اينجا غدير است، آبگيرى در نزديكى جحفه كه هزار دريا در حسرت او وامانده‏اند.
هنوز بوى خوش محمد(ص) به مشام مى‏رسد. هنوز ردپاى جبرييل ديده مى‏شود. هنوز نور على(ع) غوغا مى‏كند.
نمى‏دانم در غدير چه سرّى است كه جمعه با همه زيباييش، فطر با همه عظمتش و اضحى با همه شكوهش پيش غدير، سر فرو مى‏آورند. گويى غدير با صد زبان بندبند ولايت را واژه به واژه زمزمه مى‏كند،

غدير مصداق »إنّما يريد اللَّه ليذهب عنكم الرجس أهل البيت«1 است.
غدير تجلى »الذين يقيمون الصلوة و يؤتون الزكوة و هم راكعون«2 است.
غدير تأكيد »و بعثنا منهم اثنى عشر نقيباً«3 است.
غدير خود »اليوم يئس الذين كفروا من دينكم«4 است.
غدير دعوت به »تعالوا ندع أبناءيّة نا و أبناءكم«5 است.
غدير معرفى »أولئك هم خير البرية«6 است.
غدير گواه »فإذا فرغت فانصب«7 است.
غدير واقعيت »ابتغاء مرضات اللَّه«8 است.
غدير نشانه »أتوا البيوت من أبوابها«9 است.
غدير شعار »أطيعوا اللَّه و أطيعوا الرسول و أولى الأمر منكم«10 است.

آرى، اينجا غدير است و غدير عيد ملكوت است. شادمانى آسمان و زمين است.
همه لذت هستى است. نمايش كوثرى است از »بفصرى« تا »صنعا« با جام‏هايى به شمار ستارگان.
غدير روز نيكى است. روز مهربانى است، روز بركت است، روز گشاده‏رويى است.
روز عبادت و نماز و شكر است. روز عرضه ولايت بر اهل آسمان و بقعه‏هاى زمين و جارى آب و نبات پرندگان زيباى خداست.
راستى كه غدير دگرگونى عالم است.

× × ×
اينجا غدير است و تو چه مى‏دانى غدير چيست؟ غدير خطبه بلند پيامبر است.
غدير توحيد است و نبوت محمد(ص)، ولايت على(ص) است و ذكر دوازده معصوم.
فضايل اهل بيت است و لقب اميرالمؤمنين، علم اهل‏بيت است و اشاره به حضرت مهدى(ع). ياد محبّان و شيعيان اهل بيت است و دشمنانشان.
نفرت از ائمه ضلالت است و اتمام حجت حق؛
قرآن است و تفسير؛
حلال و حرام خداست؛
نماز است و زكات؛
حج است و عمره.
امريست به معروف و بازداشتنى است از منكر؛
قيامت است و معاد؛
بيعت است و بيعت است و بيعت...
× × ×
غدير آغازى ديگر بر رسالت است و كلامى سبز بر جان پيامبر:
يا أيّها الرسول بلّغ ما أنزل إليك من ربّك.11
غدير اعترافى بر تلاش‏هاى بيست و چند ساله پيامبر است:
أشهد أنّك قد بلّغتَ رسالات ربّك و نصحت لأمّتك و جاهدت فى سبيل اللَّه.12
غدير مظلومانه‏ترين پرسش تاريخ است:
أيّها الناس من أولى الناس بالمؤمنين من أنفسهم13
غدير دعاى خير پيامبر است در حق على(ع):
أللّهم وال من والاه وعاد من عاداه.14
غدير پايان جاودانه اكمال دين است:
أليوم أكملت لكم دينكم.15
غدير فرياد رساى »اللَّه‏اكبر« پيامبر است.
× × ×
آرى اينجا غدير است و تو چه مى‏دانى غدير چيست؟
غدير ناله ابليس است در جمع يارانش، آنگاه كه گفت:
اگر كار پيامبر به نتيجه برسد هرگز معصيت خداوند انجام نخواهد شد.
غدير تلاش اهريمن است براى به گناه كشاندن شيعيان، آنگاه كه گفت:
خداوندا! به عزت و جلالت قسم، گروه‏هاى هدايت يافته را هم به بقيه ملحق خواهم كرد.
غدير زمزمه شيطان است در گوش پيامبر(ص) آنگاه كه گفت:
اى محمد! چقدر كم‏اند آنانكه واقعاً طبق گفته‏هايت با تو بيعت مى‏كنند.
× × ×
سوگند به گرماى آفتاب و داغى زمين،
سوگند به مركب‏هاى ايستاده و مردم پياده،
سوگند به جهازهاى شتران و سنگ‏هاى برهم چيده،
سوگند به آب و دستان بيعت كننده،
سوگند به عمامه پيامبر(ص) و دوش على(ع)،
سوگند به شعر و شعور حسان،
سوگند به غدير و ايام ولايت،
سوگند به محمد، به على
سوگند به على، به محمد
كه دين خدا جز با ولايت، جز با غدير ولايت پايانى ندارد.

الحمد للَّه الذى جعلنا من المتمسّكين بولاية أميرالمؤمنين والأئمة عليهم‏السلام.

پى‏نوشت‏ها:
1 . سوره احزاب (33) آيه 33 .
2 . سوره مائده(5) آيه 55 .
3 . همان، آيه 12 .
4 . همان، آيه 3 .
5 . سوره ال‏عمران(3) آيه 61 .
6 . سوره بينه (98) آيه 6 .
7 . سوره انشراح(94) آيه 7 .
8 . سوره بقره(2)، آيه 207 .
9 . همان، آيه 189 .
10. سوره نساء (4) آيه 59 .
11. سوره مائده (5) آيه 67 .
12. مفاتيح‏الجنان، زيارت حضرت رسول(ص) در روز شنبه.
13. از خطبه غدير.
14. همان.
15. سوره مائده (5) آيه 3 .

داستان آفرينش انسان و آغاز حيات او بر كرة خاك با يك عهد و پيمان شكل مي‏گيرد. عهد و پيماني كه بر پذيرش پروردگاريِ خداوند متعال و نفي پرستش شيطان بسته شد و همة انسان‏ها بر وفاي به آن هم‏داستان شدند. پيامبران الهي و جانشينان آنها، اين عهد و پيمان را در طول تاريخ، بارها و بارها به انسان‏ها يادآوري كردند تا آنان نسبت به عهدي كه با خداي خود داشتند، دچار فراموشي نشوند.


خليل منتظر قائم

اشاره: 
عيد غدير، بزرگ‌ترين عيد پيروان اهل بيت(ع) و فرصت مناسبي براي يادآوري پيمان مقدسي است كه همة ما را در برابر امامان معصوم(ع) و به ويژه امام عصر(ع) داريم؛ پيمان اطاعت و پيروي بي‌چون و چرا از آنان و آمادگي براي انجام رسالت بزرگي كه در زمينه‌سازي ظهور بر عهده داريم. در اين مقاله مروري گذرا داريم بر پيشينة عهد و پيمان بشر با اولياي الهي از ابتداي آفرينش تا عصر ظهور. 

1. نخستين پيمان 

داستان آفرينش انسان و آغاز حيات او بر كرة خاك با يك عهد و پيمان شكل مي‏گيرد. عهد و پيماني كه بر پذيرش پروردگاريِ خداوند متعال و نفي پرستش شيطان بسته شد و همة انسان‏ها بر وفاي به آن هم‏داستان شدند.1
پيامبران الهي و جانشينان آنها، اين عهد و پيمان را در طول تاريخ، بارها و بارها به انسان‏ها يادآوري كردند تا آنان نسبت به عهدي كه با خداي خود داشتند، دچار فراموشي نشوند.2
از سوي ديگر، براي اينكه مردم در وفا به پيماني كه بر عهده داشتند، دچار مشكل نشوند و در تشخيص راهي كه به اطاعت و بندگي خدا و مخالفت با شيطان مي‏انجامد، گرفتار سردرگمي نگردند، به آنان گوشزد شد اطاعت خدا در اطاعت رسول اوست و هر كس بيشتر در طريق اطاعت رسول گام بردارد، در اطاعت خدا از ديگران پيشي گرفته است.3

2. استمرار پيمان

با پايان يافتن عصر رسالت، نه تنها از بار عهد و پيماني كه آدم خاكي با خداي خود داشت، كاسته نشد، بلكه بسيار شديدتر از دوران حيات پيامبر اعظم(ص) از او خواسته شد به عهد و پيمان خود وفا كند؛ زيرا او در وفاداري به اين پيمان بازخواست خواهد شد.4
اين بار عهد آدمي با خداي خود در صورتي ديگر متجلي شد و اطاعت اميرمؤمنان و امامان پس از او هم‏سنگ اطاعت خدا و رسول او گرديد.5 و براي اينكه هيچ‏ كس در شناسايي شخصي كه پس از پيامبر اكرم (ص) بايد با او عهد اطاعت بسته مي‏شد، به اشتباه نيفتد، در اجتماعي عظيم از مسلمانان، نو شدن عهد آدمي به آگاهي همگان رسيد و اعلام شد هر كس پيمان ولايت نبيّ خاتم(ص) را پذيرفته است، از اين پس بايد به پيمان ولايت امير مؤمنان علي(ع)گردن نهد.6
از همين رو بود كه اين روز را روز «عهد معهود» ناميدند.7

3. شكسته شدن پيمان

انسان‏ها مأمور شدند پس از رحلت نبيّ خاتم (ص)، با وصيّ او تجديد عهد كنند و دست در دست او بگذارند تا به فرمودة حضرت زهرا(س)، آنها را به راحتي و ملايمت به راه هدايت و رستگاري رهنمون شود،8 چنين نشد و بدعهدي و عهدشكني از همان نخستين روزهاي عروج رسول خدا(ص) آغاز شد. بدين ترتيب، پيماني كه جماعت مسلمان در روز غدير بر اطاعت وليّ خدا بسته بودند، به راحتي شكست و جز جمع اندكي، همة امت اسلامي از اطراف امام و حجت عصر پراكنده شدند.9
از آن پس، اگر چه در دوره‏هايي از دوران 250 سالة امامت شيعه، شاهد روي‏آوردن مردم به ائمه معصومين(ع) و مرجعيت علمي آنها هستيم، ولي هيچ‏گاه عهدي كه مردم در برابر امامان خود داشتند، به تمامي، پاس داشته نشد و اين سخن امامان‏ معصوم(ع) که فرموده بودند: «مردم تنها به سه چيز تكليف شده‏اند: شناخت امامان، تسليم شدن به ايشان در آنچه بر آنها وارد مي‏شود و رجوع به آنها در آنچه در آن اختلاف دارند»،10 هيچ‏گاه محقق نشد و سرانجام بدعهدي‏ها و عهدشكني‏هاي امت اسلام به مقتول و مسموم شدن يازده امام و غيبت آخرين امام انجاميد. بدين‏ترتيب، جامعه اسلامي از بركات حضور امام معصوم(ع) در ميان خود محروم گشت. اين همان اتفاقي بود كه پيش از اين در كلام امام محمد باقر(ع) پيش‏بيني شده بود: «هنگامي كه خداوند تبارك و تعالي، از آفريدگانش خشمگين شود، ما [اهل‏بيت] را از مجاورت با آنها دور مي‏سازد».11

ضرورت تجديد پيمان

آري، غيبت امام از جامعه و به درازا كشيدن آن، نتيجة بدعهدي و پيمان‏شكني مردم نسبت به حجت‏هاي الهي و جانشينان بحقّ رسول خدا(ص)است. تا زماني كه مردم چنان‏كه بايد و شايد، به پيماني كه در برابر امامان معصوم(ع) برعهده دارند، وفا نكنند و با همة وجود، آمادة پذيرش اوامر و نواهي آنها نشوند، ظهور محقق نخواهد شد، چنان‏كه امام عصر(ع) فرمود: «اگر شيعيان ما، كه خداوند توفيق طاعتشان دهد، در راه ايفاي پيماني كه بر دوش دارند، همدل مي‏شدند، ميمنت ديدار ما از ايشان به تأخير نمي‏افتاد و سعادت ديدار ما زودتر نصيب آنان مي‏گشت؛ ديداري بر مبناي شناخت راستين و صداقتي از آنها نسبت به ما».12
با توجه به همين اهميت وفا به عهد و پيمان و تأثير آن در ظهور امام عصر (ع) بوده است كه از ما خواسته‏اند هر بامداد، عهد و پيمان اطاعتي را كه نسبت به امام خود بر دوش داريم، به ياد آوريم و آن را تجديد كنيم: 
«بار خدايا! من در بامداد اين روز و تمام دوران زندگاني‏ام، عهد، عقد و بيعتي را كه نسبت به او (امام مهدي (ع)) بر گردن دارم، تجديد مي‏كنم كه هرگز از آن برنگردم و بر آن پايدار بمانم».13 

ماهنامه موعود 

پي‌نوشت‌ها:
1. ر.ک: سورة يس (36)، آية 60 و 61 و سورة اعراف (7)، آية 172.
2. ر.ک: سورة نمل (16)، آية 36 و سورة انبيا (21)، آية 25. 
3. ر.ک: سورة نساء (4)، آية 80 و سورة حشر (59)، آية 7.
4. ر.ک: سورة اسراء (17)، آية 3 و محمّد باقر مجلسي، بحارالأنوار، ج24، ص187، ح1.
5. ر.ک: سورة مريم (19)، آية 87 و بحار الأنوار، ج24، ص333، ح58.
6. فضل بن حسن طبرسي، الإحتجاج، ج1، صص 146و 160.
7. ر.ک: بحار الأنوار، ج37، ص164، ح40.
8. ر.ك: همان، ج43، ص158؛ و سيد جعفر شهيدي، زندگاني فاطمة زهرا(ع)، ص151.
9. ر.ک: بحار الأنوار، ج28، ص259، ح42.
10. حديث از امام باقر(ع)، الكافي، محمّد بن يعقوب كليني، ج1، ص390، ح1.
11. ر.ك: همان، ص343، ح31.
12. بحار الأنوار، ج53، ص177.
13. همان، ج99، ص111.

هر نامی از این نامها دری تازه از قلعه بلند غدیر بر ما می‏گشاید چرا که اسلام بر برگزیدن نامی برای زمان یا مکان و یا هر چیز دیگر، خصوصیات مسمی را در نظر داشته و به جنبه‏ها و زوایای آن توجه کرده است.


نامها به سهولت در ذهنها جای می‌گیرند و به راحتی معانی بلند را منتقل می‌کنند به همین دلیل و دلایل دیگر، نامگذاری روزها و یا هفته‌ها یکی از شیوه‌های تبلیغاتی مثبت و منفی شده است و مطرح شدن و رواج پیدا کردن ارزشها یا ضد ارزشها را در پی دارد.
اسلام علاوه بر این که برای برخی از روزها اسمهای خاصی مانند عید قربان، عید فطر، روز عرفه و ... برگزیده بر همه این روزها نام ایام الله نهاده است تا عظمت و قداست این روزها هر چه بیشتر در ذهن و دل مؤمنان، نقش بسته و موجب تذکر و تنبه آنان گردد.

یکی از روزهایی که در اسلام برای تعظیم آن، از شیوه نامگذاری بهره گرفته شده «غدیر» است. ویژگی غدیر این است که نامهای گوناگونی برای آن قرار داده شده و این خود عظمت این روز را نسبت به روزهای دیگر نشان می‌دهد.

نامهای روز غدیر، از اسرار و ابعاد این روز پرده برمی‌دارند. هر نامی از این نامها دری تازه از قلعه بلند غدیر بر ما می‌گشاید چرا که اسلام بر برگزیدن نامی برای زمان یا مکان و یا هر چیز دیگر، خصوصیات مسمی را در نظر داشته و به جنبه‌ها و زوایای آن توجه کرده است. از این روی شناختن و شناساندن نامهای روز غدیر یک ضرورت است. با این کار تصویری روشن از این روز در ذهن و دل نقش بسته و بیش از پیش این روز بزرگ را می‌شناساند.
 

عید همگان

حضرت امام خمینی رضوان الله تعالی علیه معتقد بود که بزرگیِ عید غدیر، از وجود با برکت علی سلام الله علیهاست و می‌فرمود: «مسئله غدیر، مسئله‌ای نیست که بنفسه برای حضرت امیر یک مسئله ای پیش بیاورد؛ حضرت امیر مسئله غدیر را ایجاد کرده است. آن وجود شریف که منبع همه جهات بوده است، موجب این شده است که غدیر پیش بیاید. غدیر برای ایشان ارزش ندارد؛ آنکه ارزش دارد، خود حضرت است که دنبال آن ارزش، غدیر آمده است. خدای تبارک و تعالی که ملاحظه فرموده است که در بشر بعد از رسول اللّه کسی نیست که [آنچه] دلخواه است انجام بدهد، مأمور می‌کند رسول اللّه را که این شخص را که قدرت این معنا را دارد که عدالت را به تمام معنا در جامعه ایجاد کند و یک حکومت الهی داشته باشد، این را نصب کن».

 
بقیه در ادامه مطلب...