آغازی بر یک پایان

عید قربان، تنهاروزی از بی شماری ایام نیست تا در تعیّن یک نامْ معنا، در قاموس واژه های یک قومْ توضیح، و در فرهنگ یک آیینْ تفسیر شود. این روزْ روایت اوج مند زیباترین حکایت عشق آسمانیِ یک انسان الهی است. این روز، فرجامِ نیک یک مناسکْ و آغاز یک راه است؛ پایان رنج های سفر، اشک های شوق، تن پوش های برابری، درس های برادری، بارقه های رحمت، لحظه های خاکْ ساری، هنگامه های برائت، و آغاز راهی است برای حفظ همه این ره یافت ها، فصلی برای همه این شکفتن ها و ترنّمی برای آفریده شدن دوباره. عید قربان، عید بشارت های الهی و روزی برای باز یافتن خودِ گم شده انسان است.

بقیه در ادامه مطلب...

تقرّب به خدا، در سایه عبودیت و بندگی است.

بندگی هم «اطاعت از فرمان» است.

وقتی فرمان خدا بر «ذبح» باشد، چه ذبح گوسفند در روز عید و در منا، چه ذبح نفس در مسلخ تقوا و جهاد با نفس، بنده خدا کسی است که شرط بندگی به جای آورد و مطیع فرمان باشد.

از این رو در کلام اولیا، عید را روزی دانسته‏اند که اطاعت در آن جلوه کند و معصیت در آن صورت نگیرد.

کلام حضرت علی(ع) چنین است:

«کلّ یومٍ لایُعصَی‏اللّه‏ فیه، فَهُو یَومُ عید؛

روزی که در آن معصیت خدا نشود، آن روز عید است.»

روز «عید قربان» می‏تواند برای ما، اوج «آزادی برین» از قید و بند نفسانیات و وسوسه‏های ابلیس و هوای نفس باشد.

رها شدن از تعلّقات و ذبح کردن تمنّیات در پیش پای اراده حق تعالی، درسی و رهاوردی است که از عید قربان می‏آموزیم.

اگر ابراهیم خلیل، با اراده‏ای بزرگ و اخلاصی عظیم، توانست اسماعیلش را به قربانگاه ببرد و در راه خواست پروردگار، کارد بر حلقوم عزیز دلش اسماعیل ذبیح بگذارد، نشانه این وارستگی از غیر خداست.

کسی که «مالک نفس» شود، «دیو هوا» را به بندی می‏کشد.

آنکه اهل قرب باشد، در عید قربان با عبادت به پروردگارش تقرب می‏جوید.

آنکه حرمت‏های الهی را پاس بدارد و از حریم و مرز بندگی خارج نشود،شایسته «مقام خلّت» است و رهپوی راستین ابراهیم و اسماعیل به شمار می‏رود.

عید قربان، جلوه‏گاه تعبّد و تسلیم ابراهیمیان حنیف است.

قربانی، مسلمان را در سایه این ایثار و عبودیّت به قرب خدا می‏رساند.

عید قربان، فصل فداکردن «عزیز»ها در آستانِ «عزیزترین» است، یعنی خدا:

عید قربان، مجرای فیض الهی و بهانه عنایت رحمانی به بندگان مؤمن و مسلم و مطیع است.

هرچه را بتوانیم در راه «خدا»، «فدا» کنیم، آن «قربانی» ماست.

ایثار مال و جان، گواه صداقت بنده در ادعای مسلمانی است.

انفاق و صدقات و خیرات بخاطر امر پروردگار، نشان وارستگی از مال و همخونی و همدلی با محرومان است.

بزرگداشتِ «عید قربان» تعظیم شعائری است که از ابراهیم خلیل و مناسک و سنن او به یادگار مانده است.

کسی هم که بتواند از خواسته «دل» بگذارد تا در خطّ «دین» بماند، او هم خلیل‏آسا، شاهد بندگی خود را به دست گرفته است.

اگر عید قربان، موسم نذر و نیاز و اطعام و احسان و کمک به تهیدستان و محرومان است، این نیز جلوه‏ای از سلوک ابراهیمی است، چرا که آن پیامبر بزرگ را، عادت چنان بود که بی‏مهمان بر سر سفره ننشیند و دیگران را از داشته‏های خود برخوردار سازد و این را شکرانه نعمت‏های الهی می‏دانست.

آنچه موجب می‏شود قربانی، «قرب»آور باشد، اخلاص است.

امام سجاد(ع) فرمود:

«حق قربانی آن است که نیت را برای خدا خالص گردانی و خود را در معرض رحمت و قبول الهی قرار دهی و در پی نگاه و توجّه دیگران نباشی ...»⁽¹⁾

و این خلوص، شرط قبولی هر عبادت و زمینه قرب‏آوری هر کار نیک است.

«قربانی»، به سفره بینوایان می‏رسد و آنان نیز به برکت این عید، طعم گوشت و غذای گرم را می‏چشند.

پس می‏توان عید قربان را «عید فقرا» نیز دانست.

از حضرت رسول(ص) روایت شده است:

«انّما جَُعِل هذا الأضحی لِتَتَّسِعَ مساکنیکم مِنَ اللّحم، فَأطِعُموهم»⁽²⁾

عید قربان برای آن قرار داده شده که مساکین شما به وسعت و گشایش از نظر گوشت برسند، پس به آنان اطعام کنید.

و این همان توصیه قرآنی است که از گوشت قربانی بخورید و به نیازمندان هم بخورانید:

«فَکُلوا مِنْها و أطعِمُوا القانِعَ و المُعَتّر...»⁽³⁾

این سنت ابراهیمی، هم جامعه را از گرسنگی و فقر می‏رهاند، هم دل‏ها را به هم نزدیک می‏کند، هم مؤمنان را برای مقابله با نفسانیات، تمرینی عملی است و مایه غلبه بر هوای نفس می‏شود و هم گرامیداشت شعائر مکتب است.

باشد که «عید قربان» مایه خیر و برکت باشد و «مبارک» گردد.

پی‏نوشتها:

1- الحج و العمره فی الکتاب و السنّه، حدیث 649.

2- علل الشرایع، صدوق، ص437.

3- حج، آیه36.

پدید آورنده : جواد محدّثی

اگر ابراهیم، خلیل اللّه گشت، از آن رو بود که در مقام دوستی و محبت به خدا، از هر چه داشت، حتی از جوانی اش گذشت.

و اگر اسماعیل، ذبیح اللّه شد، به آن خاطر بود که تسلیم فرمان حق بود و به پدرش گفت: آنچه مأموری انجام بده، که مرا از صابران خواهی یافت.

بگذر از فرزند و مال و جان خویش

تا خلیل اللّه دورانت کنند

سر بنه در کف برو در کوی دوست

تا چو اسماعیل، قربانت کنند

عید قربان، از جمله شعایر گرامیداشت رتبه خُلّت ابراهیم و خلوص و تسلیم اسماعیل است.

بقیه در ادامه مطلب...

برخی از سالها، در ایام حجّ، «روز عرفه» با «روز جمعه» مصادف شده، و آن سال در میان حجاج، خصوصاً اهل سنّت، به «حج اکبر» معروف می گردد.

این مسأله، انگیزه شد تا با بررسی آیات و روایات و همچنین تاریخ، سابقه آن را دنبال نمایم.

آنچه درذیل تقدیم می گردد نتیجه تحقیقی هر چند کوتاه در این زمینه است که امید می رود با اظهار نظر محققان و دانشمندان و صاحب نظران تکمیل گردد: خداوند در قرآن کریم می فرماید: «و اذان من اللَّه و رسوله الی النّاس یوم الحج الاکبر انّ اللَّهَ برئ من المشرکین و رسولُهُ.»1

«و این اعلامی است از ناحیه خدا و پیامبرش به (عموم) مردم در روز حج اکبر، که خداوند و پیامبر او، از مشرکین بیزارند.»

بقیه در ادامه مطلب....

اشاره

قربانی

فاطره ذبیح زاده

از نظر لغوی، «قربانی» از لفظ «قربان» گرفته شده است. هر چیزی که وسیله قرب و نزدیکی به خداوند تعالی باشد، به آن قربانی می گویند. حال آن چیز ذبح حیوان باشد یا صدقات دیگر.

«عید» از کلمه «عود» به معنای بازگشت است؛ بازگشت از زندان نفس و خرافات به سوی خدا؛ بازگشت از تسلط اهریمن به سوی خدای رحمت.

«عید قربان»، به معنای بازگشت انسان به مقام تقرب الهی است که این مقام در سایه مبارزه با هواهای نفسانی و در پرتو تهذیب، خودسازی و بهره گیری از فرصت های ناب به دست می آید.

روز دهم ماه ذی الحجه مصادف با عید قربان از بزرگ ترین عیدهای مسلمانان است؛ یادآور فداکاری و ایثار ابراهیم در راه رضای معبود و تسلیم و ایمان اسماعیل در قربانگاه عشق.

ذبح قربانی برای تقرب به پروردگار، از زمان حضرت آدم(ع) شروع شد وقتی که دو فرزندش؛ هابیل، قوچی و قابیل، مقداری گندم را به عنوان قربانی به بارگاه خداوند تقدیم کردند. در قرآن مجید این واقعه تاریخی بازگو شده و آمده است: «وقتی که [هابیل و قابیل] قربانی تقدیم کردند، از یکی (هابیل) پذیرفته شد و از دیگری (قابیل) پذیرفته نشد». (مائده: 27)

پس از آن، این عمل در تمام ادیان آسمانی به عنوان یک عبادت و در مناسبت ها و مواقع خاص به عنوان یک دستور و آیین برجای ماند.

در اسلام، قربانی کردن، از سنت های الهی در حج است که موجب تقرب به خداوند می شود. در زمان جاهلیت، قربانی کردن مرسوم بود، ولی قربانی آنها نیز مانند لبیک و نمازشان آمیخته به شرک و کفر بود. شیوه آنها هنگام قربانی کردن آن بود که کعبه را به خون قربانی می آلودند و قسمتی از گوشت آن را بر خانه کعبه می آویختند تا خداوند آن را بپذیرد.

دین اسلام حرمت خاصی به قربانی بخشید و پس از تبیین ضرورت احترام به آموزه های الهی، در طرد سنت زشت جاهلی و برای بیان تقربی که حاصل قربانی است، می فرماید: «نه گوشت ها و نه خون های آنها هرگز به خدا نمی رسد؛ آنچه به او می رسد، پرهیزکاری شماست».(حج: 37)

بر اساس این آیه، آنچه از اعمال به خداوند می رسد، باطن و روح عمل است. «قربانی» نیز مانند اعمال و مناسک دیگر نفسی به نام تقوا دارد و قداست و تعالی قربانی از همین تقواست، نه از گوشت و خون آن.

حضرت امام سجاد(ع) حقیقت قربانی را این گونه بیان می کند: «حج گزار و قربانی کننده، با تمسک به حقیقت پرهیزکاری، گلوی دیو طمع را می برد و او را می کشد».[1]

شاید به دلیل همین تقوای ارزشمند نهفته در قربانی است که عید قربان را «حج اکبر» خوانده اند.

زائران خانه خدا که پس از تحمل سختی های بسیار و پرهیز از نمادهای دنیوی، اینک به منزلگاه آخر رسیده اند، عید قربان را جشن می گیرند. در این روز، حاجیان در وحدت عملی کم نظیری، سر بر آستان حضرت دوست می سایند و با چهره ای گشاده از توفیق یافتن به ادای تکلیف الهی، به هم تبریک می گویند.

مسلمانان جهان، عید قربان را از یک تا چهار روز جشن می گیرند، بهترین لباس های خود را می پوشند و پس از انجام دادن عبادت های مخصوص این روز، به دید و بازدید و شادمانی می پردازند. اگرچه برگزار کردن مراسم قربانی بر زائران کعبه و در مراسم باشکوه حج واجب است، ولی بسیاری از مسلمانان در سراسر جهان در این روز، گوسفند، گاو یا شتری را به یاد سنت ابراهیم خلیل، قربانی و گوشت آن را میان همسایگان و مستمندان تقسیم می کنند.

بقیه در ادامه مطلب...