پيامبر(ص) فرمود: درشب معراج پروردگارم گفت: «يَا مُحَمَّدُ... وَ بِالْقَائِمِ مِنْكُمْ أُحْيِي بِلادِي وَ لَهُ أُظْهِرُ الْكُنُوزَ وَ الذَّخَائِرَ بِمَشِيَّتِي
با قائم شما بلاد من آباد ميگردد، با اراده من ذخاير و معادن زمين براي او آشكار ميشود.
******************************
قال الله تعالی: تؤمنون بالله و رسوله و تجاهدون فی سبیل الله بأموالکم وأنفسکم، ذلکم خیرلکم ان کنتم تعلمون
(داد و ستدی که شما را از عذابی دردناک رهایی بخشد، این است که) به خداوند و پیامبر او ایمان آورید، و با مال و جان خود در راه خدا جهاد کنید؛ این است آنکه برای شما بهتر است، اگر چنان باشید که بدانید.
******************************
قال الله تعالی: أنفروا خفافاً و ثقالاً و جاهدوا بأموالکم و أنفسکم فی سبیل الله،ذلکم خیر لکم ان کنتم تعلمون
سبکبار و سنگین بار بسیج شوید، و با مال و جان خود در راه خدا جهاد کنید، این است آنکه برای شما خیر است، اگر چنان باشید که بدانید
******************************
دارایی معتدل و متعهدانه
الامام الباقر(ع): وجدنا فی کتاب علی بن الحسین(ع): الا! ان اولیاء الله لاخوف علیهم و لا هم یحزنون اذا أدوا فرائض الله و أخذوا بسنن رسول الله و تورعوا عن محارم الله و زهدوا فی عاجل زهرة الدنیا، و رغبوا فیما عندالله و أکتسبوا الطیب من رزق الله – لایریدون التفاخر و التکاثر- ثم أنفقوا فیما یلزمهم من حقوق واجبة ؛ فأولئک الذین بارک الله لهم فیما اکتسبوا و یثابون علی ما قدموا لاخرتهم
امام باقر(ع) فرمود: در کتاب علی بن الحسین(ع) چنین دیدیم: آگاه باشید! اولیای خدا نه بیمی دارند و نه اندوهگین خواهند شد، در صورتی که واجبات خدا را انجام دهند، به سنتهای رسول خدا عمل کنند، از حرامهای الهی دامن فروچینند، از چیدن گل دنیا دل بکنند، به آنچه در نزد خدا است دل ببندند، در پی روزی حلال بروند، در اندیشه فخرفروشی و فزونخواهی نیفتند، و حقوق واجبی که برگردن دارند بپردازند ؛ پس اینانند که خدا به آنچه کسب کرده اند برکت می دهد، و به پاداش آنچه برای آخرت داده اند خواهند رسید.
******************************
دنیا، جای تجارت و کار
الامام الحسن(ع): اعمل لدنیاک کأنک تعیش أبداً و اعمل لاخرتک کأنک تموت غداً
امام حسن(ع): برای دنیای خود چنان کار کن که گویی همیشه زنده خواهی ماند، و برای آخرت خود چنان کار کن که گوئی فردا خواهی مرد.
******************************
قدرت، عزت اجتماعی
الامام الصادق(ع): عن المعلی بن خنیس قال: رآنی أبوعبدالله(ع) و قد تأخرت عن السوق، فقال: اغد الی عزک
امام صادق(ع) - معلی بن خنیس می گوید: ابوعبدالله(امام صادق(ع)) مرا دید که دیر به سرکار رفته بودم، فرمود: از صبح(اول وقت)، در پی عزت خود باش!( یعنی کسب و کار و درآمد داشتن و بی نیازی از دیگران، که مایه عزت و اعتبار و آبرومندی هر انسانی است)
******************************
کار در سنت تکوین
الامام علی(ع): من یعمل یزدد قوة
امام علی(ع): هر کس کار کند، قوی تر شود.
******************************
کار در سنت تشریع
النبی(ص): کلوا من کدّ أیدیکم
رسول اکرم(ص): از دسترنج خود بخورید
******************************
انگیختن بر کار
النبی(ص): من أکل من کدّ یده، مرّ علی الصراط کالبرق الخاطف
پیامبر(ص): هر کس از دسترنج خود بخورد، مثل برق از پل صراط خواهد گذشت
******************************
استحکام کار
النبی(ص): اذا عمل أحدکم عملاً فلیتقن
پیامبر(ص): چون کسی از شما به کاری دست زند، باید درست و محکم کار کند
******************************
کارو تعهد
الامام الصادق(ع): کل ذی صناعة مظطرّ الی ثلاث خلال یجتلب بها المکسب، و هو: أن یکون حاذقاً بعمله، مؤدیاً للامانة فیه، مستمیلاً لمن استعمله
امام صادق(ع): هر صنعتگری ناگزیر باید از سه خصوصیت بهره مند باشد، تا کسب و کارش رواج یابد: 1- در کار خود ماهر باشد 2- امانت را در کار رعایت کند 3- نظر کسی را که کاری به او سپرده است جلب نماید.
******************************
کار در زندگی پیامبران و اوصیای آنان
النبی(ص) - فیما رواه الامام الباقر(ع) - ان الله عزوجل، حین أهبط آدم(ع) من الجنة، أمره أن یحرث بیده، فیأکل من کدها، بعد نعیم الجنة
پیامبر(ص) - به روایت امام محمد باقر(ع): خداوند بزرگ، در آن هنگام که آدم(ع) را از بهشت به زمین فرود آورد، به او فرمان داد تا بادست خود زراعت کند و – پس از محروم ماندن از نعمتهای بهشت – از دسترنج خویش بخورد.
******************************
نه آزمندی، نه سستی در کار
الامام الصادق(ع): لیکن طلبک للمعیشة فوق کسب المضیع، و دون طلب الحریص، الراضی بدنیاه المطمئن الیها. و لکن أنزل نفسک من ذلک بمنزلة المنصف المتعفف، ترفع نفسک عن منزلة الواهن الضعیف، و تکتسب مالا بدّمنه
امام صادق(ع): باید کسب تو برای تأمین زندگی از حد آدمهای کم کار بگذرد، و به اندازه اشخاص حریص دنیا دوست و دل به دنیا داده نرسد ؛ پس خود را در کار و کسب، در حد انسانی با انصاف و آبرودار قرار ده، و از اشخاص سست و ناتوان بالاتر آر، و به کسب آنچه مورد نیاز است بپرداز
******************************
اهمیت کشاورزی
النبی(ص): ما من مسلم یغرس غرساً او یزرع زرعاً، فیأکل منه انسان أو طیر أو بهیمة، الا کانت له به صدقة
پیامبر(ص): هیچ مسلمانی نیست که درختی را در زمین بنشاند یا زراعتی را کشت کند، و انسان یا پرنده یا چرنده ای از آن بخورد، مگر اینکه برای او صدقه ای محسوب شود.
******************************
صنعت و اختراع
الامام الصادق(ع):... و جعل أسباب أرزاقهم فی ضروب الاعمال، و انواع الصناعات، و ذلک أدوم فی البقاء و أصح فی التدبیر
امام صادق(ع):... خداوند راه رسیدن مردمان را به روزی در کارهای گوناگون و صنعتهای مختلف قرار داد، و این چگونگی(و روش زندگی) برای بقاع نوع بشر پایدارتر، و برای تدبیر امور حیات صحیح تر است.
******************************
بازرگانی و تشویق به کسب و تجارت
الامام علی(ع): تعرضوا للتجارات، فان لکم فیها غنی عما فی أیدی الناس
امام علی(ع): به کسب و بازرگانی بپردازید، تا از مال دیگران بی نیاز باشید
******************************
سنت در خرید و فروش
النبی(ص) - فیما رواه الامام الصادق(ع): من باع و اشتری فلیحفظ خمس خصال، والا فلا یشترین ولا یبیعن:الربا، والحلف، و کتمان العیب، و الحمد اذا باع، والذم اذا اشتری!
پیامبر(ص) - به روایت امام صادق(ع): هر کس خرید و فروش می کند باید از پنج چیز خود را محفوظ دارد، و گرنه اصلاً نباید بخرد و بفروشد: ربا، سوگند، پوشاندن عیب کالا، ستایش از کالا در هنگام فروش و نکوهش از کالا در وقت خرید.
******************************
الامام الصادق(ع): غنی یحجزک عن الظلم، خیر من فقر یحملک علی الاثم
امام صادق(ع) فرمود: غنایی که تو را از ستم کردن بازدارد، بهتر از فقری است که به گناهت بکشاند
******************************
الامام الکاظم(ع): یا هشام! من أکرمه الله بثلاث فقد لطف له: عقل یکفیه مؤونة هواه، و علم یکفیه مؤونة جهله، و غنی یکفیه مخافة الفقر
امام کاظم(ع): ای هشام! هر کس خدا سه چیز به او عنایت کند، او را مورد لطف خویش قرار داده است: عقلی که فشار هوای نفس را از او بازدارد، و علمی که او را از نادانی برهاند، و ثروتی که ترس فقر را از جان او دور سازد
******************************
الامام السجاد(ع) - فیما رواه الامام الباقر(ع): لیس منا من ترک دنیاه لاخرته، ولا آخرته لدنیاه
امام سجاد(ع) - به روایت امام باقر(ع): آن کس از ما نیست که دنیای خود را برای آخرت رها کند، یا آخرت خود را برای دنیا از دست دهد.
******************************
الامام الصادق(ع): لا تدع طلب الرزق من حله، فانه عون لک علی دینک
امام صادق(ع): طلب روزی را از راه حلال فرومگذار، که روزی حلال کمکی بر دینداری تو است.
******************************
الامام الکاظم(ع): اجعلوا لانفسکم حظاً من الدنیا باعطائها ما تشتهی من الحلال، و ما لا یثلم المروة، و ما لاسرف فیه. واستعینوا بذلک علی امور الدین، فانه روی: لیس منا من ترک دنیاه لدینه، أو ترک دینه لدنیاه
امام کاظم(ع): برای خودتان بهره ای از دنیا قرار دهید، یعنی از حلالی که دوست می دارید، و به شرافت شما آسیبی نمی رساند، و اسرافی در آن نیست، استفاده کنید. و به مدد این حلال به وظایف دینی خود برسید، چه روایت شده است که: « آن کس از ما نیست که دنیایش را برای دینش، یا دینش را برای دنیایش از دست بنهد»
******************************
النبی(ص): طلب الحلال فریضة علی کلم مسلم و مسلمة
رسول اکرم(ص): طلب کردن روزی حلال بر هر مرد و زن مسلمان واجب است
******************************
النبی(ص) - سئل النبی(ص): أیّ کسب الرجل أطیب؟ قال عمل الرجل بیده
پیامبر(ص) - از پیامبر اکرم(ص) پرسیده شد که کدام کسب انسان پاکیزه تر است؟ فرمود: کارکردن مرد با دست خود
******************************
النبی(ص) - فیما رواه الامام الصادق(ع)، عن آبائه: طلب الکسب فریضة بعد الفریضة
پیامبر(ص) - به روایت امام صادق(ع)، از پدرانش: پس از نماز واجب، کارکردن(و داشتن کسب و کار) واجب است.
******************************
الامام علی(ع): فی کلّ وقتٍ عمل
امام علی(ع): در هر وقتی باید کاری کرد
******************************
النبی(ص): من أکل من کد یده حلالاً، فتح له أبواب الجنة، یدخل من أیها شاء
پیامبر(ص): هر کس از دسترنج حلال خود بخورد، درهای بهشت به روی وی گشوده می شود، تا از هر کدام بخواهد به بهشت درآید
******************************
النبی(ص): من أکل من کده یده، نظر الله الیه بالرحمة، ثم لا یعذبه أبداً
پیامبر(ص): هر کس از دسترنج خود بخورد، خدا به او نظر رحمت کند، و دیگر او را عذاب نکند.
******************************
النبی(ص) - فیما رواه الامام الصادق، عن آبائه: من بات کالاً من طلب الحلال، بات مغفوراً له
پیامبر(ص) - به روایت امام صادق(ع)، از پدرانش: هر کس شب را خسته از طلب حلال به روز برساند، آمرزیده است.
******************************
النبی(ص) - جاء رجل الی النبی(ص) و قال: ما طعمت طعاماً منذیومین. فقال: علیک بالسّوق
پیامبر(ص) - مردی نزد پیامبر(ص) آمد و گفت: دو روز است چیزی نخورده ام. فرمود: برو به بازار(و کارکن)...
******************************
النبی(ص): من لم یستحی من الحلال نفع نفسه، و خفت مؤونته، و نفی عنه الکبر....
پیامبر(ص): هر کس از طلب حلال خجالت نکشد(و کار کند)، به خود سود می رساند، و نیازهای خود را تأمین می کند، و کبر از او دور می گردد.
******************************
النبی(ص): ان من الذنوب ذنوباً لا یکفرها صلاة و لا صدقة قیل: یا رسول الله! فما یکفرها؟ قال: الهموم فی طلب المعیشة
پیامبر(ص): پاره ای از گناهان است که هیچ نماز و صدقه ای کفاره آن نمی شود، پرسیدند: ای پیامبر خدا! پس چه چیز کفاره آنهاست؟ فرمود: غم و اندوه خوردن در طلب معیشت
******************************
النبی(ص): من أکل من کدّ یده، کان یوم القیامة فی عداد الانبیاء، و یأخذ ثواب الانبیاء
پیامبر(ص): هر کس از دسترنج خود بخورد، روز قیامت در شمار انبیاء خواهد بود، و پاداش انبیاء بهره او خواهد شد.
******************************
النبی(ص): الکاد علی عیاله کالمجاهد فی سبیل الله
پیامبر(ص): کسی که برای تأمین زندگی عیال خود زحمت(و رنج) می کشد، همچون مجاهد در راه خداست.
******************************
الامام علی(ع):..... الحرفة مع العفة خیر من الغنی مع الفجور
امام علی(ع):.... به حرفه ای با عفت مشغول بودن، بهتر است از داشتن ثروتی که با فجور همراه باشد.
******************************
الامام علی(ع): ما غدوة أحدکم فی سبیل الله بأعظم من غدوته یطلب لولده و عیاله ما یصلحهم
امام علی(ع): در آمدن شما – اول صبح – برای جهاد در راه خدا، از درآمدن آن کس که برای تأمین زندگی خانواده خود تلاش می کند بالاتر نیست(و ارزش و اجرش بیشتر نیست)
******************************
الامام الکاظم(ع): من طلب هذا الرزق من حله، لیعود به علی نفسه و عیاله، کان کالمجاهد فی سبیل الله
امام کاظم(ع): آن کس که روزی حلال طلب کند تا به مصرف خود و نانخوران خود برساند، همچون کسی است که در راه خدا جهاد می کند.
******************************
الامام الرضا(ع): ان الذی یطلب من فضل یکف به عیاله، اعظم أجراً من المجاهد فی سبیل الله
امام رضا(ع): آن کس که کار بیشتری می کند تا درآمدش برای خود و کسانش بسنده باشد، در نزد خدا پاداشی بزرگتر از پاداش مجاهد فی سبیل الله دارد.
******************************
النبی(ص):... لکن الله یحب عبداً اذا عمل عملاً أحکمه
پیامبر(ص):...خداوند بنده ای را دوست می دارد که چون کاری انجام دهد، محکم کاری کند.
******************************
کار و نقش آن در حفظ دین انسان
الامام الباقر(ع): الکسل یضرّ بالدّین و الدّنیا
امام باقر(ع): تنبلی به دین و دنیا زیان می رساند
******************************
الامام الصادق(ع): لا تدع طلب الرزق من حله، فانه عون لک علی دینک...
امام صادق(ع): از جستجوی روزی حلال خودداری مکن، زیرا که آن(داشتن روزی حلال)،کمک تو است برای حفظ دینت...
******************************
الامام الصادق(ع) - ابو عمرو الشیبانی قال: رأیت أباعبدالله(ع) و بیده مسحاة، و علیه ازار غلیظ، یعمل فی حائط له، و العرق یتصاب عن ظهره، فقلت: جعلت فداک! أعطنی أکفک. فقال لی: انی احب أن یتأذی الرجل بحر الشمس فی طلب المعیشة
امام صادق(ع) - ابوعمرو شیبانی می گوید: امام صادق(ع) را دیدم که بیلی در دست و پوششی درشت بر تن داشت، و در باغچه ای که متعلق به خود او بود کار می کرد، و عرق از او فرو می ریخت، عرض کردم: فدایت شوم! بیل را به من بده تا به جای تو کار کنم. فرمود: من چنان دوست دارم که شخص، در گرمای آزاردهنده آفتاب، برای به دست آوردن نیازهای زندگی کار کند و رنج بیند.
******************************
الامام الصادق(ع) - ابوبصیر قال: سمعت أباعبدالله(ع) یقول: انی لأعمل فی بعض ضیاعی حتی أعرق، و ان لی من یکفینی، لیعلم الله عزوجل انی أطلب الرزق الحلال
امام صادق(ع) - ابوبصیر می گوید: از امام صادق(ع) شنیدم که می فرمود: من در بعضی از زراعتهایم چندان کار می کنم که عرق از من بریزد، با اینکه کسی را دارم که به جای من کار کند، لیکن می خواهم که خدای عزوجل بداند که من خود برای طلب روزی حلال کار می کنم
******************************
النبی(ص): من بنی بنیاناً بغیر ظلم و لااعتداء، أو غرس غرساً بغیر ظلم ولا أعتداء، کان له أجراً جاریاً ما أنتفع به أحدٌ من خلق الرحمن
پیامبر(ص): هر کس بتواند – بدون ستمی و تجاوزی – بنایی بسازد یا – بدون ستم و تجاوزی – درختی در زمین بنشاند، پاداشی جاری دارد که تا یکی از بندگان خدای رحمان از آن(بنا، خانه، درخت) استفاده کند، به او داده خواهد شد.
******************************
الامام الصادق(ع): ازرعوا و أغرسوا، والله ما عمل الناس عملاً أحلّ و أطیب منه
امام صادق(ع): زراعت کنید و درخت بکارید، به خدای سوگند که مردمان هیچ کاری حلالتر و پاکیزه تر از این ندارند.
******************************
الامام الصادق(ع): ما فی الاعمال شی ء أحب الی الله تعالی من الزراعة و ما بعث الله نبیاً الا زراعاً، الا ادریس فانه کان خیاطاً
امام صادق(ع): در میان کارها چیزی در نزد خدای متعال، محبوبتر از کشاورزی نیست، خدا هیچ پیامبری را مبعوث نکرد مگر اینکه کشاورز بود، جز ادریس که خیاط بود.
******************************
الامام الصادق(ع): الکیمیاء الاکبر، الزراعة
امام صادق(ع): کیمیای بزرگ، زراعت است.
******************************
النبی(ص) - فیما رواه الامام علی بن ابی طالب(ع): علیکم بالغنم و الحرث، فانهما یغدوان بخیر، و یروحان بخیر
پیامبر(ص) - به روایت امام علی بن ابیطالب(ع): به گوسفندداری و کشاورزی روی آورید، که صبح و شام سود می رسانند.
******************************
الامام علی(ع) - فی العهد الاشتری:.... و لا قوام لهم(أصناف الناس المختلفه) جمیعاً الا بالتجار، و ذوی الصناعات، فیما یجتمعون علیه من مرافقهم و یقیمونه من أسواقهم و یکفونهم من الترفق بأیدیهم، مما لا یبلغه رفق غیرهم...
امام علی(ع) - در عهدنامه اشتری:.... کار مردمان استوار نشود جز با بازرگانان و صنعتگران که هر صنفی امکاناتی فراهم می آورند و بازارها را برپامی دارند، و چیزهایی را که مردم خود نمی توانند فراهم کنند فراهم می کنند و کار مردم را راه می اندازند...
منابع:
1-سنن النبي
2-بحارالانوار
3-نهج البلاغه