حضرت علی(ع) در روایتی به انواع زکات اشاره کرده و فرمود: «زَکَاةُ الْعِلْمِ نَشْرُهُ زَکَاةُ الْجَاهِ بَذْلُهُ زَکَاةُ الْحِلْمِ الِاحْتِمَالُ زَکَاةُ الْمَالِ الْإِفْضَالُ زَکَاةُ الْقُدْرَةِ الْإِنْصَافُ زَکَاةُ الْجَمَالِ الْعَفَافُ زَکَاةُ الظَّفَرِ الْإِحْسَانُ زَکَاةُ الْبَدَنِ الْجِهَادُ وَ الصِّیَامُ زَکَاةُ الْیَسَارِ بِرُّ الْجِیرَانِ وَ صِلَةُ الْأَرْحَامِ زَکَاةُ الصِّحَّةِ السَّعْیُ فِی طَاعَةِ اللَّهِ زَکَاةُ الشَّجَاعَةِ الْجِهَادُ فِی سَبِیلِ اللَّهِ زَکَاةُ السُّلْطَانِ إِغَاثَةُ الْمَلْهُوفِ؛
زکات تنها درباره مادیات نیست بلکه در مسائل معنوی هم، زکات افضل است. از آنجایی که زکات به معنای رشد و پاکیزگی است در سایه معنوی هم این چنین است.
از جمله فرمودند: زکات علم، علم هم زکاتی دارد دانش هم زکاتی دارد کسی که چیزی بلد هست باید زکاتش را پرداخت کند زکاتش این است که به دیگران هم بفهماند، به دیگران هم انتقال دهد. زکات علم و دانش انتشار آن است دانایی را انسان نشر بدهد، آنچه را که انسان می داند به دیگران هم بیاموزد. مولا علی(ع) فرمودند: زکات علم این است که آن را به مستحق و اهلش هم بیاموزی و انتقال بدی و زکات علم این است که به آنچه که میدانی عمل کنی، به علمت عمل کنی.
دومین زکات معنوی زکات جا و مقام است. کسی که جا دارد، مقام دارد، آبرو دارد، اعتباردارد، و از این مقام و جا و اعتبارش استفاده می کند؛ زکات جا و مقام هم بذر آن است آن را استفاده کند برای دیگران شفاعت کند مشکلی دارد انسان مؤمن گرقتاری دارد و ما می توانیم از جایگاه خودمان از موقعیت مان استفاده کنیم مشکلش را مرتفع سازیم.
سومین نوع زکات، زکات مال و ثروت است که مطرح شد نه تنها زکات گندم و جو و خرما بلکه تمام ثروت تمام زکاتش این است که آنچه را بیش از نیاز خود است به دیگران پرداخت کنی به محرومان و مستحقان پرداخت کنی.
چهارمین زکات جمال است. زیبایی هم که خداوند به ما عطاء کرده است زکاتی دارد زکات زیبایی و جمال پاک دامنی است که مبادا انسان به واسطه زیبایش آلوده شود، دامنش آلوده شود، به گناه بیفتد زکاتش این است که خودداری کند و عفت و پاکی را پیشه کند.
پنجمین نوع زکات، پیروزی است زکات پیروزی احسان است بر کسی پیروز شدی بر دشمنت غالب شدی باز هم احسان کن، در قدرت هستی باز هم احسان و نیکی کن.
ششمین زکات، زکات جسم و بدن است. این بدن ما که خداوند به ما عطاء کرده است زکاتی دارد زکات بدن هم جهاد در راه خدا است، مبارزه در راه خدا است از این بدن در جهت دفاع از این دین استفاده کردن و روزه داشتن، روزه داری هم زکات بدن است.
هفتمین، زکات قدرت است. کسی از قدرت برخوردار است آدم قدرت مندی است زکات قدرت و توانمندی همبه دیگران احسان است و از این قدرتش به نفع دیگران استفاده جستن و از این قدرت سوء استفاده نکردن است.
هشتمین زکات، برخوردار بودن است. توانایی کسی که برخوردار است. زکات برخوردار بودن و داشتن، نیکی به همسایگان است به همسایگان هم عطاء بکن اگر چیزی را داری تنها نخور با همسایگانت با برادران دینی تقسیم کن، با ارحامت تقسیم کن، نیکی کردن به همسایگان و صلحه ارحام به جا آوردن.
نهمین زکات سلامتی است. این که خداوند تن سالم به انسان داده است، تنش سالم است باید زکاتش را پرداخت کند. زکات سلامتی این است که انسان از این سلامتی و از این توانایش در جهت اطاعت پروردگار به کار بگیرد قبل از اینکه این قدرت از دست برود این سلامتی از او گرفته و صلب شود جهت اطاعت پروردگار به کار گیرد. چه بساء انسان ناتوان شود برای نماز خواندن برای روزه گرفتن برای خدمت به خلق خدا، ناتوان شود تا انسان این سلامتی و توانایی را دارد باید در جهت اطاعت پروردگار به کار بگیرد.
دهمین زکات، زکات معنوی زکات شجاعت است. زکات کسی که شجاع است، از صفت شجاعت برخوردار است این است که در راه خدا به کار گیرد در راه دین خدا در راه مبارزه با دشمنان خدا به کار گیرد. زکات شجاعت هم جهاد در راه خدا است. کسی که شجاعت دارد باید شجاعتش را در راه خدا خرج کند در راه دفاع از دین و مملکت استفاده نماید در مقابل با مستکبران به کار بگیرد از این شجاعت نه در مقابل محرومان و ضعفا و دوستان بلکه باید در مقابل دوستان خدا به کار گیرد.
یازدهمین زکات نعمت های که خداوند به انسان داده انجام معروف است، معروف را انسان انجام بده که امام صادق(ع) فرمودند: انجام معروف ها، زکات نعمت هایی است که خداوند به شما عطاء کرده است و شفاعت کردن زکات موقعیت و اعتبار است، بیماری هم زکات بدن است و عفو و بخشش هم زکات پیروزی. آنچه که زکاتش را پرداخت کنی از آن چه که از نعمت محروم بشی در امان است. یعنی نعمت ها برای شما می ماند به واسطه زکات های که می دهی بیمه میشود قدرت و جا و اعتبار می ماند وقتی زکاتش را پرداخت کنی این رشد می کند و کامل می شود.
دوازدهمین زکات، زکات چشم است. چشم هم زکاتی دارد زکات چشم این است که انسان به چیزهایی که نگاه می کند با دید عبرت نگاه کند و چیزهای که می بیند و حوادثی که رخ می دهد، سرانجام ستم کاران را که می بیند و عاقبت بد کاران را می بیند و سرانجام خوبی صالحان را که می بیند از اینها عبرت بگیرد که سرانجام بدی چیست و سرانجام خوبی به کجا می انجامد و حوادث و اتفاقات با دید حسرت نگاه بکند و درس بگیرد و چشم پوشی از شهوت و چشم پوشی از محرمات الهی. زکات چشم این است که چشمش را از گناه باز دارد از حرام باز دارد از چیز های که خدا نهی کرده است باز دارد.
سیزدهمین زکات، زکات گوش است. گوش هم زکاتی دارد زکات گوش هم گوش دادن به علم و دانش است گوش دادن به قرآن است و در مقابل این گوش را نباید در مقابل کذب و غیبت و چیز هایی شبیح آن به کار بگیریم. یعنی این گوش را از غیبت و دروغ دور نگه داریم از موسیقی های حرام باز داریم در جهتی که خداوند رضایت دارد این گوش را به کار بگیریم.
چهاردهمین زکات، زکات زبان است. این زبان هم که خداوند به ما داده است زکاتی دارد فرمودند: زکات زبان این است که مسلمین را نصیحت بکنی هر جا رسیدی دیگران را با این زبانت نصیحت و موعظه بکنی به هر مؤمنی می رسی آن را نصیحت بکنی زکات زبانت است خداوند این زبان را به تو داده زکاتش این است که در جهت هدایت مردم به کار بگیری و استفاده بکنی نصیحت کردن دیگران آن های که در عالم غفلت به سر می برند با این زبان آن ها را از خواب غفلت بیدار کنید آن ها را نجات بدهید. زیاد تسبیح خدا را انجام دادن و ذکر یاد خدا نمودن، این هم زکات زبان است.
پانزدهمین زکات، زکات دست است. این دست هم که خداوند به ما عطاء کرده است زکاتی دارد. زکات دست هم بذل و بخشش است که انسان با این دستش به دیگران اهل بذل و بخشش و سخاوت باشد، اهل عطاء باشد.
شانزدهمین زکات، زکات پا است. این پا هم که خداوند به ما عطاء کرده است این نعمت هم زکاتی دارد فرمودند: زکات پا این است که این پا را در جهت ادای حقوق الهی به کار بگیریم آن حقوقی که خداوند به گردنت گذاشته است باید آن حقوق را انجام بدی از جمله از آن حقوق به دیدار خوبان بروید به دیدن صالحین و مؤمنین بروید با این پا در مجالس ذکر، در مجالس اهلبیت(ع) به مسجد بروید. زکات تو این است که با این پا را در جهت رضای خداوند استفاده کنید و با این پا گام بردارید به سوی مؤمنین که آن ها را با هم آشتی بدهید و با این پا در جهت صله ارحام اسفاده کنید به دیدن ارحام بروید این ها زکات پا است با این پا گام بردارید در جهت فی سبیل الله، مبارزه با مستکبران، دفاع از دین و مکتب الهی و آن چه که صلاح قلبت و دینت است، آن چه صلاح دنیا و آخرتت است با این پا در آن راه قدم بردارید. امیدواریم که خداوند به همه ما نسبت به انجام وظیفه انجام واجبات و ترک محرمات توفیق عنایت بفرماید.
