مقدمه
پرورش اخلاقى درست، انسان را از تنگناهاى بزرگ مىرهاند و نيرويى است كه به انسان، به منظور كنترل خود از وارد شدن در تباهىها و لغزشها كمك مىكند. بديهى است، وقتى كارى در شرايطى ويژه و در زمان خود انجام مىگيرد، آثار دلخواه را به دست مىدهد. دوران كودكى نيز بهترين زمان براى سازندگى است. كودك براى تربيت، آمادگى كامل را دارد و هر تدبيرى در تربيت او به كار گرفته شود، در دل و جان او نقش مىبندد و به راحتى از ميان نمىرود. اخلاق و ويژگىهاى ناشايست را كه در بزرگسالى جزو شخصيت فرد شده، نمىتوان به آسانى تغيير داد. حال آنكه يك نهال كوچك را مىتوان از حالت انحراف به راستى درآورد. بنابراين، دوران كودكى، بهترين دوره سازندگى و تربيت اخلاقى است.پيام متن:
از سالهاى نخستين كودكى كه رشد ساختمان مغزى كودك سريع است، بايد در تربيت همه جانبه مادى و معنوى كودكان همت كرد تا فرزندانى را با سرمايههاى ايمانى و سجاياى اخلاقى پرورش داد و آنها را براى يك زندگى پاك و شايسته آماده ساخت. عوامل مؤثر در تربيت اخلاقى كودكان
1. وراثت
از اين رهگذر، آغاز كار تربيت اخلاقى، پيش از تولد كودك و حتى پيش از ازدواج است. به اين معنا كه چون ويژگىهاى اخلاقى به فرزندان به ارث مىرسد، بايد سالها پيش از ازدواج، ويژگىهاى ناپسند از صفحه جان پدر و مادر آينده زدوده شود، تا فرزندان، تنها، وارث ويژگىهاى خوب پدر و مادر باشند.
در حديثى از رسول خاتم صلىاللهعليهوآله مىخوانيم:
ببينيد نطفه خودتان را در چه محلى قرار مىدهيد. توجه كنيد زمينه پاكى باشد تا فرزندان شما وارث ويژگىهاى ناپسند نشوند.
در اين حديث با صراحت به قانون وراثت اشاره و از عامل آن به كلمه «عِرق» تعبير مىشود و پيامبر چنين سفارش مىكند كه از قانون وراثت غافل نباشيد، به گونهاى كه سجاياى اخلاقى، دليل پاكى وراثت و فضيلتِ ريشه خانوادگى است. بديهى است، پدران و مادران ديندار، شجاع، سخاوتمند و فداكار، فرزندانى پر مايه و با فضيلت بار مىآورند و بر عكس، خانوادههاى بخيل و زبون، فرزندانى فرومايه به وجود مىآورند.
به سبب نقش بزرگ وراثت، آئين اسلام تأكيد مىكند كه جوانان با خانوادههاى نجيب و اصيل و با همسرانى ديندار و با اخلاق ازدواج كنند. بنابراين، شرط نخست سازندگى و تربيت اخلاقى، آن است كه پدر و مادر براى پذيرش مسئوليت تربيت كودك، شايستگى لازم را داشته و از نظر اخلاقى انسانهاى وارستهاى باشند. ناگفته نماند كه همه تأثيرهايى كه وراثت در شكلدهى شخصيت آدميان دارد، بر اثر تربيت و پرورش انسان تغييرپذير است. بدين ترتيب مىتوان، از راه تربيتى درست، از افرادى كه وراثتى نادرست دارند، انسانهاى شايسته و نيك پرورش داد.
پيام متن:
وراثت در حالات روحى افراد در هر مرحلهاى از زندگى مؤثر است و وجود فرد به توانايىها و گرايشهاى شكل يافته شده و شرايط ديگر چون محيط به رشد يا توقف آنها كمك مىكند. بنابراين، عامل وراثت، نقش ويژهاى در بهرهمندى يا نگون بختى فرد دارد.2. عامل محيط
محيط، به همه عوامل خارجى گفته مىشود كه از آغاز رشد، يعنى از آن لحظهاى كه انسان به شكل نطفهاى در رحم قرار مىگيرد، بر او اثر مىگذارند. بنابراين، جنين نيز محيطى دارد كه آن را در بر مىگيرد و هر چه انسان رشد مىكند، دايره محيط او گسترش مىيابد. برخى از عوامل محيطى عبارتند از:الف) محيط خانه و خانواده: محيط خانه، نخستين و بادوامترين عاملى است كه در رشد شخصيت اخلاقى كودكان مؤثر است. كودك، بسيارى از ويژگىها را از والدين خود به ارث مىبرد و از اين راه، پدر و مادر زمينه رشد و پيشرفت كودكان يا گمراهى آنان را فراهم مىآورند. كودكان از شيوه كردار و رفتار والدين نيز بسيار مىآموزند و اين يادگيرى، از راه ديدارى و شنيدارى و به شكل تقليدى است، در حالى كه والدين متوجه نيستند. والدين با به كارگيرى تشويق و تنبيه و با الگو قرار دادن خود يا شرح دادن روش خودشان، به رفتار فرزندانشان شكل مىدهند.
ب) دوستان و همنشينان: دوستان نيز در تربيت اخلاقى مؤثرند. از نيازهاى اساسى كودكان، وابستگى به گروه است و كودكانى كه از گروه خودشان رانده مىشوند، خود را نالايق مىپندارند و نگرانى و عقده حقارت، آنها را به گوشهگيرى مىكشاند. از آنجا كه كودك از همسالان خود تقليد مىكند، مىكوشد خود را همانند آنها كند. بنابراين، والدين و مربيان بايد دوستان كودك را هشيارانه بشناسند تا از پىآمدهاى همنشينىهاى زيانبار جلوگيرى كنند.
پيام متن:
1. بر پدران و مادران است كه بذر فضيلتها و سجاياى اخلاقى را در نهاد كودكان بپرورانند و آنان را براى يك زندگى اخلاقى و رو به رشد آماده كنند.2. تأثيرى كه همنشين و دوستان بر كودك مىگذارند، در مقايسه با راهنمايى و پند و اندرزهاى پدران و مادران بسيار بيشتر است، زيرا كودكان، در برابر گفتههاى بزرگترها مقاومت مىكنند، ولى در برابر دوستان خود، ناخودآگاه رفتار و كردار آنها را بر مىگيرند.
3. وسايل ارتباط جمعى:
راديو، تلويزيون، سينما، مجلهها و روزنامهها، از عوامل مؤثر در ساختن يا ويران كردن بناى اخلاق انسانها، به ويژه كودكان به شمار مىآيند. اين وسايل، در كانون خانوادگى راه دارند و شيوه فكرها، باورها و سليقهها و راه و روشهاى رفتارى انسانها را در زندگى تغيير مىدهند. از نقاط مثبت برنامههاى تلويزيونى براى كودكان، بالا رفتن گنجينه واژهها، تعليم و تربيت آنان و جلوگيرى از گسترش مفاسد اجتماعى است. البته بايد به كودكان بياموزيم كه براى كشف دنياى پيرامون خود كسب دانش و اطلاعات و شناخت واقعيتها، در كنار تلويزيون، راههاى ديگرى نيز وجود دارد، مانند نقاشى كردن و بازىهاى آموزنده. والدين نيز بايد مراقب كودكان خود باشند تا مدت زمانى كودكان مدت زمان زيادى را در مقابل تلويزيون سپرى نكنند و برنامههايى كه مناسب سن كودكان است تماشا كنند، زيرا كودكان، از آن چيزهايى كه مىبينند و مىشنوند تقليد مىكنند و اين، موجب مىشود بناى شخصيت اخلاقى آنان فرو ريزد.پيام متن:
از تأثير وسايل ارتباط جمعى بر شخصيت فرزندانمان غفلت نكنيم.4. محيط جغرافيايى:
محيط جغرافيايى، يعنى آب و هوا، نور، حرارت و گرما و سرما، در ساختار جسمى و روحى انسان و در خلق و خوى آدمى تأثير دارد بخشى از تفاوتهاى فردى آدميان، به محيط زندگى بر مىگردد. زندگى در فضاى آزاد و هواى پاك، در تندرستى و سلامت فكر و بدن تأثير مثبت مىگذارد. بنابراين نظر صحرانشينان، اهل سخاوت و شجاعت، كوه نشينان، اهل بزرگوارى و استقلالطلبى و كشاورزان، اهل رضا و قناعت هستند. روانشناسان معتقدند، گاهى درمان روحى، روانى و جسمى انسان، در تغيير محيط جغرافيايى و انتخاب محيط مناسب آب و هوايى است.پيام متن:
در پرورش كودكان، تأثير محيط جغرافيايى بر شخصيت كودك را نبايد از ياد برد.لينک مطلب
توسط صغری شکوهی در دوشنبه 31 خرداد 1389 ساعت 5:22 PM
نظرات 0