فقه در لغت به معنای فهم دقیق و در اصطلاح عبارت از علم استدلالی و تفصیلی به احکام شرعی فرعی است.
«اجتهاد» عبارت است از تحصیل مهارتها و قابلیتهای لازم و پیمودن مسیر علمی مورد نیاز برای کشف و استنباط احکام شرعی از قرآن، سنت، اجماع و عقل. با وجود اینکه برخی از فقیهان شیعه با اجتهاد مخالفت کردهاند، اما روایات اسلامی، اجتهاد را تجویز و حتی به آن توصیه کردهاند.
احکام شرعی از جنبههای گوناگون تقسیم شدنی است که یکی از مهمترین این تقسیمات، تقسیم حکم شرعی به حکم تکلیفی و وضعی است.
حکم تکلیفی، حکمی است که بدون واسطه به رفتار انسان تعلق میگیرد و حکم وضعی، حکمی است که باواسطه به رفتار انسان تعلق میگیرد.
علم فقه در آغاز پیدایش، بیشتر به علم حدیث وابسته بود، اما به تدریج و با فاصله گرفتن از عصر حضور معصومان (علیهم السلام) این وابستگی در اثر پررنگتر شدن نقش عقل در فرایند اجتهاد، طرح سؤالات جدید در جامعه و رویارویی فقیهان با مسائل جدیدی که پاسخ آنها به طور روشن و صریح در احادیث نیامده است، کمتر شد. با این وجود حدیث همچنان مهمترین و پركاربردترین منبع فقه تلقی میشود.
