلی باید در نظر داشت هرچند همه احکام بر اساس مصالح و مفاسد است؛ و هر حکمی دارای فلسفه و علتی است؛ ولی بیان و کشف علت تمام جزئیات احکام، کار بسیار مشکلی است؛ نهایت اینکه بتوان ضوابط کلی برای احکام بیان نمود؛ که البته کلیت در اینجا به معنای اکثری است که قابل استثناست. حال با توجه به این نکات در مورد فلسفۀ حرمت این نوع پوشش می توان گفت شاید حکمت آن این باشد که روح بشر فوق العاده تحریک پذیر است. نوع پوشش زن و تفاوت آن با لباس مرد، رابطه‏ای مستقیم با تفاوت‏های جسمی و روحی زن و مرد دارد. لباس افراد جامعه و مخصوصاً لباس زنان نمی‏تواند به هر شکل و اندازه‏ای باشد و باید حد و ضابطه‏ای داشته باشد. علاوه این که این نوع پوشش موجب پایین آمدن شخصیت انسانی و وهن و تحقیر انسان می شود.

پرسش : چرا دختران باید در 9 سالگی حجاب را رعایت کنند؟ با اینکه دختران در این سن برای فهم نتایج اشتباهات و گناهانشان خیلی جوان هستند.

پاسخ : یکی از افتخارات اسلام این است، که پیشرفت علوم، توانسته اسرار و فلسفه بسیاری از دستورات آن را کشف کند؛ و مسئله سن بلوغ دختران نیز، یکی از مسائلی است که تحقیقات و نتائج علمی، تقریبا با آن هماهنگی دارد، بعنوان نمونه در این زمینه مطالبی از کتاب جامع "بهداشت عمومی" برای شما نقل می کنیم:مطالب نیامده است.

البته برای توضیح بیشتر چند نکته دیگر را نیز در نظر داشته باشیم:

معمولا احکام و دستورات و قوانین برای اکثریت و افراد معمولی مقرر می شوند و افراد و موارد استنائی باید از قوانینی که برای اکثریت مقرر شده تبعیت کنند.

همانگونه که افراد پیر و ناتوان از انجام تکالیف دینی معذور هستند و در صورتیکه تکلیفی برای آنها طاقت فرساست مجاز هستند که آن تکلیف را ترک کنند، افرادی هم که تازه به سن بلوغ رسیده اند، اگر انجام تکلیفی برای آنها طاقت فرسا باشد تکلیف از آنها ساقط می شود.

در مورد دختران همانطور که از نظر جسمی علم پزشکی اثبات کرد که زودتر از پسران به بلوغ جسمی می رسند از نظر فکری و عقلی نیز علم روانشناسی اثبات نموده است که آنها زودتر از پسران به رشد فکری و عقلی می رسند. در این زمینه می توانید به کتابهای روانشناسی تربیتی و روانشناسی رشد مراجعه بفرمائید. علاوه اینکه هر دو مسئله حتی برای مادرانی که در دامن خود پسران و دخترانی را تربیت کرده اند ملموس و محسوس است.

این که گفتید دختران در این سن برای فهم نتایج اشتباهات و گناهانشان خیلی جوان هستند باید عرض کنیم، فهم نتایج اشتباهات ربطی به تکلیف ندارد، چون چه بسا افرادی که در سنین بالاتری هستند، و نتایج عمل خودشان را درک نمی کنند حال یا بخاطر شرائط محیطی و خانوادگی و عدم آموزش صحیح و یا هر دلیل دیگر؛ خلاصه تکلیف مشروط به فهم نتائج آن نیست. چون بسیاری از نتائج در متن زندگی و در دوران انجام عمل بدست می آید و به این جهت اولیاء دین سفارش نمودند که فرزندان را قبل از رسیدن به سن بلوغ به تکالیف شرعی عادت دهید[1]. تا در موقع رسیدن به سن بلوغ نتایج بعضی از تکالیف برای آنها مقداری ملموس و محسوس باشد. البته از نظر اسلام دادن استقلال اقتصادی به فرزندان مشروط به رشد عقلی است[2]که بحث دیگری است.

در پایان لازم است به این نکته هم توجه بفرمائید که در جعل و تشریح احکام مجموعه ای از عوامل اثر گذار می باشند یعنی در مورد بحث ما ممکن است به لحاظ خود دختر 9 ساله این تکلیف، کمی زود به نظر آید اما به لحاظ مردمی که در مواجهه با این دختر هستند، لازم باشد این دختر مسائلی را مراعات کند و لو اینکه خودش هنوز در این فضا داخل نگشته است و این تکلیف می تواند از آسیب های زیادی که ممکن است متوجه جامعه و حتی همین دختر 9 ساله گردد، جلوگیری نماید و شاید نیاز نباشد که متذکر گردیم که توجه جنسی به کودکان در دنیای کنونی، بیش از هر زمان دیگر، ما را وادار می کند که فکری برای در امان ماندن آنان از آسیب های جنسی و اجتماعی بکنیم و اسلام حجاب را برای دختران و در چنین سنی بخاطر این واجب کرده است که آنها کمتر در معرض تعرضات جنسی انسانهای دیو سیرت قرار گیرند.

پرسش : بعضی می گویند تنها راه جلوگیری از فساد پوشش سر می باشد؟ آیا این تشخیص فردی است یا تشخیص دین؟ و آیا این چیز جدید که امروز کشف کرده ایم که همه را مجبور به پوشش سر کنیم، فساد را در جامعه نابود می سازد؟

پاسخ : در مورد حجاب و پوشش سر و خطابات قرآنی کسی نگفته است که تنها راه جلوگیری از فساد پوشش سر می باشد چنانکه هیچ کس نگفته است که تنها راه خودکشی خوردن سم است، وجود راههای دیگر برای خودکشی معنایش آن نیست که دیگر سم کشنده نیست. بی حجابی هم اگر چه تنها عامل فساد نیست ولی عامل فساد محسوب می شود وقتی زنان بزک کرده خود را به نمایش بگذارند عارف و عامی را بسوی خود خواهند خواند و جوانان که پر از عطش شهوات جنسی هستند به هزاران مشکل برخواهند خورد.

پرسش : را ه های جلوگیر ی از بد حجابی چیست؟

پاسخ : در رابطه با بد حجابی به عنوان یک پدیده اجتماعی باید ابتداء ریشه یابی شود و بعد از آن از راه صحیح با آن مبارزه شود. زیرا کسانی که بدحجاب هستند دارای انگیزه واحد نیستند و نمی توان نسخه واحد برای آنها پیچید و از یک راه از آن جلوگیری کرد.

بعضی از زمینه ها و ریشه های بدحجابی عبارتند از:

1- عدم آگاهی از حدود حجاب و ضررها و آثار بد حجابی در میان افراد جامعه.

2- عدم اعتماد به نفس و عدم استقلال شخصیت در مقابل افراد بی حجاب و مورد احترام قرار گرفتن توسط دیگران.

3- لجبازی با افراد با ایمان و با حجاب.

4- عدم برخورد صحیح از طرف افراد با حجاب (برخورد جذبی).

5- بد حجابی سیاسی با هدف تعرض به نظام جمهوری اسلامی.

6- بد حجابی به منظور بی بند و باری و خود فروشی.

7- بد حجابی به منظور آزاد کردن پتانسیل شور جوانی و نوجوانی.

8- بد حجابی به منظور خود نمایی، زیبا نمایی و حس زیبایی دوستی.

9- بد حجابی برنامه ریزی شده از طرف دشمنان با استخدام نیرو برای این کار.

10- بد حجابی ناشی از فشارهای مالی و اقتصادی.

موارد فوق بعضی از انگیزه های بد حجابی است و برای مبارزه موفق با بد حجابی باید ابتدا نوع آن را شناخت و از راه خاصی که برای مبارزه با آن موثر است وارد شد. این نکته بسیار حساس است که اگر انسان اشتباه کند نتیجه عکس می دهد. مثلا اگر با کسی که به علت عدم آگاهی از حدود حجاب یا بدون آگاهی از آثار و ضررهای آن بد حجاب است برخورد قضایی و فیزیکی شود نتیجه ای نخواهد داد یا نتیجه عکس می دهد.

همچنین اگر با کسی که با یک برنامه ریزی از طرف دشمنان نظام اجیر شده و پولی جهت اشاعه بدحجابی دریافت کرده است بخواهیم برخورد فرهنگی کنیم و آگاهی بدهیم نتیجه ای نخواهد داشت، زیرا مشکل این فرد عدم آگاهی نیست بلکه او آگاهانه در این زمینه قدم گذاشته است. در مورد این افراد برخورد صحیح، برخورد قضایی و فیزیکی پیش گیرانه است.

آن کسی که از سر لجبازی با افراد، بد حجاب شده است، باید با با احترام و محبت زمینه های لجبازی را از بین برد.

آن کسی که بد حجابی اش به منظور خود فروشی است، باید به سراغ انگیزه خود فروشی او رفته آن انگیزه را از بین برد.

به هر حال با شناخت دقیق از نوع بد حجاب و انتخاب راه مناسب، مبارزه با آن و هدایت افراد بسیار ساده می شود.

پرسش : 1. من به اسلام و حجاب و پوشش اعتقاد دارم ولی همسرم در این مورد کمی بی توجه است. خواهش می کنم مرا برای آگاهی دادن به وی راهنمایی کامل کنید.

پاسخ : اولین نکته ای که در مسأله امر به معروف و نهی از منکر باید مورد توجه قرار گیرد، این است که این کار با قصد قربت انجام شود تا خداوند متعال انسان را در طول برنامه یاری دهد.

پرسش : آیا در بهشت نیز حجاب باید رعایت شود؟

پاسخ : در بهشت و آخرت چیزی به عنوان تکلیف و وظیفه شرعی وجود ندارد، چرا که دنیا خانه عمل و آخرت خانه حساب است و در آنجا دیگر عملی در کار نیست.

از ظواهر آیات و روایات استفاده می شود که در آخرت نیز در مسائل جنسی و اموری که بدان مربوط است محدودیتهایی وجود دارد. در وصف زنان بهشتی می فرماید:

الف:کَأَمْثالِ اللُّؤْلُؤِ الْمَکْنُونِ؛همچون مروارید درصدفپنهان![i]

ب:عُرُبًا أَتْرابًا؛زنانی که تنها به همسرشان عشق می‏ورزند و خوش زبان و فصیح و هم سن و سالند![ii]

ج:حُورٌ مَقْصُوراتٌ فِی الْخِیامِ؛حوریانی که در خیمه‏های بهشتی مستورند![iii]

د:لَمْ یَطْمِثْهُنَّ إِنْسٌ قَبْلَهُمْ وَ لا جَانٌّ؛هیچ انس و جنّ پیش از ایشان با آنها تماس نگرفته (و دوشیزه‏اند(![iv]

ه‍:فیهِنَّ قاصِراتُ الطَّرْفِ لَمْ یَطْمِثْهُنَّ إِنْسٌ قَبْلَهُمْ وَ لا جَانٌّ؛در آن باغهای بهشتی زنانی هستند که جز به همسران خود عشق نمی‏ورزند؛ و هیچ انس و جنّ پیش از اینها با آنان تماس نگرفته است.[v]

به نظر می رسد که در بهشت حجاب باشد اما نه بعنوان یک تکلیف بلکه به عنوان یک کرامت و یک مقام معنوی و یا اموری که برای ما بدرستی معلوم نیست.

پرسش : چرا در باره حجاب زنان در قرآن اینقدر آیه کم وجود دارد و با تعداد آیات مربوط به مثلا نماز قابل مقایسه نیست؟

پاسخ : الف) در چند جای قرآن به صراحت و با واسطه به این مسأله پرداخته شده است و از آنجا که از جمع آیات قرآنی فقط 500 آیه مربوط به بیان احکام هستند و ما ابواب مختلف فقهی داریم (52 باب فقهی از کتاب الطهاره تا کتاب الدیات) سهم آیات مربوط به مسأله حجاب سهم کمی نیست .

ب) علاوه در قرآن نسبت به بعضی از ابواب فقهی هیچ اشاره ای نشده است و بعدآ توسط خود حضرت رسول اکرم (ص) و یا ائمه بصورت مفصل و مشروح برای دیگران بیان می شده است مثلاً راجع به حج یا خمس آیات کمی داریم و این دلیل بر کم اهمیت بودن آن نیست.

زیاد تکرار نشدن و یا عدم صراحت یک مسأله در قرآن دلالت بر کم اهمیتی آن مسأله نمی کند والا بسیار از مسائل پر اهمیت و ویژه بایستی بی اهمیت جلوه داده می شدند چون در قرآن نه اسم حضرت علی (ع) و نه اسم حضرت فاطمه (س) آورده شده ولی آیات بسیار بلندی مثل «الیوم اکملت لکم دینکم» و «انما ولیکم الله و رسوله و الذین آمنوا» دلالت بر ولایت ایشان و خلافت بلافصل و سوره کوثر دلالت بر عظمت مقام حضرت فاطمه (س) می کند.

ج) قرآن در صدد بیان کلیات بوده و جزئیات را با مراجعه به اهلش تبیین نموده است«فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ؛اگر نمی‏دانید، از آگاهان بپرسید »[i]

و منظور از اهل الذکر اهلبیت (ع) که مفسرین واقعی و مدرسین ظاهر و باطن قرآنند، می باشند ، بهر حال قرآن تنها بخشی از احکام را مورد اشاره قرار داده است و از همان زمان حضرت رسول اکرم (ص) مسلمانان با پرسشهای خود از ایشان و بعد از وی با مراجعه به ائمه معصومین (ع) مسائل و مشکلات دینی خود را حل و فصل می نمودند و بالاخره افعال و اعمال حضرت رسول اکرم(ص) و ائمه(ع) راهگشای مسلمانان در برخورد با مسایل دینی به شمار می آمد.

د) در اهمیت مسأله حجاب همین قدر بس که علاوه بر قرآن در روایات و در سیره مسلمین و جوامع اسلامی نگاهی خاص به آن شده و کتابها و تالیفات فراوانی در خصوص آن نوشته شده است.

پرسش : در آیات قرآن نشانی از تعیین مجازات برای بی حجاب دیده نمی شود و علاوه در تاریخ اسلام هم اثری از مجازات افراد بیحجاب و یا بدحجاب توسط پیامبر گرامی اسلام (ص) و ائمه معصومین (ع) یافت نشده است. پس چرا عدم رعایت حجاب در ایران موجب مجازات می شود؟

پاسخ : 1- نیافتن حکم مجازات بی حجابی در قرآن دلیل بر نبودن حکم شرعی در رابطه با بی حجابی یا بدحجابی نیست؛ زیرا اینگونه نیست که همه احکام شرعی و نیز مجازات هایی که از ناحیه شرع برای متخلفین در نظر گرفته می شود در قرآن آمده باشد. بلکه عمده احکام مستفاد از سیره و سنّت پیامبر ـ صلی الله علیه و آله ـ و اهل بیت ـ علیهم السلام ـ است که خود تفسیر واقعی آیاتند و سنت هم به عنوان یک منبع شرعی بالاتفاق از حجیت برخوردار است.

2- بی­حجابی از محرمات الهی محسوب می­گردد و طبق قاعده هر فعل حرامی قابل تعزیر است و البته لزوم تعزیر و نوع و مقدار تعزیر نیز با تشخیص حاکم صورت می­گیرد، یعنی از دیدگاه فقهی حاکم شرع می­تواند برای جلوگیری از گسترش محرمات الهی مانند بی­حجابی، مجازات وضع کند و لو اینکه این مجازات در زمان پیامبر(ص) اعمال نگشته باشد. البته اینکه چرا پیامبر (ص) در مورد بی­حجابی مجازات تعزیر را اعمال نکرده است، میتواند خود موضوع تحقیق جداگانه­ای گردد که آیا زمینه برای اجرای این کار وجود نداشته است؟ یا جامعه آن روز بگونه­ای بوده که نیازی به اعمال مجازات نبوده است و در واقع جرمی از این دست در آن دوران انجام نمی­شده است و بعبارت دیگر به جهت شرائط فرهنگی حاکم بر آن روزگار زنان خود را موظف می­دیدند که حجاب را رعایت کنند.

بهر حال نمی­توان به جهت فقدان نص شرعی دال بر مجازات مشخص در مسئله عدم رعایت حجاب مثل آنچه که در قصاص آمده است، شرعی نبودن مجازات بر ترک حجاب را استنباط کرد، زیرا همانطور که بیان شد بسیاری از مجازاتها در اسلام از قبیل حدود شرعی نمی­باشند بلکه از قبیل تعزیر شرعی هستند که طبق مصلحت تشخیص داده شده توسط حاکم، تعیین و اجرا می­شوند.

پرسش : سلام، خانواده من خانواده مذهبی هست. چند وقت پیش خواهرم که هم سن هستیم تقریبا از من سوالی کرد که من نتونستم خوب جوابش رو بدم،تا این که امروز بخش پرسش و پاسخ سایت شما رو دیدم و می خوام سوال خواهرم که سوال خودم هم شده از شما بپرسم: << من دختریم که خدا رو قبول دارم به حیا و عفت هم اعتقاد دارم.و می دونم که خودم رو باید از نا محرم بپوشونم و این کار رو هم می کنم. اما برام سوال شده که چرا باید جلو پسر خالم یا پسر داییم که با هم بزرگ شدیم تازه اونا از من کوچک تر هم هستن یا هم سنیم و من به اونها خیلی مطمئنم چرا باید جلو اونا روسری یا چادر سر کنم؟ >> االبته باید بگم که خواهر من این مسائل رو رعایت می کنه اما دلیلش رونمی دونه،مثلا میگه من الان 19 سالمه یکی از پسر داییام 15 ساله شه می گه سختمه که بخوام جلویه اون که با هم بزرگ شدیم همش بخوام روسریم رو مرتب کنم که مبادا موهام پیدا بشه. امیدوارم که سوالم رو واضح گفته باشم،فقط اگر ممکن شما هم پاسخ این سوال رو به صورت اشاره ای نگید،خیلی واضح و با دلایل منطقی بگید که بتونم خوب خواهرم رو راضی کنم.