مقتدر مظلوم :: نواي وبلاگ

سالگشت هفده‏شهریور سال ۱۳۵۷ فرامی‏رسد، روزی از ایام اللّه که باید آن را زنده نگهداریم و به نسلهای آینده تسلیم کنیم.۱ همؤ ایام متعلّق به خداست؛ ولی بعضی از آنها به دلیل خصوصیاتشان ـ به‏طور مشخص‏ـ یوم اللّه می‏شوند تا چراغ راه آیندگان شوند؛ شاید به همین علت است که خداوند به حضرت موسی ـ علیه‏السلام ـ می‏فرماید: و ذکّرهم بایام اللّه. تذکّر به این ایام انسان ساز است؛ زیرا ویژگیهایش آموزنده، و موجب بیداری خفتگان، در تاریخ است. فتح مکه توسط پیامبر ـ صلی‏اللّه علیه و آله ـ یوم‏اللّه است؛ زیرا آن روز، یوم قدرت نمایی خدا بود، یتیمی که توان زندگی در وطن خویش را نداشت، بر صاحبان زر و زور سیطره یافت.۲ روزهایی که ملتها بر اثر حوادث آن روز متنبه و بیدار می‏شوند نیز یوم‏اللّه است و هفده شهریور از این ایام است.

پی نوشت:

۱- اشتهاردی، ابوالقاسم، حجاب در اسلام، ص ۵۰
۲- عهد قدیم،سفر نشید الاناشید، ب ۵، ص۱۰۰۳
۳- همان، سفر تکوین، ب۱۴،ص۳۴
۴- دورانت، ویل، تاریخ تمدن، ج ۱۲، ص ۶۲
۵- همان، ص۶۳
۶- دورانت، ویل، تاریخ تمدن، ج ۱۲، ص ۳۰

یکى از امتیازات انسان، در مقایسه با موجودات دیگر، تهیه پوشش مناسب براى اندام خویش است . بر این اساس، لباس پوشیدن یکى از شؤون و ویژگى‏هاى انسان است . لباس، افزون بر حفظ انسان از سرما و گرما و برف و باران و یارى دادن وى در حفظ عفت و شرم، در آراستگى و زیبایى آدمى نیز نقشى مهم ایفا مى‏کند و مى‏توان آن را نشان دهنده گرایش اعتقادى فرد و تعلق وى به فرهنگى خاص دانست . قرآن کریم ضمن نعمت و هدیه خداوند خواندن لباس به کارکردهاى مختلف آن اشاره مى‏کند و مى‏فرماید: «اى فرزندان آدم، براى شما لباسى فرو فرستادیم که اندام شما را مى‏پوشاند و مایه زینت‏شما است و لباس تقوا بهتر است . این از آیات خداوند است . باشد که متذکر شده پند گیرید .»

چند روایت درباره اهمیت حجاب در نظر فاطمه زهرا علیهاسلام:
حضرت موسی بن جعفر علیه السلام از پدران گرامیش از حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السلام نقل فرمود که: روزی شخص نابینایی اجازه ورود خواست. فاطمه علیهاسلام برخاست و چادر به سر کرد.
رسول خدا فرمود:« چرا از او رو می‌گیری، او که تو را نمی‌بیند؟»
فاطمه عرض کرد:« او مرا نمی‌بیند، اما من که او را می بینم. و او اگر چه مرا نمی‌بیند ولی بوی مرا که حس می‌کند.»
رسول خدا فرمود:« شهادت می دهم که تو پاره تن منی.»
روزی رسول خدا از اصحاب خود پرسید:« نزدیکترین حالات زن به پروردگارش کدام است؟» اصحاب نتوانستند جواب بدهند. این سؤال به گوش فاطمه علیهاسلام رسید. فاطمه فرمود:« نزدیکترین حالات زن به پروردگارش وقتی است که در خانه اش بنشیند (و خود را در کوچه و بازار، جلو چشم نا محرمان قرار ندهد.)»
وقتی رسول خدا این سخن را شنید، فرمود:« فاطمه پاره تن من است.»
امیرالمؤمنین علیه السلام می‌فرماید: روزی رسول خدا از ما پرسید:« بهترین کار برای زنان چیست؟»
فاطمه علیهاسلام پاسخ داد:« بهترین کار برای زنان این است که مردان را نبینند و مردان نیز آنها را نبینند »
رسول خدا فرمود:« فاطمه پاره تن من است »
رسول خدا بعد از ازدواج فاطمه علیهاسلام کارها را بین او و علی علیه السلام تقسیم کرد و فرمود کارهای منزل با فاطمه و کارهای خارج از منزل با علی.
فاطمه علیها سلام می‌فرماید:« هیچ کس نمی‌‌داند من چقدر خوشحال شدم که رسول خدا مرا از ظاهر شدن در پیش چشم مردان معاف کرد.»
روزی فاطمه زهرا سلام الله علیها به اسماء فرمود:« چه بد است این تخته‌هایی که بدن مرده را برای تشییع جنازه روی آن می‌گذارند! زیرا وقتی زنی را روی آن قرار می دهند و پارچه ای بر بدنش می کشند، حجم بدن او معلوم است.»
اسماء گفت:« من که در حبشه بودم، می‌دیدم مردم آنجا تابوتی از چوب درست می‌کردند و مرده را داخل آن می‌گذاشتند.»
سپس اسماء با چوب خرما تابوتی لبه‌دار درست کرد و به فاطمه علیهاسلام نشان داد. حضرت فاطمه بسیار خوشحال شد و فرمود:« این خیلی خوب است. وقتی مرده را داخل آن قرار دهند و پارچه‌ای روی آن بکشند، دیگر معلوم نمی‌شود مرده مرد است یا زن.» و فرمود:« پس از مرگم، مرا در همین تابوت بگذارید.»

منابع:

• بحارالانوار، ج ۴۳، صفحات ۹۱ و ۹۳ و ۵۴ و ۸۱ و ۱۸۹٫
• بحار/۹۲/۴۳ اول صفحه -
• بحار/۱۸۹/۴۳ -
• بحار۱/۸۱/۴۳-
• بحار/۵۴/۴۳ -

خداوند در قرآن برای پوشش مسلمانان – خصوصاً زنان – دستورالعمل هایی صادر نموده است، که عبارت اند از:(یا ایها النبی قل لازواجک وبناتک ونساء المؤمنین یدنین علیهن من جلابیبهن ذلک ادنی ان یعرفن فلا یوذین وکان الله غفوراً رحیماً) (۱)
«ای پیامبر! به همسران ودخترانت وزنان مؤمنان بگو: جلباب های خود را بر خویش فرو افکنند، این کار برای این که شناخته شوند ومورد آزار قرار نگیرند، بهتر است؛ (واگر تاکنون خطا وکوتاهی از آنان سر زده است، توبه کنند؛ زیرا) خداوند همواره آمرزنده ورحیم است».
دراین آیه سخن از جلباب است وجلباب؛ یعنی روسری بزرگ که با آن سرو سینه وموهای
خود را می پوشانند. براساس آیه شریفه، به سر کردن روسری به تنهایی کافی نیست بلکه باید روسری چنان بزرگ باشد که سر و سینه وموهای زن پوشیده شود.

سخنان حضرت امام خمینی (ره) درباره کشف حجاب
«در رژیم طاغوتی پهلوی، آن ظلمی که به بانوان محترم ایران شد، به مردها آن ظلم نشد .بانوانی که مقید بودند به اینکه بر طبق اسلام عمل کنند و موافق آنچه که اسلام امر کرده است، خودشان را قرار بدهند، درآن رژیم، در زمان رضا شاه، به وضعی و در زمان محمد رضا به وضع دیگر. زمان رضا شاه که من یادم است وخوب است که شماها یادتان نیست، آنچه بربانوان گذشت ،قابل توصیف نیست. آن ظلمی که بر این قشر از ملت درآن دوران گذشت،نمی توان بیان کرد.آن فشاری که بر اینها وارد شد و آن مصیبت ها که اینها تحمل کردند، در نهان آن شاه فاسد، نمی شود گفت که چه اندازه بود.در زمان محمدرضا، آن عصر وآن وضع،تبدیل شد به یک وضع دیگری که عمق جنایت، زیادتر بوده از زمان او. او با قلدری و فشار و زدن و گرفتن و چادر پاره کردن ودست به گیس های زن ها گرفتن وکشاندن، گذراند و این اساساً برخلاف عفت زن ها عمل کرد؛ یعنی برخلاف همه چیز ایران؛ یکی اش هم زن های ایران بودند که اینها با یک وضع خاصی و با یک توطئه خاصی اینها را می خواستند که به فساد بکشند وعفت را از جامعه ما بردارند و الحمدالله بانوان ایران مقاومت کردند و جز یک دسته ای که جزو دار ودسته خود آنها بودند وغرب زده بودند و با رژیم اومناسب بودند، سایرخواهرها مقاومت کردند.
بنابر این اسلام در ایران زنده شد. آن خدمتی را که به بانوان کرده است وخواهد کرد، ارزشش به اندازه ای است که نمی توانیم توصیف کنیم.اگر نبود این انقلاب و نبود این تغییر وتحولی که در ایران واقع شده بود، بعد از چند سال دیگر اثری از اخلاق اسلامی درایران نبود»(۱).
«حجاب زن و وجود یک محدودیت در رابطه زن ومرد، حکم قرآنی است؛ مربوط به چند خبر واحد و حدیث نیست که بشود خدشه ای درآن واردکرد. وقتی قرآن قرارشد پیاده بشود، باید حجاب رعایت بشود.حالا درست است که در سطح دنیای اسلام یک کسانی که گاهی حرفی را زدند وشعاری دادند، درکشور خودمان هم بوده اند کسانی که یک چیزی را گفته اند از روی بی توجهی که هم می خواهند مسلمان باشند وهم می خواهند یک حکم صریح وروشن قرآن را زیر پا بگذارند. فکر چنین چیزی ممکن است؟ حکم قرآن باید عمل شود.»(۲).

حجاب در نگاه استاد شهید مطهری
«عجبا! به بهانه اینکه حجاب ، نیمی از افراد اجتماع را فلج کرده است، با بی حجابی و بی بند وباری ، نیروی تمام افراد زن و مرد را فلج کرده اند»(۳).
«در مورد غریزه جنسی و برخی غرایز دیگر، برداشتن قیود، عشق به مفهوم واقعی را می میراند، ولی طبیعت را هرزه و بی بند و بار می کند.در این مورد هرچه عرضه بیشتر گردد، هوس ومیل به تنوع افزایش می یابد»(۴).
«آنچه موجب فلج کردن نیروی زن و حبس استعدادهای اوست، حجاب به صورت زندانی کردن زن ومحروم ساختن او از فعالیت های فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی است و در اسلام چنین چیزی وجود ندارد. اسلام ،نه می گوید که زن از خانه بیرون نرود ونه می گوید حق تحصیل علم ودانش ندارد، بلکه علم و دانش را فریضه مشترک زن ومرد دانسته است و نه فعالیت های اقتصادی خاصی را برای زن تحریم می کند. اسلام هرگز نمی خواهد زن، بی کار وبی عار بنشیند و وجودی عاطل و باطل بار آید. پوشانیدن بدن به استثنای وجه وکفین، مانع هیچ گونه فعالیت فرهنگی یا اجتماعی یا اقتصادی نیست. آنچه موجب فلج کردن نیروی اجتماع هست، آلوده کردن محیط کار به لذت جویی های شهوانی است»(۵).

حجاب در نگاه آیت الله جوادی آملی
«دنیای کنونی، زن را در معرض نمایش آورد و در زندگی جامعه بیشتر شد، اما دنیای اسلام،زن را در صحنه می آورد تا جامعه را مسخر عواطف زن کند، نه مسخر غریزه زن»(۶).
«زن باید این مسئله را کاملاً درک کند که حجاب او تنها مربوط به خود او نیست تا بگوید من از حق خودم صرف نظر کردم.حجاب زن مربوط به مرد نیست تا مرد بگوید، من راضیم. حجاب زن مال خانواده نیست تا اعضای خانواده رضایت بدهند. حجاب زن، حقی است الهی(۷).
«اسلام،زن را در سایه حجاب و سایر فضائل به صحنه می آورد تا معلم عاطفه ، رقت ،درمان،لطف،صفا،وفا ومانند آن شود ودنیای کنوی،حجاب را از زن گرفته تا زن به عنوان ملعبه به بازار بیاید و غریزه را تأمین کند.زن وقتی با سرمایه غریزه به جامعه آمد، دیگر معلم عاطفه نیست،فرمان شهوت می دهد،نه دستور گذشت»(۸).
«دیدن در برخورد با زن محجبه، یک طرفه است و طرف مقابل نمی تواند او را ببیند و زنی که دیده نمی شود، تسلیم نمی گردد وخود را عرضه نمی کند »(۹)

پی نوشت:
۱-صحیفه نور، ج۱۸، ص۲۶۱٫
۲-حجاب و آزادی، از بیانات رهبر فرزانه انقلاب .
۳-مرتضی مطهری، مسئله حجاب،ص ۹۸٫
۴-همان ، ص ۴۴٫
۵-همان ، ص۸۴٫
۶-آیت الله جوادی آملیف زن در آیینه جلال و جمال، ص ۳۷۲٫
۷-همان، ص۴۲۳٫
۸-همان، ص ۳۷۲٫
۹-فرانتس فانون، انقلاب الجزیره یا بررسی جامعه شناسی یک انقلاب، ص۱۴٫

آیات حجاب ، در طول ده سال حکومت اسلامی در مدینه، برپیامبر نازل شد.این آیات، نخست ، خطاب به زنان پیامبر بود و سپس مؤمنان را در بر گرفت و حکم جاری برای مسلمانان شد. مهم ترین این آیات عبارتند از:
-در این آیه بر آرایش نکردن و پوشاندن زینت از نامحرم و رعایت غفت در رفتار تأکید شده است:
«ای زنان پیامبر! شما اگر تقوا داشته باشید، همانند دیگران نیستید. بنابراین، هرگز نرم و نازک با مردان سخن نگویید تا آن که دلش بیمار است، به طمع افتد، بلکه متین و نیکو سخن بگویید وخانه را منزلگاه خویش قرار دهید و هرگز مانند دوره جاهلیت نخستین، آرایش و خود آرایی نکنید و نماز را بر پادارید و زکات را بپردازید و از خدا و رسولش اطاعت کنید»(احزاب:۳۱و۳۲).
در این آیه بر حفظ حریم همسران پیامبر تأکید شده است.
«ای کسانی که ایمان آورده اید! داخل خانه پیامبر نشوید؛ مگر آن که به شما اجازه بر صرف غذا داده شود…وهنگامی که چیزی از وسایل زندگی از همسران پیامبر می خواهید، از پشت پرده بخواهید. این کار دل های شما و آنها را پاک می دارد….»
(احزاب:۵۳).
در این آیه بر حجاب و در برداشتن جلباب (در پوشش سراسری ) و حفظ اندام از نامحرم تأکید شده است:
«ای پیامبر! به همسران ، دختران و بانوان مؤمن بگو روپوش های خود را برگیرند تا به عفاف و حریت شناخته شوند و مورد آزار و تعرض هوس رانان قرار نگیرند و خداوند، آمرزنده ومهربان است»(احزاب :۵۹).
در این آیه بر لزوم پوشیدن نگاه از نامحرم، هم برای مرد و هم برای زن با عبارت هایی جداگانه تأکید شده است وآشکار نکردن زینت و انداختن روسری بر روی سینه و گریبان را از زنان خواسته است:
«ای پیامبر! به مردان مؤمن بگو که چشم هایشان را فرو پوشند و فروج و اندامشان را محفوظ بدارند و این امر برای پاکیزگی شما بهتر است. به درستی که خداوند به هر چه انجام می دهید، آگاه است. و به زنان مؤمن بگو که چشم هایشان را فرو پوشند وفروج واندامشان را محفوظ بدارند و زینت وآرایش خود را، جز آنچه ظاهر است، آشکار نسازند؛ جز برای شوهران خود و پدارن خود و…(در اینجا محارم زن نام برده می شوند) و آن گونه پا به زمین نزنند که زیور پنهان پاهایشان معلوم شود و ای اهل ایمان! همه به درگاه خداوند توبه کنید! امید است رستگار شوید»(نور:۳۰و۳۱)
با توجه به آیات بیان شده، حدود حجاب عبارتند از :
۱٫ اندام زنان در پوشش سراسری(جلباب)قرار گیرد.
۲٫ زنان مسلمان، برهنگی و آرایش زنان جاهلیت را در پیش نگیرند.
۳٫ زینت خود را جز آنچه آشکار است ، بپوشانند.
۴٫ وقتی چیزی رد و بدل می شود، از پشت پرده و حجاب باشد.
۵٫ خمار (روسری یا مقنعه) رابر سینه ها بیندازند.

فرانتس فانون (جامعه شناس و فیلسوف فرانسوی)
هرچادری که دورانداخته شود ،ا فق جدیدی را که برای استعمار ممنوع بوده در برابر او می گشاید و پس از دیدن هر چهره بی حجاب ، امیدهای استعمار برای حمله ، ده برابر می شود.(۱)
دیدن در برخورد با زن محجبه ، یک طرفه است ، و طرف مقابل نمی تواند او را ببیند؛ و زنی که دیده نمی شود ، تسلیم نمی گردد و خود را عرضه نمی کند.(۲)

خروشچف (رئیس جمهور پیشین شوروی)
آینده شوروی در خطر است و جوانان هرگز آتیه امید بخشی ندارند؛ چرا که بی بند و بار و اسیرشهوات گشته اند.(۳)

ماهاتماگاندی (رهبر فقید انقلاب هند)
زن با اینکه به ظاهر درصدد آزادی برآمد، ولی در خطر جدیدی قرار گرفت و آن خطر ، بازیچه قرار گرفتن و وسیله هوس رانی های مرد شدن است . من ترجیح می دهم نسل انسان نابود شود تا اینکه بماندو با تبدیل زن یا ظریف ترین مخلوق
الهی به یک وسیله عیاشی و شهوت رانی مرد ،ازهرحیوانی پست تر گردد. اگر من زن بودم ، علیه دعوی مرد ، دایر بر اینکه زن به دنیا آمده تا بازیچه او باشد ، سخت عصیان می کردم. ای زنان! اگر آرایش کردن شما به خاطر جلب شهوت مردها است ، از این کارخودداری کنید و زیر بار ننگ چنین خفتی نروید.(۴)

خانم ساچیکورمورآتا(دکترای الهیات ، اهل ژاپن)
لطف زن ، به با حجاب بودن اوست . اصولاً طبع هرانسانی طالب کشف تنوع هاست .وقتی زنان به شکل امروزی بی حجاب باشند ، چیزی برای جلب توجه مرد باقی نمی گذارند . هر چیزِ با اهمیتی هر گاه چندین بار رویاروی قرار گیرد، اهمیت خود را از دست می دهد . این موضوع در تحکیم روابط زناشویی ، نقش بسیار مهم و مؤثری دارد.(۵)

ویل دورانت (مورخ معروف)
زنان دریافتند که دست و دل بازی ، مایه طعن و تحقیراست و این امر را به دختران خود یاد دادند .(۶)
حیا یکی از لطیف ترین دل فریبی های زن است .زنان بی شرم و حیا ، جز در موارد زودگذر ،برای مردان جذاب نیستند.(۷)

مسترهمفر(جاسوس انگلیسی در کشورهای اسلامی)
وی که سال ها از طرف انگلیس برای محو اسلام در کشورهای مسلمان جاسوسی کرده است ،می گوید:
باید زنان مسلمان را فریب داد و از زیر چادر بیرون کشید؛ با این بیان که چادر یک عادت است از خلفای عباسی و یک برنامه اسلامی نیست . پس از آنکه زنان را از چادر و عبا بیرون آوردیم ، باید جوانان را تحریک کنیم که دنبال آنها بیفتند تا درمیان مسلمانان فساد رواج یابد.(۸)

جرجی زیدان (نویسنده معروف)
اگر مقصود از حجاب ، پوشاندن تن و بدن است ، این وضع پیش از اسلام و حتی پیش از ظهور دیانت مسیح معمول بوده و دیانت مسیح هم تغییری در آن نداده و تا اواخر قرون وسطا، در اروپا معمول بوده ، و آثار آن هنوز در خود اروپا باقی مانده است.(۹)

خانم شملیت (فارغ التحصیل فلسفه از آمریکا)
پاک دامنی ثابت می کند که اخلاقیات ، بهتر از بی بند و باری می تواند به روابط جنسی کمک کند.پاک دامنی حتی می تواند فرمان خداوند باشد؛زیرا این مفهوم را می رساند که ما انسان ها به گونه ای طراحی شده ایم که هرگاه مانند حیوانات ، بی هیچ گونه خویشتن داری و پای بندی به اصول رفتار نماییم ، همانند آنها لذت نمی بریم.(۱۰)
زن پاک دامن ، علاوه بر زیبایی درونی ، از زیبایی عینی و بیرونی بیشتری نسبت به بقیه زنان برخوردار است . افرادی که در برابر غریبه ها تقریباً برهنه هستند ، چیزی برای نشان دادن به محبوب خود باقی نمی گذارند.(۱۱)

پی نوشت ها :
۱٫فرانتس فانون ، انقلاب الجزیره یا بررسی جامعه شناسی یک انقلاب ، ص۱۴ (با کمی تغییر).
۲٫ همان .
۳٫ محمد قطب ، اسلام و تجدید حیات معنوی ، ص۲۰۳٫
۴٫ کتاب روح بشری ، ص ۲۱۱ ، به نقل از : حریم ریحانه (کتابچه پوشش عفاف) ، ص ۴۲٫
۵٫ اسدالله محمدی نیا ، بهشت و جوانان ، ص۳۸٫
۶٫ مرتضی مطهری ، مسئله حجاب ، صص ۷۰-۷۳٫
۷٫ سید علی کمالی ، قرآن و مقام زن ، ص ۲۳۳٫
۸٫ اسدالله محمدی نیا ، آنچه باید یک زن بداند ، ص۴۵۸٫
۹٫جرجی زیدان ، تاریخ تمدن اسلام ، به نقل از:حریم ریحانه (کتابچه پوشش و عفاف)،ص ۴۴٫
۱۰٫نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری ، فمینیسم درامریکا تا سال ۲۰۰۳، ص۶۳٫
۱۱٫ همان ،ص ۴۱٫

پیامبر اکرم(ص) می فرمایند:
«…زنی که برای حفظ غیرت، استقامت ورزید و برای خدا وظیفه خود را به خوبی انجام داد، خداوند پاداش شهید را به او خواهد داد»(۱).«خداوندا! زنانی که خود را پوشیده نگه می دارند، مشمول رحمت و غفران خود بگردان!»(۲).
«کسی که در دنیا لباس شهوت به تن کند، خداوند قادر، روز قیامت لباس خواری وذلت را به اوخواهد پوشاند».(۳)
«سه گروه، هرگز داخل بهشت نمی شوند: کسی که نسبت به عفت و ناموس خود بی اعتنا است؛ زنی که خود را در لباس و رفتار و امور دیگر شبیه مردان سازد وشراب خوار».(۴)
«زنان خود را با پوشش اندام و چشم، از دیدار نامحرمان باز دارید که زنان هر چه پوشیده تر باشند، سعادتمندتر هستند»(۵).
پیامبراکرم(ص) به حولاء،همسر عطاره فرمود:«ای حولاء!هر زنی که به خداوند سبحان و روز قیامت ایمان دارد، زینتش را برای غیر شوهرش آشکار نمی کند و نیز موی سر و مچ خود را نمایان نمی سازد»(۶).

حضرت علی (ع) می فرمایند:
«همانا حجاب متین برای آنان (زنان) متضمن سعادت است».(۷)
نقل است رسول اکرم(ص) از اسماء در حالی که جامعه های نازک و بدن نما پوشیده بود، روبرگرداند و فرمود:«ای اسماء! همین که زن به حد بلوغ رسید، سزاوار نیست چیزی از بدن او دیده شود،مگر این و آن و به مچ دست به پایین وصورت خود اشاره کرد»(۸).
امیر مؤمنان علی(ع) فرمود:«کسی که خود را شبیه غیر مسلمانان درآورد، از ما نیست (۹).

امام صادق(ع) می فرمایند.
«برای زن مسلمان جایز نیست که روسری و پیراهنی بر تن کند که بدنش را نپوشاند»(۱۰).
از امام صادق(ع) پرسیدند: آیا آرنج زن تا مچ، از قسمت هایی است که باید از نامحرم پوشاند؟ حضرت فرمود:«بله، آنچه زیر روسری قرار گیرد و همچنین از محل دستبند به بالا باید پوشانده شود»(۱۱)
از امام صادق(ع) درباره زینت هایی که جایز است زن در مقابل نامحرم ظاهر کند، پرسیدند.حضرت فرمود:«صورت وکف دو دست(۱۲).

امام باقر(ع) می فرمایند:
«جایز نیست که زن، خود را شبیه مرد کند؛ زیرا پیامبر مردانی را که مشابه زنان می شوند و همچنین زن هایی که خود را شبیه مردان می کنند، لعنت کرده است»(۱۳).

حجاب عاشورایی
دختر ۶ ساله حضرت اباعبدالله(ع) در مجلس یزید با آستین خود روی خود را پوشانده بود و اشک می ریخت. یزید پرسید:چرا گریه می کنی؟ فرمود:چگونه گریه نکند کسی که پوشش و نقابی برای او نیست که صورت خود را از تو و حضار مجلس تو بپوشاند»(۱۴).

خون نوشته ها
شهید قربانعلی حسینی:«درود برتو خواهرم که همچون زینب و ام کلثوم، در پرده حجاب خویش در سنگر بزرگی چون چادرت، با یزیدیان زمان در ستیزی »(۱۵).
شهید اکبر مزروعی سبدانی:«ای خواهر عزیزم! حجاب تو کوبنده تر از سلاح من است؛ خوب حفظ کن تا دشمن یارای پایمال کردن خون مرا نداشته باشد»(۱۶).

پی نوشت :
۱-بحارالانوار،ج۱۰۳،ص۲۵۰٫
۲-مستدرک الوسائل، ج۳،ص۲۴۴٫
۳-همان،ص۲۴۵٫
۴-میزان الحکمه، ج۲، ص۱۰۲٫
۵-شیخ عباس قمی، سفینه البحار، ۲۹۸۱۲، به نقل از: سند بالا.
۶-مستدرک حاکم، ج۲، ص۵۴۹٫
۷-نهج البلاغه، ترجمه: محمد دشتی.
۸-سنن ابن داوود، ج۴، ص ۶۲٫
۹-نهج الفصاحه، گردآورنده: ابوالقاسم پاینده، ص۵۰۶٫
۱۰-وسائل الشیعه، ج۳۰، ص۵۲۸۱٫
۱۱-مستدرک حاکم، ج۲،ص ۵۵۸٫
۱۲-بحارالانوار، ج۱۰۴، ص ۳۳٫
۱۳-بحارالانوار، ج۱۰۳،ص ۲۰۸٫
۱۴-ترجمه نفس المهموم، ص۲۲۱؛ به نقل از بحارالانوار، ج۱۰۳، ص۷۳٫
۱۵-همان، ص۹۴٫
۱۶-همان، ص ۹۴٫

مقدمه :
خواهرم بر تو از فاطمه اینگونه خطاب است
زیبنده ترین زینت زن حفظ حجاب است
فاطمه (علیهاالسّلام) آن بانوی بزرگ ما شهید شد و نه تنها شیعیان جهان، بلکه همه دوستان و آزادمنشان را عزادار ساخت. او زنی در خور احترام و بانویی نمونه‏ و بی‎مانند در جهان بشریت بود. عمری کوتاه داشت، ولی از همه ساعات و ایام آن در راه بندگی خدا، و نجات انسان‎ها از قیود و انحرافات استفاده کرد. اینک مائیم و خاطرات فاطمه (علیهاالسلام)، مائیم و روح جهان و تلاش قرآنی فاطمه (علیهاالسلام) که برای زنده داشتن آن خاطرات، سالانه هزاران مجلس وعظ سخنرانی برپا می‏سازیم و به یاد عظمت و بزرگواری‏های او احساس غرور می‏کنیم و جهت رنج‎ها و مصیبت‏های وارده بر او اشک‏ها می‏ریزیم و یا او را وسیله گرانقدری در پیشگاه خدا قرار داده و به عرض حاجت می‏نشینیم.

عفاف و حجاب، یکی از عناصر اساسی و اصولی فرهنگ جامعه اسلامی ماست که طی سال های اخیر محل مناقشات و چالش های فراوانی بوده است. بحث بر سر این موضوع هرساله با آغاز فصل گرما، داغ تر می شود، اما مسئله مهم این است که برای تقویت عفت و حجاب، نوعی ناهماهنگی در بین اجزای فرهنگی کشورمان دیده می شود. متأسفانه این ناهماهنگی در بخش هایی که در عرصه فرهنگ کارآمدتر و تأثیرگذارتر هستند، بیشتر دیده می شود.

یکی از این حوزه ها که هارمونی تقویت فرهنگ حجاب را بر هم زده است، سینماست. وجه غالب هنر هفتم در ایران، نه تنها در راستا و همداستان با بازسازی الگوهای رفتار اسلامی و انقلابی نیست، که مسیری متعارض را طی حدوداً ۱۵ سال اخیر در پیش گرفته است.

هرچند که باید تأکید کرد، سینمای ایران حتی در بدترین حالات و موقعیت های خود هم در تمام حیات یکصدساله خویش از سینمای غرب عفیف تر و انسانی تر بوده است و نمی توان تردید کرد که هیچ یک از سینماگران ایرانی حاضر نیست مانند آنچه در مغرب زمین معمول است زنان را به تصویر کشد، اما اگر آرمان گرایانه به واقعیت بنگریم، وضع موجود با آنچه مطلوب و در شأن مردم کشورمان است، خیلی فاصله دارد.

پرداختن به بحث حجاب و بدحجابی در سینما، بدون در نظر گرفتن چگونگی و کیفیت حضور و نمایش زن در فیلم ها امکان پذیر نیست. بدون شک هرچقدر این حضور و نقش آفرینی مبتنی بر حرمت و هویت انسانی باشد، راه به ابتذال کشیده شدن تصویر بانوان بسته می شود، اما اگر سینما و سینماگران زن را از موضع نقش آفرینی جنسی بنگرند، به طور خود به خود نیز زن نمادی کالاگونه و تزئینی در فیلم ها خواهد یافت. همچنان که با بررسی تاریخ سینمای ایران از ابتدا تا کنون می توان به این نتیجه رسید که سینماگران متدین و ارزش مدار، تصویر محترمانه تری را از زنان در فیلم های شان نشان داده اند.

مروری بر کارنامه سینما در تصویر حجاب
پیش از انقلاب اسلامی، حضور زنان در آثار سینمایی صرفاً رویکردی ابزاری و جنسی داشت. به بیانی دیگر، بانوان در آثار موسوم به فیلم فارسی غالباً به عنوان تابلوی تبلیغاتی و جلب توجه مخاطب به کار می رفتند. عامل چنین نگاهی بیش از آنکه به شخص و اعتقاد سینماگران مربوط شود، به کارکرد سینما در رژیم سابق برمی گشت. در آن دوران، سینما یکی از ابزارهای سرکوب مردم و ممانعت از رشد و آگاهی جامعه بود. سینما در کنار فضاهایی چون مراکز فساد و فحشا، کافه ها و کاباره ها و جشن های هنری و سلطنتی، ابزاری برای تخدیر و سرگرم کردن مردم و به ویژه جوانان بودند. به همین دلیل نیز تحقیر زن و استفاده ابزاری از آن، یک روال عادی و بلکه اجباری در سینمای رایج در عصر ستمشاهی بود.

با پیروزی انقلاب اسلامی این جریان دگرگون شد؛ به تبع، حضور انسانی و اخلاقی زن در فیلم های پس از انقلاب، پوشش و نوع ایفای نقش بانوان در فیلم ها نیز تغییر شکل یافت. فضای انقلابی و مبارزاتی برآمده از فرهنگ اسلامی در سال های دهه ۶۰ این اجازه را به سینما نمی داد که رویکردی نازل و غیراخلاقی داشته باشد. ورود نسل جدید مسلمان و حزب اللهی به سینما و غالب شدن فیلم های دفاع مقدسی و معنویت گرا در سینمای آن دوره ایران نیز مزید بر علت شد تا فضایی سالم و به دور از غوغاهای غیرانسانی، سینمای کشورمان را فراگیرد.
با این حال، دیری نپایید که باز هم درهای سینمای ایران به روی ابتذال باز شد. از یک طرف با سیاست های اقتصادی دوره معروف به سازندگی، مصرف گرایی و ارزش های معطوف به سرمایه داری در جامعه ایران رشد کرد که سینما نیز به عنوان یکی از برایندهای اجتماعی کشور، از این جریان بی نصیب نماند. به طوری که رفته رفته حضور زنان نیز آمیخته با پوشش های ناهنجار و نامتناسب با ارزش ها میل پیدا کرد. این شرایط، زمینه را برای نوعی انفجار ابتذال در دوران موسوم به دوم خرداد فراهم کرد.
در این مقطع، با غلبه یافتن فرهنگ و سیاست لیبرالی در مدیریت فرهنگی کشور، مصونیت اخلاقی سینما تضعیف و در مقابل، فضا به روی افراد و جریان های مخرب و فرصت طلب باز شد. عناصر باقی مانده از سینمای شاهنشاهی بار دیگر در سینما قدرت یافتند و حتی برخی از آنها در مراکز تصمیم گیری و سیاستگذاری راه یافتند. به همین دلیل از این دوره به بعد، بار دیگر موضوع هایی چون استفاده ابزاری از زن تبدیل به مسئله شد. تصویری که سینمای ۱۵ سال اخیر کشورمان از زن نمایش می دهد در اغلب موارد، کاریکاتوری و به دور از واقعیت است.
یکی از مولفه های اصلی فرهنگ سرمایه محور، بهره بری از زن به عنوان ابزاری زینتی و اغواگر است. بدحجابی نیز یکی از عواقب و عوارض گرایش به سرمایه داری در سال های پس از جنگ بوده است. به مفهوم دقیق تر، در شرایطی که بیشتر سینماگران ما از مقام بازتولیدکننده فرهنگ به جایگاه تاجر و کاسب نزول پیدا کردند، نوع نگاه آنها نیز به زن تغییر یافت که یکی از تبعات این نوع نگاه را می توان در رواج بدحجابی در فیلم های تولیدی دید.

بررسی چند نمونه

دو جریان اصلی و حاکم بر سینمای ایران، یعنی جریان فیلم های تجارتی و جریان آثار شبه روشنفکرانه آوانگارد (جشنواره ای) بیشترین جفا را به زن و همچنین حجاب داشته است. کافی است به نمونه های برجسته این دو جریان در سال های اخیر نگاهی بیندازیم.
گل سرسبد سینمای شبه روشنفکری ایران یعنی «جدایی نادر از سیمین» به کارگردانی اصغر فرهادی یک مصداق بارز تخریب فرهنگ حجاب است. در این فیلم الگوی کلیشه ای زن بدحجاب و غربزده، متشخص و زن محجبه، مفلوک و بدبخت بازتولید شده است. الگویی که تقریباً در بیشتر فیلم های سینمایی و حتی سریال های تلویزیونی نیز بازنمایی می شود.
فیلم «نارنجی پوش» به کارگردانی داریوش مهرجویی نیز به چنین وضعیتی مبتلا است. در این فیلم نیز زنان بدحجاب و دارای پوشش سطح پایین، افراد با شخصیت و دارای منزلت اجتماعی بالایی نشان داده می شوند، اما زنان دارای پوشش کامل و محجبه، عوامی بی فرهنگ و جاهل به نمایش درآمده اند.
فیلم های تجارتی و کمدی هم اغلب دارای چنین مضمونی هستند که زن محترم و با شخصیت، یعنی زنی که بزک و آرایش کند و رفتارش موجب جلب توجه دیگران شود. شاخص ترین فیلم کمدی و تجاری یک سال اخیر در سینمای ایران، «ورود آقایان ممنوع» به کارگردانی «رامبد جوان» است که تبرج جاهلی در آن بروز یافته است. این فیلم درباره مدیر یک مدرسه دخترانه است که تا زمان داشتن پوشش و حجاب اسلامی فردی دافعه انگیز و غیرقابل تحمل است، اما همین که روی به بدحجابی و خودآرایی می آورد، جایگاه متفاوت و ارزنده ای در جامعه پیدا می کند.
یکی از فیلم های شاخص سینمای بدنه ایران در ماه های اخیر، «قصه پریا» به کارگردانی «فریدون جیرانی» است. این فیلم نیز در راستای القای ناتوانی زنان محجبه ساخته شده است. فیلم تصویری عقب مانده و در پاره ای موارد متوحش از دختر محجبه نمایش می دهد. در فیلم «قصه پریا» می بینیم درحالی که یک دختر فاسد و بی بندوبار، اعتیاد خود را ترک می کند، اما دختر محجبه و متدین در بن بست می ماند و حتی اقدام به خودکشی می کند!
فیلم های فمینیستی نیز دچار چنین وضعیتی هستند، نمونه اخیر چنین آثاری؛ «یکی از ما دو نفر» است، فیلمی که آشکارا روابط غیراخلاقی را نمایان می سازد و زنان را درحد طعمه هایی برای مردهای فاسد نمایش می دهد. این فیلم ساخته شده توسط تهمینه میلانی، برخلاف ادعایش، بیش از آنکه مدافع حقوق زنان باشد، نوعی آموزش تصویری برای استثمار جنسی زن محسوب می شود.
دو فیلم جنجال برانگیز اکران نوروزی امسال استفاده ابزاری از زن را به اوج رساندند. هم فیلم «گشت ارشاد» و به ویژه فیلم «خصوصی» نمونه آثاری هستند که در آنها زنان درحد بازیچه های مردان فاسد و هوس باز به تصویر درآمده اند. زن در این دو فیلم، عروسک و مدل لباس به تصویر کشیده شده است و هیچ نمایی از هویت و کرامت انسانی زن در آنها دیده نمی شود.
نکته قابل تأمل این است که نقش آفرینی زنان در فضای واقعی جامعه ما به مراتب درخشان تر از آن چیزی است که در فیلم های مان مشاهده می شود. هدف قرار دادن گیشه و سود اقتصادی از یک طرف و تلاش عده ای دیگر برای فتح جوایز جشنواره های خارجی، موجب انحراف سینمای ایران به پرتگاه های ابتذال و تحریف وقایع و سطحی نمایی شد.

چه باید کرد؟

تا زمانی که ارکان و اجزای فرهنگ ساز جامعه با آرمان والای اصلاح اخلاق و فرهنگ، آشتی نکنند، نمی توان توقع چندانی در ارتقای سطح حجاب داشت. در شرایطی که فیلم های سینمایی در حال بازتولید و ترویج بدحجابی هستند، طبیعی است که بخشی از جامعه نیز به دلیل تأثیر پذیرفتن از سینما دچار چنین وضعیتی شوند.
ساده ترین اقدام برای حل این مسئله در گام نخست این است که نظارت بر آثار تولیدی در سینما نیز مانند تولیدات تلویزیونی شود. در صداوسیما – البته درباره برنامه های داخلی- نمایش بدحجابی ممنوع است. فیلم ها و سریال های ایرانی تنها در شرایطی می توانند روی آنتن شبکه های سیما بروند که در آنها حداقل پوشش و حجاب اسلامی رعایت شده باشد. کاری که می توان برای اصلاح روند ترویج بدحجابی در سینما کرد این است که فقط به فیلم هایی مجوز نمایش داده شود که از نمایش پوشش های ناهنجار و بدحجابی در آنها پرهیز شده باشد.
اما در گام بعدی، سینما باید به سمت روند ایجابی برای همه ارزش های فرهنگی و اجتماعی و از جمله حجاب حرکت کند. برای تحقق این آرمان، زمانی طولانی و کار مستمر نیاز است. برای این منظور نیز چاره ای نیست جز تغییر هویت سینمای امروز ایران از سرمایه محوری و سودطلبی به ارزش مداری و فرهیختگی. چگونگی وقوع این مسئله نیز خودش بحث مفصل و مشروحی را می طلبد، اما ابتدایی ترین کار برای تغییر ریل سینما و هدایت آن به مسیر درست و اصولی، اصلاح شیوه آموزش در دانشکده ها و آموزشگاه ها است. متأسفانه آموزش سینما و به طور کلی هنر در مراکز آموزشی کشور ما دچار نوعی عقب افتادگی و واپس گرایی است. آنچه در این مراکز و موسسه ها تدریس می شود، تنها تاریخ سینما و تئوری های تاریخ مصرف گذشته است. با تحول در آموزش سینما و روزآمد کردن شاخصه های آموزشی در آن می توان به اصلاح سینما و از جمله هم راستا شدن آن در ترویج سلوک اخلاقی صحیح امیدوار شد.

عفاف و حجاب، یکی از عناصر اساسی و اصولی فرهنگ جامعه اسلامی ماست که طی سال های اخیر محل مناقشات و چالش های فراوانی بوده است. بحث بر سر این موضوع هرساله با آغاز فصل گرما، داغ تر می شود، اما مسئله مهم این است که برای تقویت عفت و حجاب، نوعی ناهماهنگی در بین اجزای فرهنگی کشورمان دیده می شود. متأسفانه این ناهماهنگی در بخش هایی که در عرصه فرهنگ کارآمدتر و تأثیرگذارتر هستند، بیشتر دیده می شود.

یکی از این حوزه ها که هارمونی تقویت فرهنگ حجاب را بر هم زده است، سینماست. وجه غالب هنر هفتم در ایران، نه تنها در راستا و همداستان با بازسازی الگوهای رفتار اسلامی و انقلابی نیست، که مسیری متعارض را طی حدوداً ۱۵ سال اخیر در پیش گرفته است.

هرچند که باید تأکید کرد، سینمای ایران حتی در بدترین حالات و موقعیت های خود هم در تمام حیات یکصدساله خویش از سینمای غرب عفیف تر و انسانی تر بوده است و نمی توان تردید کرد که هیچ یک از سینماگران ایرانی حاضر نیست مانند آنچه در مغرب زمین معمول است زنان را به تصویر کشد، اما اگر آرمان گرایانه به واقعیت بنگریم، وضع موجود با آنچه مطلوب و در شأن مردم کشورمان است، خیلی فاصله دارد.

پرداختن به بحث حجاب و بدحجابی در سینما، بدون در نظر گرفتن چگونگی و کیفیت حضور و نمایش زن در فیلم ها امکان پذیر نیست. بدون شک هرچقدر این حضور و نقش آفرینی مبتنی بر حرمت و هویت انسانی باشد، راه به ابتذال کشیده شدن تصویر بانوان بسته می شود، اما اگر سینما و سینماگران زن را از موضع نقش آفرینی جنسی بنگرند، به طور خود به خود نیز زن نمادی کالاگونه و تزئینی در فیلم ها خواهد یافت. همچنان که با بررسی تاریخ سینمای ایران از ابتدا تا کنون می توان به این نتیجه رسید که سینماگران متدین و ارزش مدار، تصویر محترمانه تری را از زنان در فیلم های شان نشان داده اند.

مروری بر کارنامه سینما در تصویر حجاب
پیش از انقلاب اسلامی، حضور زنان در آثار سینمایی صرفاً رویکردی ابزاری و جنسی داشت. به بیانی دیگر، بانوان در آثار موسوم به فیلم فارسی غالباً به عنوان تابلوی تبلیغاتی و جلب توجه مخاطب به کار می رفتند. عامل چنین نگاهی بیش از آنکه به شخص و اعتقاد سینماگران مربوط شود، به کارکرد سینما در رژیم سابق برمی گشت. در آن دوران، سینما یکی از ابزارهای سرکوب مردم و ممانعت از رشد و آگاهی جامعه بود. سینما در کنار فضاهایی چون مراکز فساد و فحشا، کافه ها و کاباره ها و جشن های هنری و سلطنتی، ابزاری برای تخدیر و سرگرم کردن مردم و به ویژه جوانان بودند. به همین دلیل نیز تحقیر زن و استفاده ابزاری از آن، یک روال عادی و بلکه اجباری در سینمای رایج در عصر ستمشاهی بود.

با پیروزی انقلاب اسلامی این جریان دگرگون شد؛ به تبع، حضور انسانی و اخلاقی زن در فیلم های پس از انقلاب، پوشش و نوع ایفای نقش بانوان در فیلم ها نیز تغییر شکل یافت. فضای انقلابی و مبارزاتی برآمده از فرهنگ اسلامی در سال های دهه ۶۰ این اجازه را به سینما نمی داد که رویکردی نازل و غیراخلاقی داشته باشد. ورود نسل جدید مسلمان و حزب اللهی به سینما و غالب شدن فیلم های دفاع مقدسی و معنویت گرا در سینمای آن دوره ایران نیز مزید بر علت شد تا فضایی سالم و به دور از غوغاهای غیرانسانی، سینمای کشورمان را فراگیرد.
با این حال، دیری نپایید که باز هم درهای سینمای ایران به روی ابتذال باز شد. از یک طرف با سیاست های اقتصادی دوره معروف به سازندگی، مصرف گرایی و ارزش های معطوف به سرمایه داری در جامعه ایران رشد کرد که سینما نیز به عنوان یکی از برایندهای اجتماعی کشور، از این جریان بی نصیب نماند. به طوری که رفته رفته حضور زنان نیز آمیخته با پوشش های ناهنجار و نامتناسب با ارزش ها میل پیدا کرد. این شرایط، زمینه را برای نوعی انفجار ابتذال در دوران موسوم به دوم خرداد فراهم کرد.
در این مقطع، با غلبه یافتن فرهنگ و سیاست لیبرالی در مدیریت فرهنگی کشور، مصونیت اخلاقی سینما تضعیف و در مقابل، فضا به روی افراد و جریان های مخرب و فرصت طلب باز شد. عناصر باقی مانده از سینمای شاهنشاهی بار دیگر در سینما قدرت یافتند و حتی برخی از آنها در مراکز تصمیم گیری و سیاستگذاری راه یافتند. به همین دلیل از این دوره به بعد، بار دیگر موضوع هایی چون استفاده ابزاری از زن تبدیل به مسئله شد. تصویری که سینمای ۱۵ سال اخیر کشورمان از زن نمایش می دهد در اغلب موارد، کاریکاتوری و به دور از واقعیت است.
یکی از مولفه های اصلی فرهنگ سرمایه محور، بهره بری از زن به عنوان ابزاری زینتی و اغواگر است. بدحجابی نیز یکی از عواقب و عوارض گرایش به سرمایه داری در سال های پس از جنگ بوده است. به مفهوم دقیق تر، در شرایطی که بیشتر سینماگران ما از مقام بازتولیدکننده فرهنگ به جایگاه تاجر و کاسب نزول پیدا کردند، نوع نگاه آنها نیز به زن تغییر یافت که یکی از تبعات این نوع نگاه را می توان در رواج بدحجابی در فیلم های تولیدی دید.

بررسی چند نمونه

دو جریان اصلی و حاکم بر سینمای ایران، یعنی جریان فیلم های تجارتی و جریان آثار شبه روشنفکرانه آوانگارد (جشنواره ای) بیشترین جفا را به زن و همچنین حجاب داشته است. کافی است به نمونه های برجسته این دو جریان در سال های اخیر نگاهی بیندازیم.
گل سرسبد سینمای شبه روشنفکری ایران یعنی «جدایی نادر از سیمین» به کارگردانی اصغر فرهادی یک مصداق بارز تخریب فرهنگ حجاب است. در این فیلم الگوی کلیشه ای زن بدحجاب و غربزده، متشخص و زن محجبه، مفلوک و بدبخت بازتولید شده است. الگویی که تقریباً در بیشتر فیلم های سینمایی و حتی سریال های تلویزیونی نیز بازنمایی می شود.
فیلم «نارنجی پوش» به کارگردانی داریوش مهرجویی نیز به چنین وضعیتی مبتلا است. در این فیلم نیز زنان بدحجاب و دارای پوشش سطح پایین، افراد با شخصیت و دارای منزلت اجتماعی بالایی نشان داده می شوند، اما زنان دارای پوشش کامل و محجبه، عوامی بی فرهنگ و جاهل به نمایش درآمده اند.
فیلم های تجارتی و کمدی هم اغلب دارای چنین مضمونی هستند که زن محترم و با شخصیت، یعنی زنی که بزک و آرایش کند و رفتارش موجب جلب توجه دیگران شود. شاخص ترین فیلم کمدی و تجاری یک سال اخیر در سینمای ایران، «ورود آقایان ممنوع» به کارگردانی «رامبد جوان» است که تبرج جاهلی در آن بروز یافته است. این فیلم درباره مدیر یک مدرسه دخترانه است که تا زمان داشتن پوشش و حجاب اسلامی فردی دافعه انگیز و غیرقابل تحمل است، اما همین که روی به بدحجابی و خودآرایی می آورد، جایگاه متفاوت و ارزنده ای در جامعه پیدا می کند.
یکی از فیلم های شاخص سینمای بدنه ایران در ماه های اخیر، «قصه پریا» به کارگردانی «فریدون جیرانی» است. این فیلم نیز در راستای القای ناتوانی زنان محجبه ساخته شده است. فیلم تصویری عقب مانده و در پاره ای موارد متوحش از دختر محجبه نمایش می دهد. در فیلم «قصه پریا» می بینیم درحالی که یک دختر فاسد و بی بندوبار، اعتیاد خود را ترک می کند، اما دختر محجبه و متدین در بن بست می ماند و حتی اقدام به خودکشی می کند!
فیلم های فمینیستی نیز دچار چنین وضعیتی هستند، نمونه اخیر چنین آثاری؛ «یکی از ما دو نفر» است، فیلمی که آشکارا روابط غیراخلاقی را نمایان می سازد و زنان را درحد طعمه هایی برای مردهای فاسد نمایش می دهد. این فیلم ساخته شده توسط تهمینه میلانی، برخلاف ادعایش، بیش از آنکه مدافع حقوق زنان باشد، نوعی آموزش تصویری برای استثمار جنسی زن محسوب می شود.
دو فیلم جنجال برانگیز اکران نوروزی امسال استفاده ابزاری از زن را به اوج رساندند. هم فیلم «گشت ارشاد» و به ویژه فیلم «خصوصی» نمونه آثاری هستند که در آنها زنان درحد بازیچه های مردان فاسد و هوس باز به تصویر درآمده اند. زن در این دو فیلم، عروسک و مدل لباس به تصویر کشیده شده است و هیچ نمایی از هویت و کرامت انسانی زن در آنها دیده نمی شود.
نکته قابل تأمل این است که نقش آفرینی زنان در فضای واقعی جامعه ما به مراتب درخشان تر از آن چیزی است که در فیلم های مان مشاهده می شود. هدف قرار دادن گیشه و سود اقتصادی از یک طرف و تلاش عده ای دیگر برای فتح جوایز جشنواره های خارجی، موجب انحراف سینمای ایران به پرتگاه های ابتذال و تحریف وقایع و سطحی نمایی شد.

چه باید کرد؟

تا زمانی که ارکان و اجزای فرهنگ ساز جامعه با آرمان والای اصلاح اخلاق و فرهنگ، آشتی نکنند، نمی توان توقع چندانی در ارتقای سطح حجاب داشت. در شرایطی که فیلم های سینمایی در حال بازتولید و ترویج بدحجابی هستند، طبیعی است که بخشی از جامعه نیز به دلیل تأثیر پذیرفتن از سینما دچار چنین وضعیتی شوند.
ساده ترین اقدام برای حل این مسئله در گام نخست این است که نظارت بر آثار تولیدی در سینما نیز مانند تولیدات تلویزیونی شود. در صداوسیما – البته درباره برنامه های داخلی- نمایش بدحجابی ممنوع است. فیلم ها و سریال های ایرانی تنها در شرایطی می توانند روی آنتن شبکه های سیما بروند که در آنها حداقل پوشش و حجاب اسلامی رعایت شده باشد. کاری که می توان برای اصلاح روند ترویج بدحجابی در سینما کرد این است که فقط به فیلم هایی مجوز نمایش داده شود که از نمایش پوشش های ناهنجار و بدحجابی در آنها پرهیز شده باشد.
اما در گام بعدی، سینما باید به سمت روند ایجابی برای همه ارزش های فرهنگی و اجتماعی و از جمله حجاب حرکت کند. برای تحقق این آرمان، زمانی طولانی و کار مستمر نیاز است. برای این منظور نیز چاره ای نیست جز تغییر هویت سینمای امروز ایران از سرمایه محوری و سودطلبی به ارزش مداری و فرهیختگی. چگونگی وقوع این مسئله نیز خودش بحث مفصل و مشروحی را می طلبد، اما ابتدایی ترین کار برای تغییر ریل سینما و هدایت آن به مسیر درست و اصولی، اصلاح شیوه آموزش در دانشکده ها و آموزشگاه ها است. متأسفانه آموزش سینما و به طور کلی هنر در مراکز آموزشی کشور ما دچار نوعی عقب افتادگی و واپس گرایی است. آنچه در این مراکز و موسسه ها تدریس می شود، تنها تاریخ سینما و تئوری های تاریخ مصرف گذشته است. با تحول در آموزش سینما و روزآمد کردن شاخصه های آموزشی در آن می توان به اصلاح سینما و از جمله هم راستا شدن آن در ترویج سلوک اخلاقی صحیح امیدوار شد.

عفاف و پوشش، تدبیری است که خود زن با یک نوع الهام، برای گرانبها کردن و حفظ موقعیت خود در برابر مرد، به کار برده است.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی پلیس به نقل از وبلاگ حجاب، تقریباً همه بر این نکته تأکید دارند که حیا و عفت، قدر و قیمت زن را بالا می برد. تمام مردان اعم از خواستگار، شوهر، محارم و نامحرمان، به زن با حیا، احترام قائلند و زن بی حیا و بی آزرم را حقیر می شمارند.
ویل دورانت (روان شناس معروف آمریکایی) می گوید: “زنان دریافتند که دست و دلبازی مایه طعن و تحقیر است و این را به دختران خود یاد دادند.”
منزلتی ناشی از حیا که نقطه مخالف بی حیایی و به قول ویل دورانت دست و دلبازی است، به گونه های مختلف تعبیر شده و هر اندیشمندی، به شکلی بازتاب آن را در زندگی زن، به توضیح نشسته است.
ویل دورانت حیا را کمین گاهی می داند که زن با استفاده از آن می تواند همسر مورد نظرش را برگزیند یا مطابق دلخواهش اصلاح نماید: “حجب و حیا برای دختران همچون وسیله دفاعی است که به او اجازه می دهد تا از میان خواستگاران خود، شایسته ترین آنان را برگزیند یا خواستگارش را ناچار سازد که پیش از دست یافتن بروی، به تهذیب خود بپردازد. موانعی که حجب و عفت زنان، در برابر شهوت مردان ایجاد کرده، خود عاملی است که عاطفه و عشق شاعرانه را پدید آورده و ارزش زن را در چشم مرد بالا برده است”.
خانم جینا لمبروزو (روان شناس معروف ایتالیایی)، تداوم عفت و حیای زن را مهم شناخته و دلدادگی مرد را در این رابطه مؤثر دانسته است:” بدون شک منشأ حجب و حیای زن را در عشق و علاقه می توان یافت، چه این که زن وقتی مرد را به خویش علاقمند و خود را نسبت به او متمایل دید، منظور اصل خود نمایی و جلوه گری از بین می رود”.

به گزارش خبرگزاری اهل بیت (ع) – ابنا – دختران محجبه آمریکایی معتقدند اگرچه محجبه بودن آنها محدودیت عمده ای را در جامعه آمریکا برایشان به بار نمی آورد، اما همواره آنها را در معرض سوء برداشت ها و تصورات غلط دیگران قرار می دهد.

سارا دختر محجبه مسلمان که در آمریکا به دنیا آمده و در حال حاضر در یک بانک کار می کند معتقد است:

حجاب در اسلام صرفا یک سمبل دینی نیست بلکه یک حکم واجب در مورد چگونگی پوشش زنان است.

وی می گوید: من یک مسلمانم و حجاب یکی از قوانین اسلامی است. بنابراین هرگز از آن دست نخواهم کشید.

او به گفته خودش همیشه در جامعه آمریکا آمادگی هر گونه سوال، نگاه متعجب و یا تصور غلطی را راجع به تکه پارچه ای که بر روی سرش می اندازد دارد.

سارا که ۲۲ ساله است و از چهار سال پیش تا کنون حجاب اسلامی را رعایت می کند درباره اولین تجربه حضور با حجاب در جامعه آمریکا می گوید:

وقتی برای اولین بار روسری سر کردم در دبیرستانی در ایالت کالیفرنیا درس می خواندم. از آنجا که در دبیرستان ما مردمی با فرهنگ ها و ادیان متفاوت حضور داشتند در آنجا مشکلی به خاطر حجابم نداشتم. اما وقتی برای اولین بار به واشنگتن آمدم نگاه های متعجب یک زوج غیر مسلمان را خوب به خاطر دارم. اگرچه هیچ گاه به خاطر حجابم مورد حمله قرار نگرفتم اما همیشه در معرض نگاه ها، حرفها و نقطه نظرات منفی قرار داشته ام.

امینه صالح دیگر دختر محجبه آمریکایی نیز معتقد است حجاب هیچ محدودیتی را در به دست آوردن اهدافی که در زندگی داشته برای او به همراه نداشته است. او که ۲۴ سال سن دارد می گوید: من در حال حاضر در یک داروخانه کار می کنم و با مردم زیادی در هر روز سر و کار دارم. با این همه هرگز احساس نکرده ام که حجاب من منزلت اجتماعی مرا در چشم مردم پایین آورده باشد.

جاسمین دختر ۱۶ ساله ای که در ویرجینیا زندگی می کند نیز معتقد است تصورات غلط بسیاری در میان مردم راجع به حجاب وجود دارد. وی می گوید:

وقتی برای اولین بار در جمعی پا می گذاری حتی انتظار ندارند که تو بتوانی حرف بزنی. آنها تصور می کنند تو هیچ نظری برای ابراز کردن نداری.

او معتقد است خداوند هرگز از ما نخواسته که از جذابیت های زندگی دست بکشیم. ما باید در فعالیت های اجتماعی شرکت کنیم. ورزش کنیم، تفریح کنیم و مانند بقیه زندگی خود را داشته باشیم. در عین حال می بایست همواره به دنبال راهی بگردیم تا جذابیت های زندگی را با قوانین دینی خود سازگار کنیم.

گفتنی است در حال حاضر حدود ۶ تا ۷ میلیون مسلمان در ایالات متحده زندگی می کنند که این تعداد کمتر از ۳ درصد جمعیت ۳۰۰ میلیونی این کشور را دربرگرفته است.

خجالت به این معنا که منجر به جدا شدن از اجتماع شود، یک عیب است. این همان است که در احادیث اسلامی از آن بهحیای احمقانه تعبیر شده است.حیایی که باعث شود انسان از یادگیری وظایف دینی و اجتماعی شانه خالی کند، به بهانه کم رو بودن یا خجالتی بودن؛ بدون شک یک صفت زشت و مایه ی عقب ماندگی در دنیا و آخرت است و چنین فردی پیشرفت نخواهد کرد؛ نه در کار دنیا موفق می شود و نه در کار آخرت. این شخص مسأله را یاد نمی گیرد و اعمالش را باطل انجام می دهد، یا اصلا انجام نمی دهد و می گوید خجالت می کشم!

این نوع خجالت وحیادر احادیث،حیای احمقانه و جاهلانه نامیده شده است؛ چنان که رسول خدا “ص” می فرماید:حیابر دو نوع است:حیای خردمندانه وحیای احمقانه،حیای خردمندانه با علم و آگاهی همراه است وحیای احمقانه با جهل و نادانی.»(۱) این نوع خجالت عامل بسیاری از عقب ماندگی ها و زیان های مادی و معنوی است و اساس آن به مسائل تربیتی و محیط خانواده و برخورد بزرگترها در دوران کودکی بر می گردد که بزرگترها، به ویژه والدین، بیش تر باید توجه نمایند.

نوع دیگرحیاو شرم آن است که مایه تکامل است و از سقوط در منجلاب فساد جلوگیری می کند و از کمالات اخلاقی به حساب می آید، که نبودش بسیاری مشکلات اخلاقی و گناهان و حتی بی ایمانی را به دنبال خواهد داشت.

حضرت علی “ع” درباره یحیای مثبت می فرماید:حیا، وسیله ی راه یافتن به تمام زیبایی ها و خوبی هاست.

رسول خدا “ص” می فرماید: عاقل ترین مردم کسی است که حیای او از همه بیش تر باشد.

حیاهمچون یک سد پولادین است که به انسان مصونیت می بخشد و او را از افتادن در ورطه ی سقوط و منجلاب گناه و فساد باز می دارد. بیحیایی و پرده دری است که آدمی را برای ورود به مهلکه ها و فسادها آماده می سازد و قبح ارتکاب گناه را از دل او بیرون می برد. اگر دختری باحیاباشد، هرگز دامن خود را به گناه آلوده نمی سازد و با عشوه گری و جلب توجه آبرو و حیثیت خود و فرزندان و خانواده خود را فدای شهوات نمی سازد. اینحیااست که جوانان ما را پاکدامن می سازد و از چشم چرانی و نگاه به نا محرم باز می دارد.امام صادق “ع” در تفسیرحیامی فرماید:حیا، نوری است که جوهره ی آن سرچشمه ی ایمان است، و تفسیرحیااین است که در برابر هر چیزی که خداوند راضی نیست و با توحید سازگاری ندارد، انسان از ناراحتی ذوب می شود.

ذوب شدن، کنایه از خجالت کشیدن و مرتکب کار حرام نشدن است. یعنیحیاو شرم جلوی آزادی عمل را می گیرد؛ البته آزادی به معنای بی بندوباری. یعنی انسان باحیابی بندوبار نیست؛ زبانش، دستش، پایش، چشمش، اندامش، فکرش و بالاخره تمام اعضا و جوارح او تحت کنترل و مراقبت قرار می گیرد.حیابه او اجازه ی گفتن هر سخن و انجام هر عملی را نمی دهد، اعمال و رفتار خود را حساب شده انجام می دهد و از هر کاری که او را سبک و بی وقار می کند و یا آبروی او را بریزد و شخصیت او را بشکند، پرهیز می کند. همان گونه که بیان شد،حیاانسان ها را از ارتکاب اعمالی که نزد مردم زشت و قبیح است، باز می دارد.حیااز مردم، بسیار صفت خوبی است. انسان اگر گناه را به خاطر مردم هم ترک کند، اهل نجات است؛ ولی چه زیبنده است که انسان از خدای خویش و ملائکه ی مقربینحیاکند و سعی کند آبرو و اعتبار خود را نزد خدا و بندگان صالح او حفظ نماید.

حیاء نتیجه ی یقین

اگر کسی توجه داشته باشد که هرگز تنها نیست و در تمام لحظه ها کسانی با او هستند به طور یقین مراقب اعمال خود خواهد بود. اگر کسی هم حضور خدا و ملائکه او را درک کند و خود را در محضر آنها بداند، همان گونه می لرزد و دست به کار ناشایست نمی زند. به ویژه اگر بداند آن کارها یاداشت و ضبط می شود و روزی در بازجویی ها مورد استفاده قرار می گیرد و مدرکی علیه او می شود. کتاب اعمال یا فرشتگان رقیب و عتید همیشه با انسان هستند.

امام موسی بن جعفر “ع” می فرماید:همان گونه که در ظاهر از مردم خجالت می کشید (و خیلی کارها را انجام نمی دهد)، در پنهان نیز از خدای متعال شرم کنید.

«و اِنّ علیکم لحافظین کراماً کاتبین یعلمون ما تفعلون؛ نگهبانانی بر شما هستند که بزرگوار می باشند و می نویسند و اعمال شما را می دانند»رسول خدا “ص” ضمن وصایای خود به ابوذر می فرماید: ای اباذر از خدا شرم کن، وقتی من به غائط (دستشویی) می روم با لباس صورت خود را می پوشانم، چون از دو فرشته ای که با من هستند خجالت می کشم» به راستی اگر کسی تا این حد اهل شرم وحیاباشد و این گونه ایمان به محضر خداوند و ملائکه داشته باشد آیا ممکن است از او خطایی سر بزند؟ و منشأ عصمت در اولیای دین جز همین یقین چیز دیگری نیست!

جوان وحیااز خویشتن

در رهنمودها پیشوایان دینی همان گونه که سخن ازحیااز خداوند، ملائکه و مردم به میان آمده بهحیااز خویشتن اشاره شده که شاید همان وجدان اخلاقی است که امروزه در بحث های اخلاقی و تربیتی روی آن تکیه می کنند؛ زیرا انسان دارای فطرتی پاک و الهی است که اگر آزاد گذاشته شود، خود به خود زیبایی ها و خوبی ها و اخلاق فطری را می جوید و آنها را دنبال می کند و از زشتی ها و بدی ها بیزار است؛ به گونه ای که اگر مرتکب اشتباه شد خود را توبیخ می کند و دچار عذاب وجدان می شود.اگر آدمی منزلت خود را بشناسد و کرامت انسانی خویش را درک کند، هنگام ارتکاب گناه باید از خویش و کرامت انسانی خود شرم کند.این همان است که در احادیث از آن به عنوان شرم وحیااز نفس خود تعبیر شده است؛ حضرت علیه السلام می فرماید: نیکوترین اقسامحیا، از خود شرم داشتن است.»