جهاد چیست ومجاهد کیست؟

وقتی سخن ازچیستی واژه ی از واژه ها بمیان می آید،لازم است به حوزه ی استعمال این واژه توجه بخرج داده شده وبعد  باتوجه به حوزه ی استعمال آن واژه،به تشریح معنی آن پرداخت.عدم توجه به حوزه ی استعمال  هر واژه،شنونده را بخطای فاحش وغیر قابل جبران سوق میدهد.

جهت پرهیز ازگرفتارآمدن به آن خطای غیر قابل جبران درمورد واژه وعنوان«جهاد» لازم است بدانیم که وژه وعنوان«جهاد» درچهار حوزه، کار برد داردومورد استعمال قرار می گیرد که به ترتیب ذیل توضیح داده می شود:

الف- عرف عام: منظوراز عرف دراین جا تمامی عرب زبانانی است که زبان عرب زبان مادری آنها می باشد،قطع نظر از وابستگی های دینی ومذهبی آنان.

ب- عرف خاص: منظورازعرف خاص دراینجا(درمورد جهاد)پیروان دین ومذهب ویژه ی می باشد که واژه ی مورد نظر،درمتون تعلیمات دینی آنها مورد استعمال قرارگرفته است.

ج- اهل فن خاص: منظوراز«اهل فن خاص»دراینجا«درموردجهاد» کسانی می باشند که درتحلیل متون دین خاص،خبره واهل نظرهستند.

د- شارع: منظورازاین عنوان دراین جا،فرستنده وآورنده ی دینی می باشد که واژه موردنظررادرمتون مدون آن دین ،بکارگرفته واستعمال کرده اند.

باتوجه به توضیح فوق،برمی گردیم به اصل مطلب ومی گوئیم: عنوان«جهاد» ازریشه ی «جهد» است ودرعرف عرب زبانان،شارع ،دانشمندان تفسیر وفقه،بمعنی«تلاش وکوشش» جهت بدست آوردن چیزی را گویند،چنانچه صاحب المنجد درذیل ماده ی «جهد» چنین نوشته است: الجهد،السعی،المحاوله(جهد بمعنی تلاش وجهد کردن است) بنا براین در نفس مفهوم جهاد هیچگونه تقدسی نهفته نمی باشد.

دریک متن شرعی،به کاروزار جنگیی کسانی که امام حسین (ع)را مظلومانه به شهادت رسانیدند،واژه ی «جهاد» اطلاق شده است.آن متن بدین قراراست: اللهم العن العصابة التی جاهدت الحسین(ع)( مفاتیح الجنان ،زیارت عاشورا) خدایا! جماعتی را ازرحمت خویش دورساز که به جهاد با حسین(ع) پرداختند، بدون شک عمل کسانی که امام حسین را به شهادت رسانیدند،از هیچگونه ارزش وتقدس برخوردار نیست. به این ترتیب دیده می شود که واژه «جهاد» درعرف عرب زبانان وشارع به یک معنی بکاررفته است.

درقرآن کریم،واژه ی جهاد به دوصورت ،مورد استفاده قرار گرفته است .گاهی،واژه ی متخذ ازماده ی «جهد» با پسوند«فی سبیل الله» استعمال شده است ،مثل ای آیت که درتوصیف مؤمنان واقعی پرداخته می فرماید: یجاهدون فی سبیل الله ولا یخافون لومة لائم(5-54) مؤمنان واقعی کسانی هستند که درراه خدا به تلاش می پردازند واز سر زنش ملامت گران هراسی بخود راه نمی دهند.

این درحالی است که گاهی واژه ی «جهاد»بدون پسوند «فی سبیل الله»بکار رفته است ،مثل این آیت:من جاهد فانمایجاهد لنفسه(29-6) هرکس تلاش می ورزد درنتیجه به نفع خویش تلاش می نماید.

جمع بین این دو عبارت ،آن است که موارد مطلق وبدون قید را بر موارد مقید حمل کنیم و«جهادمقدس» همان تلاشی را بدانیم که بستر خدائی،رنگ اللهی وابزار خدائی داشته باشد.

با این حال مسلمانان به عنوان پیروان یک دین از عنوان«جهاد» جنگ مقدس را درمی یابند .چنانچه نویسنده ی کتاب فرهنگ بندر ریگی، عنوان«جهاد» راچنین معنی کرده است:«الجهاد،پیکاردرراه خدا ودین».

ازجانب دیگر،فقهاء،واژه ی «جهاد» رامعادل« قتال»یعنی مبارزه ی مسلحانه گرفته اند ،به این خاطر بعض آنها مبارزه ی مسلحانه ومسایل مربوط به آن را«کتاب الجهاد» عنوان داده است ،مثل مرحوم شهیدین درکتاب لمعه وشرح آن،وبعض دیگر،ترجیح داده اند که عنوان آن را« قتال» بگذارند . هویداست که منظور آنها از«کتاب القتال» همان مبارزه ی مسلحانه درجهت دفاع از آزادی ودست آورد انسان می باشد،نه چیزی دیگر.

هدف ازاین تفکیک ودسته بندی آن است که دریابیم واژه ی«جهاد» درهمه جا به یک معنی استعمال نمی شود وتمامی استعمال کنندگان مقصدی واحدی راازآن منظور نمی دارند.بدین جهت لازم است ،وقتی با واژه وعنوان«جهاد»مواجه می شویم،قبل از دریافت پیام این عنوان ،فرد یا افراد استعمال کننده ی آن را بشناسیم،تا ازعنوان مذکور معنی مشخص مورد استعمال کننده را دریافته،از افتادن درکج راهه،مصون باشیم.

سخن آخر اینکه،وقتی ماسخن از«جهاد» بمیان می آوریم،معنی لغوی آن را با قید«فی سبیل الله»مد نظرداریم که به این ترتیب،منظورما ازعنوان«جهاد» تمامی تلاشها وکوشش های را شامل می گردد که افراد ومجموعه های انسانی درجهت تکامل نفسانی واجتماعی خویش انجام میدهد و«جهاد»بمعنی مبارزه ی مسلحانه،درجهت دفاع ازآزادی ودست آورد انسان،گوشه ی بسیار ناچیزی از آن کوششها وتلاش های عام وفرا گیر را بخود اختصاص میدهد.

ازاین منظر است،وقتی که ما سخن از«مجاهد»به میان می آوریم وبه تحلیل آن می پردازیم،این عنوان،فرد پولیسی رادربر می گیردکه ازصبح تا به شب وازشب تا به صبح،درجهت اجرای قانون وجلوگیری از تخلفات قانونی،تلاش بدون وقفه انجام میدهد،وهم چنین شامل آن دانشمندی می شود.که شبانه روزی، جهت کشف واستخدام قوای طبیعت،برای بهروزی ،مردم می تپد.درچشم اندازما،هم آن فرد پولیس وهم آن دانشمند،مجاهد است وتلاشش«جهاد» با این تعریف وتصویر ازجهاد است که رنگ قلم دانشمندان متعهد به سرنوشت انسان ومفید به زندگی مردم،بر خون شهیدانی که به دفاع ازآزادی ودست آورد انسان،جان باخته اند،برتری می یابد.

ادامه در "ادامه مطلب"...