مواظبت بر ذکر

بدان که ذکر بی آداب و شرایط گفتن زیادتی مفید نبود، اول به ترتیب و آداب و شرایط، قیام باید نمود و مرید صادق را چون درد طلب و داعیه سلوک، این راه پدید آید؛ نشانش آن است که با ذکر انس گیرد و از خلق، وحشت تا از همه روی بگرداند و در پناه ذکر گریزد و چون بر ذکر مواظبت خواهد نمود، باید که اساس بر توبه ای نصوح نهد از جمله معاصی.

آداب وقت ذکر گفتن

و به وقت ذکر گفتن، اگر تواند غسل کند و الاّ وضویی تمام کند و جامه پاک پوشد بر سنّت و خانه ای نظیف راست کند و اگر قدری بوی خوش بسوزد، اولی تر و روی به قبله نشیند [مربّع] و مربّع نشستن در جمله اوقات منهیّ است، الاّ در وقت ذکر گفتن که خواجه علیه السلام چون نماز بامداد بگزاردی، در مقام خویش به ذکر گفتن بنشستی تا آفتاب برآمدن.

و در وقت ذکر گفتن دست ها بر روی ران نهد و دل حاضر کند و چشم فراهم کند و به تعظیم تمام شروع کند در کلمه «لااله الاّاللّه » گفتن به قوّت تمام؛ چنان که «لااله» از ناف برآورد، «والاّاللّه » به دل فرو برد، بر وجهی که اثر ذکر و قوّت آن به جمله اعضا برسد و لیکن آواز بلند نکند و تا تواند در اخفا و خفض صوت کوشد.

ذکر مداوم

برین وجه، ذکر سخت و دمادم می گوید و در دل معنی ذکر می اندیشد، چنانکه در معنی لااله هر خاطر که در دل می آید، نفی می کند؛ بدان معنی که هیچ چیز نمی خواهم و هیچ نمی طلبم و هیچ مقصود و محبوب ندارم الا اللّه ؛ جز خدای، جملگی خواطر به لااله نفی می کند و حضرت عزّت را به مقصودی و محبوبی و مطلوبی اثبات می کند به الاّاللّه .

و باید که در هر ذکر به اوّل و آخر حاضر باشد به نفی و اثبات و هر وقت در اندرون دل نظر می کند، هر چیز که دل را با آن پیوند بیند، آن چیز را در نظر می آورد و دل با حضرت عزّت می دهد و از ولایت شیخ به همّت، مدد می طلبد و به نفی لااله، آن پیوند باطل می کند و بیخ محبّت آن چیز از دل بر می اندازد و به تصرّف الاّ اللّه محبّت حق را قایم مقام آن محبّت می گرداند.

در فرهنگ اسلامی «نیت » و قصد، ارزش و جایگاه خاصی دارد; تا آنجا که رسول گرامی اسلام (ص) می فرماید: «نیت مؤمن از عملش برتر است » ⁽¹⁾ از این رو کسی که در دلش نیت انجام عمل خیری را داشته باشد، از ثواب آن عمل بهره مند می شود حتی اگر توفیق انجام آن عمل خیر را نیابد ⁽²⁾ .

براساس همین در فرهنگ اسلامی، انتظار فرج و امید تحقق دولت آل محمد (ص) چنان قدر و قیمتی دارد که شاید کم تر عملی می تواند به آن برسد . کسی که صادقانه انتظار ظهور آقا و مولایش را می کشد و از ته دل برای فرج آل محمد دعا می کند; ثوابش برابر با کسی است که ظهور را دریابد و با مولایش همراه شود .

در این زمینه سخن بسیار است و احادیث فراوانی با مضامین مختلف وارد شده اند و ما در این مجال شما را تنها به شنیدن یکی از این احادیث مهمان می کنیم .

امام صادق (ع) فرمود:

من قال بعد صلوة الفجر و بعد صلوة الظهر: «اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم » لم یمت حتی یدرک القائم . ⁽³⁾

هر کس بعد از نماز صبح و نماز ظهر بگوید: «خداوندا! بر محمد و خاندان او درود فرست و در فرج ایشان تعجیل فرما» نمیرد تا قائم [ع] را دریابد .

امیدواریم که این حدیث همواره به یاد ما باشد تا با عمل به آن، بعد از هر نماز یاد انتظار و امید فرج در دل ما زنده شود و ان شاءالله ظهور مولایمان را درک کنیم .

پی نوشت:

1 . «نیة المؤمن خیر من عمله » . الکافی، ج 2، ص 84، ح 2 .

2 . امام علی (ع) می فرماید: «احسان النیة یوجب المثوبة » ; نیت نیکو، موجب پاداش است . غررالحکم، ح 1265 .

3 . الطوسی، محمدبن الحسن، مصباح المتهجد، ص 328 .