مواظبت بر ذکر

بدان که ذکر بی آداب و شرایط گفتن زیادتی مفید نبود، اول به ترتیب و آداب و شرایط، قیام باید نمود و مرید صادق را چون درد طلب و داعیه سلوک، این راه پدید آید؛ نشانش آن است که با ذکر انس گیرد و از خلق، وحشت تا از همه روی بگرداند و در پناه ذکر گریزد و چون بر ذکر مواظبت خواهد نمود، باید که اساس بر توبه ای نصوح نهد از جمله معاصی.

آداب وقت ذکر گفتن

و به وقت ذکر گفتن، اگر تواند غسل کند و الاّ وضویی تمام کند و جامه پاک پوشد بر سنّت و خانه ای نظیف راست کند و اگر قدری بوی خوش بسوزد، اولی تر و روی به قبله نشیند [مربّع] و مربّع نشستن در جمله اوقات منهیّ است، الاّ در وقت ذکر گفتن که خواجه علیه السلام چون نماز بامداد بگزاردی، در مقام خویش به ذکر گفتن بنشستی تا آفتاب برآمدن.

و در وقت ذکر گفتن دست ها بر روی ران نهد و دل حاضر کند و چشم فراهم کند و به تعظیم تمام شروع کند در کلمه «لااله الاّاللّه » گفتن به قوّت تمام؛ چنان که «لااله» از ناف برآورد، «والاّاللّه » به دل فرو برد، بر وجهی که اثر ذکر و قوّت آن به جمله اعضا برسد و لیکن آواز بلند نکند و تا تواند در اخفا و خفض صوت کوشد.

ذکر مداوم

برین وجه، ذکر سخت و دمادم می گوید و در دل معنی ذکر می اندیشد، چنانکه در معنی لااله هر خاطر که در دل می آید، نفی می کند؛ بدان معنی که هیچ چیز نمی خواهم و هیچ نمی طلبم و هیچ مقصود و محبوب ندارم الا اللّه ؛ جز خدای، جملگی خواطر به لااله نفی می کند و حضرت عزّت را به مقصودی و محبوبی و مطلوبی اثبات می کند به الاّاللّه .

و باید که در هر ذکر به اوّل و آخر حاضر باشد به نفی و اثبات و هر وقت در اندرون دل نظر می کند، هر چیز که دل را با آن پیوند بیند، آن چیز را در نظر می آورد و دل با حضرت عزّت می دهد و از ولایت شیخ به همّت، مدد می طلبد و به نفی لااله، آن پیوند باطل می کند و بیخ محبّت آن چیز از دل بر می اندازد و به تصرّف الاّ اللّه محبّت حق را قایم مقام آن محبّت می گرداند.

در فرهنگ اسلامی «نیت » و قصد، ارزش و جایگاه خاصی دارد; تا آنجا که رسول گرامی اسلام (ص) می فرماید: «نیت مؤمن از عملش برتر است » ⁽¹⁾ از این رو کسی که در دلش نیت انجام عمل خیری را داشته باشد، از ثواب آن عمل بهره مند می شود حتی اگر توفیق انجام آن عمل خیر را نیابد ⁽²⁾ .

براساس همین در فرهنگ اسلامی، انتظار فرج و امید تحقق دولت آل محمد (ص) چنان قدر و قیمتی دارد که شاید کم تر عملی می تواند به آن برسد . کسی که صادقانه انتظار ظهور آقا و مولایش را می کشد و از ته دل برای فرج آل محمد دعا می کند; ثوابش برابر با کسی است که ظهور را دریابد و با مولایش همراه شود .

در این زمینه سخن بسیار است و احادیث فراوانی با مضامین مختلف وارد شده اند و ما در این مجال شما را تنها به شنیدن یکی از این احادیث مهمان می کنیم .

امام صادق (ع) فرمود:

من قال بعد صلوة الفجر و بعد صلوة الظهر: «اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم » لم یمت حتی یدرک القائم . ⁽³⁾

هر کس بعد از نماز صبح و نماز ظهر بگوید: «خداوندا! بر محمد و خاندان او درود فرست و در فرج ایشان تعجیل فرما» نمیرد تا قائم [ع] را دریابد .

امیدواریم که این حدیث همواره به یاد ما باشد تا با عمل به آن، بعد از هر نماز یاد انتظار و امید فرج در دل ما زنده شود و ان شاءالله ظهور مولایمان را درک کنیم .

پی نوشت:

1 . «نیة المؤمن خیر من عمله » . الکافی، ج 2، ص 84، ح 2 .

2 . امام علی (ع) می فرماید: «احسان النیة یوجب المثوبة » ; نیت نیکو، موجب پاداش است . غررالحکم، ح 1265 .

3 . الطوسی، محمدبن الحسن، مصباح المتهجد، ص 328 .

راهی برای رهایی از افسردگی

افسردگی، یکی از رایج ترین اختلال های عاطفی است با توجّه به رواج فراوان افسردگی و آثار بسیار ناخوشایند آن، تاکنون کوشش های بسیاری برای پی بردن به علل این پدیده صورت گرفته اما با وجود این کوشش ها در زمینه پیشگیری از افسردگی و درمان آن، نتایج موفقیت آمیزی حاصل نشده است. التزام عملی به اعتقادات دینی به عنوان عامل بازدارنده بسیاری از بیماری های روانی بویژه افسردگی، توجّه تعدادی از روان شناسان و دانشمندان را به خود جلب کرده است. مطالعه منابع اسلامی و نظریات دانشمندان مسلمان، این نتیجه را به دست می دهد که بین التزام عملی به اعتقادات دینی (مذهب) و سلامتی روانی، هم بستگی مثبت وجود دارد. به نظر می رسد که در چارچوب عمل به آیین مقدس اسلام، شرایط زندگی انسان طوری تنظیم می شود که عوامل افسردگی زا از محیط زندگی،

حذف می گردد.

افسردگی و علائم آن

افسردگی را می توان این چنین تعریف کرد: افسردگی عبارت است از کاهش یافتن نیرو و فعالیت جسمانی و روانی به سبب آزردگی.

غم، برجسته ترین و فراوان ترین نشانه هیجانی هر فرد افسرده است و به دیگر معنا از نشانه هیجانی فرد افسرده، از بین رفتن شادی اوست.

بی علاقگی به فعالیت و شرکت در اجتماع: توضیح این که از جمله عوارض افسردگی، کاهش میل به کار و فعالیت است. فرد افسرده، کم حوصله می شود؛ انگیزه ای برای کار ندارد و چون با کار نکردن، امکان موفق شدن و احساس موفقیت کردن وجود ندارد، شدت افسردگی بیشتر می شود؛ انسان افسرده نه تنها از منابع طبیعی و لذت محروم است بلکه با کار نکردن از خود ناراضی شده، بیش از پیش در کنج انزوا فرو می رود.

فرد افسرده به صورت منفی درباره خودش فکر می کند. وی علاوه بر عقاید منفی و گناه نسبت به خود، همیشه آینده را با بدبینی و نومیدی زیاد می بیند. او معتقد است که اقدامات وی حتی اگر بتواند از عهده آنها برآید، محکوم به شکست هستند.

شاید موذیانه ترین نشانه ها در افسردگی تغییرات جسمانی باشد. زمانی که افسردگی وخیم تر می شود تمام لذّات زیستی و روانی که زندگی را با ارزش می سازند از بین می روند. کاهش وزن و اشتها و گاهی اختلال در خواب در فرد افسرده دیده می شود.