مواظبت بر ذکر

بدان که ذکر بی آداب و شرایط گفتن زیادتی مفید نبود، اول به ترتیب و آداب و شرایط، قیام باید نمود و مرید صادق را چون درد طلب و داعیه سلوک، این راه پدید آید؛ نشانش آن است که با ذکر انس گیرد و از خلق، وحشت تا از همه روی بگرداند و در پناه ذکر گریزد و چون بر ذکر مواظبت خواهد نمود، باید که اساس بر توبه ای نصوح نهد از جمله معاصی.

آداب وقت ذکر گفتن

و به وقت ذکر گفتن، اگر تواند غسل کند و الاّ وضویی تمام کند و جامه پاک پوشد بر سنّت و خانه ای نظیف راست کند و اگر قدری بوی خوش بسوزد، اولی تر و روی به قبله نشیند [مربّع] و مربّع نشستن در جمله اوقات منهیّ است، الاّ در وقت ذکر گفتن که خواجه علیه السلام چون نماز بامداد بگزاردی، در مقام خویش به ذکر گفتن بنشستی تا آفتاب برآمدن.

و در وقت ذکر گفتن دست ها بر روی ران نهد و دل حاضر کند و چشم فراهم کند و به تعظیم تمام شروع کند در کلمه «لااله الاّاللّه » گفتن به قوّت تمام؛ چنان که «لااله» از ناف برآورد، «والاّاللّه » به دل فرو برد، بر وجهی که اثر ذکر و قوّت آن به جمله اعضا برسد و لیکن آواز بلند نکند و تا تواند در اخفا و خفض صوت کوشد.

ذکر مداوم

برین وجه، ذکر سخت و دمادم می گوید و در دل معنی ذکر می اندیشد، چنانکه در معنی لااله هر خاطر که در دل می آید، نفی می کند؛ بدان معنی که هیچ چیز نمی خواهم و هیچ نمی طلبم و هیچ مقصود و محبوب ندارم الا اللّه ؛ جز خدای، جملگی خواطر به لااله نفی می کند و حضرت عزّت را به مقصودی و محبوبی و مطلوبی اثبات می کند به الاّاللّه .

و باید که در هر ذکر به اوّل و آخر حاضر باشد به نفی و اثبات و هر وقت در اندرون دل نظر می کند، هر چیز که دل را با آن پیوند بیند، آن چیز را در نظر می آورد و دل با حضرت عزّت می دهد و از ولایت شیخ به همّت، مدد می طلبد و به نفی لااله، آن پیوند باطل می کند و بیخ محبّت آن چیز از دل بر می اندازد و به تصرّف الاّ اللّه محبّت حق را قایم مقام آن محبّت می گرداند.