مالیات های بی جا
بدون تردید اداره امور جامعه بدون دریافت مالیات امکان پذیر نیست؛ چرا که برای انجام تمامی کارهایی که دولت به منظور حفظ توازن اقتصادی و اجتماعی و نظم و امنیت عمومی انجام می دهد، هزینه و امکانات لازم دارد و بخشی از این هزینه از راه دریافت مالیات تأمین می گردد. ولی برای آن که دریافت این مالیات ها با توجّه به توان افراد و واقعیت های اجتماعی انجام گیرد و خسارت به بار نیاورد، ضرورت دارد که در نوع وضع مالیات ها و همین طور شیوه دریافت و هزینه کردن آنها دقت و کارشناسی های لازم انجام گیرد. اگر در تعیین مالیات توان مالی و میزان درآمدهای مالیات دهندگان در نظر گرفته نشود این کار علاوه بر ایجاد نارضایتی در جامعه سبب پیدایش فقر و گرفتاری های ناشی از آن خواهد شد. علی علیه السلام در این باره به مالک اشتر می نویسند: «هر حاکمی بدون توجّه به آبادانی و آبادسازی کشور از مردم مالیات دریافت کند، علاوه بر خراب ساختن کشور آحاد مردم و بندگان خدا را نیز به ورطه هلاک و نابودی می کشاند».

فقر، امتحان الهی
از یک نظر تمام پیش آمدهای زندگی انسان با هدف آزمایش افراد انجام می گیرند تا میزان تقوا و پایبندی آنها به احکام و ارزش های الهی و فضیلت های انسانی مشخص گردد. علی علیه السلام ، پس از اشاره به بخشی از نعمت های الهی، در توضیح علّت اعطای این همه نعمت به انسان می فرمایند: «خداوند متعال روزی ها را مقدّر ساخته است، به بعضی از افراد نعمت بیشتر و به برخی دیگر نعمت کم تری داده است تا میزان شکرگزاری و شکیبایی و صبر آنها را بیازماید تا معلوم گردد که غنی به چه میزان شکرگزار نعمت های الهی است و مستمند تا چه اندازه در مقابل این امتحان الهی شکیبایی می ورزد».

عادلانه نبودن معاملات
یکی از عوامل مهمّ اختلال در نظام اقتصادی جوامع، عادلانه نبودن قیمت گذاری کالاهاست. اگر در جامعه نرخ گذاری کالاها بر اساس برنامه صحیح انجام گیرد زمینه های فقر و انباشت ثروت در دست قشری خاصّ از بین خواهد رفت. در فرهنگ اسلامی و رهنمودهای اولیای الهی به این مسئله توجه زیادی شده است. علی علیه السلام در عهدنامه مالک اشتر در اشاره به این موضوع می فرمایند: «باید در جامعه خرید و فروش آسان انجام گیرد و از ترازوهای درست و سالم استفاده شود و قیمت های تعیین شده عادلانه باشد به گونه ای که به هیچ یک از طرفین فروشنده و خریدار ستمی وارد نشود».

موضوع : - اقتصاد اسلامي در مباني و منابع اصلي ( آيات قرآن – روايات اهل بيت عليهم السلام)
 

منبع : http://www.hawzah.net

شكر (بهره برداری درست از نعمت ها)

امام رضا (علیه السلام) فرمود:

ان صاحب النعمة علی خطر انه یجب علیه حقوق الله فیها؛

و الله انه لتكون علی النعم من الله ـ عز وجل ـ فما ازال منها علی وجل...

حتی اخرج من الحقوق التی تجب لله علی فیها...

 فقلت: جعلت فداك انت فی قدرك تخاف هذا ؟

قال : نعم فاحمد ربی علی ما من به علی 1

صاحب نعمت در خطر است، چون حقوقی خدایی در آن نعمت ها واجب گردیده است. به خدا سوگند كه نعمت هایی از خداوند به من می رسد و من همواره از آن بیمناكم تا حقوق واجب الهی آن را ادا كنم. (راوی حدیث می گوید)، گفتم: فدایت شوم، تو با مقامی كه داری از این امر هراسناكی ؟ امام گفت: آری، و خدای را بر این كه مرا نسبت به ادای تكلیف حساس كرده است سپاس می گزارم.

شكر، با توجه به مفهوم حقیقی آن محدودیتی اصولی و هدفدار را در اموال موجب می گردد. اموال و كالاها، حتی آن ها كه مصنوع انسان است، مصنوع خداوند است و در حقیقت از خدا است.  ـ چنان كه در بخش (مالكیت حقیقی) روشن گشت ـ در بخش آغازین نیز خواندیم  كه انسان اجازه بهره برداری از نعمت ها را دارد، و مالك مجازی و استخلافی است. این نوع مالكیت، رعایت هدف و غرض مالك حقیقی را در كلیه تصرفات، لازم می سازد. و همین رعایت، سپاسگزاری و شكر است. رعایت دقیق و قاطع حدود و مقرراتی كه مالك حقیقی اموال گذارده است، وظیفه انسان ها است كه اجازه یافتند تا از آن بهره برداری كنند، زیرا رضایت مالك حقیقی برای وكیل و نایب در تصرف، ضروری است. از این رو می توان گفت كه حقیقت «شكر»، همان رعایت بالاترین و دقیق ترین مقررات و محدودیت هاست در اموال، كه موجب رضایت واقعی بخشنده آن ها می گردد. چگونگی بهره برداری و حدود و مقررات آن، در آیات قرآن و تعالیم اسلامی و رضوی آمده است، كه بهره برداری باید به اندازه و دور از اسراف باشد. این نوع مصرف مورد رضایت بخشنده اموال و مواد است، و تحصیل این رضایت، شكراست.

همچنین، برای تحقق شكر در عمل، باید هدف اصلی از آفرینش نعمت ها منظور گردد، هدف از خلقت نعمت ها، بهره برداری همگان و رفع نیاز نیازمندان است، چنان كه در قرآن كریم آمده است:

متاعاً لكم و لانعامكم 2

كالایی است برای شما و چهار پایان شما و

رزقا للعباد 3

روزی است برای بندگان

و... جمع احتكار و اسراف و شادخواری و اتلاف نعمت ها، بر خلاف غرض اصلی آفرینش آن هاست. فقیه و عالم بزرگ، ملا محمد مهدی نراقی، می گوید: "كسی كه از هر چیز بدان گونه كه هدف و منظور از آفرینش آن است بهره برداری كند، نعمت خدای را شكر گزارده است. و اگر چیزی را به گونه ای مصرف كرد كه به هدف و مقصود از آن رهنمون نشد، یا در جهتی كه برای آن آفریده شده است نبود، نعمت خدا را ناسپاسی كرده است..." 4

"هم چنین فلسفه آفرینش خوراكی ها تغذیه است، پس شایسته نیست كه از این جهت منحرف شود و دردست برخی محدود گردد، بلكه لازم است از دست بی نیاز بگیرند و به نیازمند بدهند. از این رو، در تعالیم دین، احتكار و ربا در معاملات خوراكی ممنوع گشته است، چون این امر موجب می گردد تا هدف و مقصود از خلقت خوراكی ها منظور نگردد." 5

در سخن دیگری كه از امام رضا (علیه السلام) رسیده است، اهمیت شكر نعمت و موضوع و معنای آن به خوبی روشن می شود:

امام رضا (علیه السلام) فرمود:

واعملوا انكم لا تشكرون الله تعالی بشی بعد الایمان بالله

و بعد الاعتراف بحقوق اولیاء الله من آل محمد [صلی الله علیه و آله و سلم]

احب الیه من معاونتكم لاخوانكم المومنین، علی دنیا هم التی هی معبر لهم الی جنان ربهم...

قیل یا رسول الله هلك فلان یعمل من الذنوب كیت و كیت. فقال رسول الله [صلی الله علیه و آله و سلم]

بل قد نجی و لا یختم الله عمله الا بالحسنی، سیمحو الله عنه السیئات و یبدلها من حسنات

انه یمر مرة فی طریق عرض له مومن قد انكشف عورته و هو لا یشعر،

فسترها علیه و لم یخبره بها مخافه ان یخجل... 6

بدانید كه پس از ایمان به خدا و پذیرش حقوق اولیای او از آل محمد (صلی الله علیه و آله و سلم)، سپاسگزاریی محبوب تر نزد خداوند از یاری رسانی به برادران مومن نیست، یاری رسانی به زندگی دنیای آنان كه راهی است برای رسیدن ایشان به بهشت. كسانی كه چنین یاریی برسانند از ویژگان درگاه الهی اند. پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) در این باره سخنی گفته است كه اگر نیك در آن دقت شود و بدان عمل كنند، شایسته نیست كسی از این فیض الهی خود را محروم سازد.

به پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) گفتند: فلانی هلاك گردید چون گناهانی چنین و چنان مرتكب می شود.

پیامبر فرمود: بلكه او نجات یافت، و خداوند عمل او را به نیكی به پایان خواهد رساند. خداوند گناهان او را پاك خواهد ساخت و به حسنات تبدیل خواهد كرد، زیرا كه او گه گاهی از راهی می گذرد، و مومنی را می بیند كه برخی از اندام او (كه باید پوشیده باشد) آشكار شده است و خود او نمی داند آن را می پوشاند و به او چیزی نمی گوید تا مبادا شرمگین شود...

در این كلام امام ، اهمیت رعایت حقوق انسان ها در مواهب خدایی، با سبكی قاطع بیان شده است، و شكر نعمت ـ پس از ایمان به خدا و گردن نهادن به حقوق اولیای خدا ـ كمك رسانی و دستگیری نیازمندان معرفی گشته است.

موضوع:

اقتصاد اسلامي در مباني و منابع اصلي ( آيات قرآن – روايات اهل بيت عليهم السلام)

بيان داستانهاي زندگي اهل بيت( عليهم السلام) در باب مسائل اقتصادي. 

منبع : http://www.razavi.ir/

مالیات های بی جا
بدون تردید اداره امور جامعه بدون دریافت مالیات امکان پذیر نیست؛ چرا که برای انجام تمامی کارهایی که دولت به منظور حفظ توازن اقتصادی و اجتماعی و نظم و امنیت عمومی انجام می دهد، هزینه و امکانات لازم دارد و بخشی از این هزینه از راه دریافت مالیات تأمین می گردد. ولی برای آن که دریافت این مالیات ها با توجّه به توان افراد و واقعیت های اجتماعی انجام گیرد و خسارت به بار نیاورد، ضرورت دارد که در نوع وضع مالیات ها و همین طور شیوه دریافت و هزینه کردن آنها دقت و کارشناسی های لازم انجام گیرد. اگر در تعیین مالیات توان مالی و میزان درآمدهای مالیات دهندگان در نظر گرفته نشود این کار علاوه بر ایجاد نارضایتی در جامعه سبب پیدایش فقر و گرفتاری های ناشی از آن خواهد شد. علی علیه السلام در این باره به مالک اشتر می نویسند: «هر حاکمی بدون توجّه به آبادانی و آبادسازی کشور از مردم مالیات دریافت کند، علاوه بر خراب ساختن کشور آحاد مردم و بندگان خدا را نیز به ورطه هلاک و نابودی می کشاند».

فقر، امتحان الهی
از یک نظر تمام پیش آمدهای زندگی انسان با هدف آزمایش افراد انجام می گیرند تا میزان تقوا و پایبندی آنها به احکام و ارزش های الهی و فضیلت های انسانی مشخص گردد. علی علیه السلام ، پس از اشاره به بخشی از نعمت های الهی، در توضیح علّت اعطای این همه نعمت به انسان می فرمایند: «خداوند متعال روزی ها را مقدّر ساخته است، به بعضی از افراد نعمت بیشتر و به برخی دیگر نعمت کم تری داده است تا میزان شکرگزاری و شکیبایی و صبر آنها را بیازماید تا معلوم گردد که غنی به چه میزان شکرگزار نعمت های الهی است و مستمند تا چه اندازه در مقابل این امتحان الهی شکیبایی می ورزد».

موضوع : - اقتصاد اسلامي در مباني و منابع اصلي ( آيات قرآن – روايات اهل بيت عليهم السلام)
 

منبع : http://www.hawzah.net

تقدیر(اندازه داری) در زندگی

امام رضا (علیه السلام) فرمود:

لا یستكمل عبد حقیقه الایمان حتی تكون فیه خصال ثلاث :

التفقه فی الدین و حسن التقدیر فی المعیشه ، و الصبر علی الرزایا 1

تا سه  خصلت در آدمی نباشد، حقیقت ایمان او كمال نباید : ژرف شناختن دین، اندازه داشتن در زندگی و پایداری در مصیبت ها.

از شاخه های اصل محدودیت در مصرف، تقدیر در (معیشت) زندگی است. این اصل، در كلمات پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) و امامان (علیهم السلام) فراوان آمده است، و به معنای اندازه داشتن در هزینه، و حساب كردن امور زندگی، و برقراری هماهنگی میان نیازها و چگونگی برآورد آن ها است؛ یعنی رعایت اصل حیاتی نظم و انضباط اقتصادی است. این اصل از برنامه های اساسی اقتصادی و تربیتی در اسلام است. افراد جامعه اسلامی باید دارای تربیتی اقتصادی باشند، و زندگیشان برنامه داشته باشد، و مصرف مواد و كالاها باید در چهارچوب محاسبه و مدیریت انجام گیرد.

اهمیت این بعد از تربیت، در اینست كه نظام اقتصادی حاكم بر حیات فرد و جامعه، اگر با اندازه داری و محاسبه باشد، زمینه ای سازنده برای رشد مادی و معنوی افراد خواهد بود و سبب می شود تا از امكانات و نیروها به موقع و به اندازه بهره برداری شود، و از هرز رفتن توان و فكر و سرمایه های انسان ها جلوگیری به عمل آید. زندگی بی حساب و فاقد محاسبه و اندازه داری، تعادل و هماهنگی لازم را ندارد و با وجود صرف نیرو و سرمایه فراوان، بازدهی بسیار اندك خواهد داشت و در نتیجه امكانات و نیروها هرز می رود، و استواری و پایداری حیات فرد و جامعه دچار مخاطره می گردد.

اصل « تقدیر در معیشت » ، به رعایت حدود لازم و پیروی از حد میانه و دوری از اسراف می انجامد. این اصل، با توجه به زبانی كه در حدیث امام رضا (علیه السلام) و دیگر احادیث به كار رفته، و به صورتی كلی و قانونمند بازگو شده است، همه مراحل تكلیفی را در همه ابعاد زندگی در بر می گیرد. دوری از اسراف، تبذیر، و تضییع و فاسد كردن مواد و كالاها را نیز شامل می گردد. مراحل نهایی و تكامل یافته مصرف را كه حذف زواید و امور غیر ضروری است ، تضمین می كند. این اصل هم چنین در قلمروی گسترده برنامه ریزی های اقتصادی نیز جریان دارد. برنامه ریزی اقتصادی و نظام تولید و توزیع باید با تقدیر و محاسبه انجام گیرد . تولید هر كالا باید با اندازه گیری و محاسبه باشد تا مقدار توان و كارایی كه از آن كالا منظور بوده با تركیب موادی كه در آن به كار رفته است ، هماهنگ باشد. 

موضوع:

اقتصاد اسلامي در مباني و منابع اصلي ( آيات قرآن – روايات اهل بيت عليهم السلام)

بيان داستانهاي زندگي اهل بيت( عليهم السلام) در باب مسائل اقتصادي. 

منبع : http://www.razavi.ir/

ضعف برنامه ریزی
همان گونه که دقت در برنامه ریزی های سیاسی و فرهنگی و اجتماعی نظم و انسجام را در جامعه به ارمغان می آورد بی توجهی به آنها هم جز نابسامانی و هرج ومرج دست آوردی نمی تواند در پی داشته باشد. اگر در نتیجه سیاست گذاری های غلط اقتصادی، سودپرستان و سرمایه داران غیر متعهد متوالیان اقتصاد جامعه شوند به سبب خوی انحصارطلبی و مال دوستی شان هرگز منافع و مصالح سایر اقشار را در نظر نخواهند گرفت و از هر فرصت برای انباشت ثروت و بهره کشی بیشتر از دیگران استفاده خواهند کرد و توده های مردم را به تهی دستی دچار خواهند ساخت. یکی از وظایف مهمّ سیاست گذاران کلان جامعه آن است که مراقب باشند که در مرحله برنامه ریزی و تهیه طرح های اقتصادی اشتباهی رخ ندهد و در نتیجه کارشناسی درست، زمینه هرگونه نابسامانی اقتصادی از همان ابتدا رفع شود. علی علیه السلام در گفتاری مختصر و در عین حال گویا، می فرمایند: «تدبیر و برنامه ریزی نامناسب، کلید تهی دستی است».

حرص مالی والیان
از جمله زمینه های مهمّ پیدایش فقر به فراموشی سپرده شدن ارزش هایی چون قناعت و زهد در میان مدیران ارشد و متولیان پُست های حسّاس اجتماعی است. واضح است که وقتی ثروت اندوزی به صورت ارزش در میان مدیریت های کلان جامعه رایج شد رقابت و درگیری های خطرناک بر سر تصاحب هرچه بیشتر امکانات فرصت و زمینه های فعالیت های سالم اقتصادی را از بین می برد و تهی دستی در سرتاسر جامعه به ویژه در میان قشر ناتوان گسترش می یابد. علی علیه السلام در عهدنامه مالک اشتر می نویسد: «خرابی زمین نتیجه فقر مردم است و تهی دستی مردم هم نتیجه حرص کارگزاران و فرمان روایان جامعه در زراندوزی است».

موضوع : - اقتصاد اسلامي در مباني و منابع اصلي ( آيات قرآن – روايات اهل بيت عليهم السلام)
 

منبع : http://www.hawzah.net