سيد رضا مويد : ولايتعهدى حيدر،لبخند فاطمه

از ولايتعهدى حيدر،خدا تاج شرف‏
بار ديگر بر سر زهراى اطهر مى‏زند

در حريم ناز و عصمت زين همايون افتخار
فاطمه لبخند بر سيماى شوهر مى‏زند

اين بشارت دوستان را جان ديگر مى‏دهد
دشمنان را اين خبر،بر قلب خنجر مى‏زند

سيد رضا مؤيد:سلام بر غدير،باب رحمت

باز تابيد از افق روز درخشان غدير
شد فضا سرشار عطر گل ز بستان غدير

موج زد درياى رحمت در بيابان غدير
چشمه‏هاى نور جارى شد ز دامان غدير

شد غدير خم تجليگاه انوار خدا
تا در آنجا جلوه‏گر شد نور مصباح الهدى

آفرينش را بود بر سوى آن سامان نگاه‏
ما سوى الله منتظر تا چيست فرمان اله

ناگهان ختم رسل آن آفتاب دين پناه‏
برفراز دست مى ‏گيرد على را همچو ماه

تا شناساند به مردم آن ولى الله را
وال من والاه خواند،عاد من عاداه را

اى غدير خم كه هستى روز بيعت با امام‏
بر تو اى روز امامت از همه امت سلام

از تو محكم شد شريعت و ز تو نعمت شد تمام‏
ما بياد آن مبارك روز و آن زيبا پيام

از ولاى مرتضى دل را چراغان مى‏كنيم
با على بار دگر تجديد پيمان مى‏كنيم

خط سرخى كز غدير خم پيمبر باز كرد
باب رحمت را ز اول تا به آخر باز كرد

بر جهان ما سوى حق راه ديگر باز كرد
از بهشت آرزوها بر بشر در باز كرد

از غدير خم كمال شرع پيغمبر شده است
مهر اين فرمان بخون محسن و اصغر شده است

اين خدائى روز،بر شير خدا تبريك باد
بر تمام انبيا و اوليا تبريك باد

يا امام العصر اين شادى تو را تبريك باد
چهارده قرن امامت بر شما تبريك باد

سينه ‏ها از داغ هجران داغدارت تا به كى
چون«مؤيد»شيعيان در انتظارت تا به كى

* شعر غدیر

مصطفى محدثى خراسانى : انتظار آسمان در غدير

ملتهب در كنار يك بركه‏
روح تاريخ پير منتظر است

دست خورشيد تا نهد در دست‏
آسمان در غدير منتظر است

بر سر آسمانى آن ظهر
آيه‏ هاى شكوه نازل شد

مژده دادند آيه‏ هاى شكوه‏
دين احمد تمام و كامل شد

* شعر غدیر

طاهره موسوى گرمارودى : آب غدير آب حيات

اى شرف اهل ولايت،غدير
بركه سرشار هدايت،غدير

زمزم و كوثر ز تو كى بهترند
آبروى خويش ز تو مى ‏خرند

اين كه كند زنده همه چيز آب‏
زاب غدير است نه از هر سراب

از ازل اين بركه بجا بوده است‏
آينه لطف خدا بوده است

* شعر غدیر

محمد على سالارى : نام غدير حك بود بر جبينم
سر زد از دوش پيمبر،ماه در شام غدير
تا كه جبرائيل او را داد پيغام غدير

مژده داد او را ز ذات حق كه با فرمان خويش‏
نخل هستى بار و بر آرد در ايام غدير

دين خود را كن مكمل با ولاى مرتضى‏
خوف تا كى بايد از فرمان و اعلام غدير

مى ‏شود مست ولاى مرتضى،از خود جدا
هر كه نو شد جرعه‏ اى از باده جام غدير شد

بپا هنگامه ‏اى در آسمان و در زمين‏
تا ولايت شد على را ثبت،هنگام غدير

شور و شوقى شد در آن صحراى سوزان حجاز
مرغ اقبال آمد و بنشست بر بام غدير

عشق مولا در دلم از زاد روز من نشست‏
بر جبينم حك بود تا مرگ خود نام غدير

* شعر غدیر

آية الله كمپانى : ساقى خم غدير

باده بده ساقيا،ولى ز خم غدير
چنگ بزن مطربا،ولى به ياد امير

وادى خم غدير،منطقه نور شد
باز كف عقل پير،تجلى طور شد

آية الله كمپانى:غدير،حديثى از قديم
ولايتش كه در غدير شد فريضه امم‏

حديثى از قديم بود ثبت دفتر قدم
كه زد قلم به لوح قلب سيد امم رقم‏

مكمل شريعت آمد و متمم نعم
شد اختيار دين به دست صاحب اختيار من

* شعر غدیر

آية الله ميرزا حبيب الله خراسانى : نوبت خم و غدير است
امروز بگو،مگو چه روز است؟
تا گويمت اين سخن به اكرام

موجود شد از براى امروز
آغاز وجود تا به انجام

امروز ز روى نص قرآن‏
بگرفت كمال،دين اسلام

امروز به امر حضرت حق‏
شد نعمت حق به خلق اتمام

امروز وجود پرده برداشت‏
رخساره خويش جلوه‏گر داشت

امروز كه روز دار و گير است‏
مى ده كه پياله دلپذير است

از جام و سبو گذشت كارم‏
وقت خم و نوبت غدير است

امروز به امر حضرت حق‏
بر خلق جهان على امير است

امروز به خلق گردد اظهار
آن سر نهان كه در ضمير است

عالم همه هر چه بود و هستند
امروز به يك پياله مستند

* شعر غدیر

 
صفحه1

سلام به شما پرسشگران عزیز، سلام به پاكى روح و فطرت خداجویتان، سلام به عشق و ایمان وافرتان كه با پرسش خویش بر آنید كه هر چه بیشتر از دریاى خروشان و مواج و زلال معارف اسلامى جان تشنه خویش را سیراب نموده و در ساحل ایمان و عمل، جهت رسیدن به كمال و معرفت به نظاره نشسته اید.

بمناسبت سال مبارك امام علىـ علیه السلام ـ نمونه اى از روایات وارده در فضائل امام علىـ علیه السلام ـ را از منابع اهل سنت طبق سؤال پرسشگران محترم تهیه نموده و خدمتتان تقدیم داریم. امید است پیروان خوبى براى آن حضرت باشیم.
صفحه2

در خصوص شخصیت و فضائل و ولایت مولایمان امیرالمؤمنین حضرت علىـ علیه السلام ـ از كتب اهل تسنن، چند روایت لازم دارم، لطفاً با سند كامل نوشته و براى من ارسال نمایید. انشاء الله روى یكى از شبكه هاى مسلمانان در آلمان مطالب را ترجمه نموده و بفرستم، انشاء الله خداوند یاور شما خدمتگذاران اسلام و تشیّع باشد و نگاههاى مولا بدرقه راهتان.

با تقدیم سلام به شما پرسش گر محترم و آرزوى توفیق روز افزون، از این كه علاقمند به نشر فضائل امیرالمؤمنین حضرت على بن ابیطالب (صلوات الله و سلامه علیه) هستید خرسندیم و امیدواریم خداوند ما و شما را در این امر مبارك ثابت قدم نموده و در روز قیامت از شفاعت آن حضرت كه قسیم بهشت است بهره مند سازد و از زمره (وُجُوهٌ یَوْمَئِذ مُفْسِرَةٌ ضاحِكَةٌ مُسْتَبْشِرَةٌ)(1) قرار دهد.

خواهر محترمه! هر چند ده ها و بلكه صدها كتاب بوسیله شیعه و سنى و غیر اینها در باب فضائل امام علىـ علیه السلام ـ نوشته شده است، اما هر قدر از فضائل آن حضرت نوشته و گفته شود باز كم است. شاهد این مطلب روایتى است كه از پیامبر اكرم حضرت محمد مصطفىـ صلى الله علیه وآله وسلم ـوارد شده است. ابن عباس مى گوید رسول خداـ صلى الله علیه وآله وسلم ـفرمود:

(لَوْ اَنَّ الرِّیاضَ اَقلامٌ وَ البَحْرَ مِدادٌ وَ الجِنَّ حُسّابٌ وَ الانْسَ كُتّابٌ، مَا اَحْصوُا فَضائِلَ عَلىّ بنِ اَبیطالبـ علیه السلام ـ )(2) «اگر تمامى باغها، قلم و دریاها مركب، و همه اجنه حسابگر و تمام انسانها نویسنده باشند، قادر به شمارش فضائل على بن ابیطالبـ علیه السلام ـ نخواهند بود.

ولى با این حال در روایت دیگر مى فرمایند: (إنّ اللّهَ تَعالى جَعَلَ لاَِخى عَلىٍّ فضائِلَ لا تُحْصى كِثْرَةً فَمَنْ ذَكَرَ فَضِیلةً مِنْ فَضَائِلِهِ مُقِرّاً بِهَا، غَفَرَ اللّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَ مَا تَأَخَّرَ، وَ مَنْ كَتَبَ فَضِیلَةً مِنْ فَضائِلِه، لَمْ تَزَلِ اَلْمَلائِكَةُ تَسْتَغْفِر لَهُ مَا بَقِىَ لِتِلْكَ الْكِتابَةِ رَسْمٌ، وَ مَنْ اِسْتَمَعَ فَضیِلَةً مِنْ فَضائِلِهِ، غَفَرَ اللّهُ لَهُ الذُّنُوبَ الَّتِى اِكْتَسَبَها بِالاِْسْتِماعِ، وَ مَنْ نَظَرَ اِلى كِتَاب مِنْ فَضائِلِهِ كَفَّرَ اللّهُ لَهُ الذَّنوُبَ الَّتى اِكْتَسَبَهَا بِالنَّظَرِ)(3)

خداوند براى برادرم علىـ علیه السلام ـ فضائل بى شمارى قرار داده است كه اگر كسى از روى اعتقاد، یكى از آن فضائل را بیان نماید، خداوند گناهان گذشته و آینده او را مى بخشد، اگر كسى یكى از فضائل آن حضرت را بنویسد، تا

1- در آن روز صورت هایى درخشان و سفید و خندان هستند و با دیدن نعمتهاى الهى بشارت ها دارند. عبس: 38 و 39.

2- المناقب، ابوالمویّد بن احمد بن محمد مكى خوارزمى (چاپ ایران، سال 1313) ص 18.

ـ كفایة الطالب، گنجى شافعى، ص 123، با مختصر تفاوت «لوان الغیاض اقلام» اگر انبوه درختان قلم باشد.

3- خوارزمى المناقب، ص 19، 252.

ـ كفایة الطالب، ص 124، با اندك تفاوتى نقل شده است.
صفحه3

هنگامى كه آن نوشته باقى است، ملائكه براى او استغفار مى كنند، و اگر كسى یكى از فضائل آن حضرت را بشنود، خداوند همه گناهانى را كه از راه گوش انجام داده است مى بخشد، و اگر كسى به نوشته اى درباره فضائل علىـ علیه السلام ـ نگاه كند، خداوند از تمام گناهانى كه از راه چشم كسب كرده است در مى گذرد.

حال با این مقدمه كوتاه، نمونه هایى از روایات وارده در منابع اهل سنت را نقل مى كنیم و امیدواریم موجب بخشش گناهان و روشنائى دل هایمان گردد (انشاء اللّه)

روایات را در دو بخش نقل مى كنیم:

*بخش اول: آیات وارده در شأن امام علىـ علیه السلام ـ در منابع اهل سنت.

آیات فراوانى را علماى اهل سنت در شأن امام علىـ علیه السلام ـ تفسیر كرده اند و در تأیید آن روایاتى را از پیغمبر اكرمـ صلى الله علیه وآله وسلم ـآورده اند به طورى كه بعضى از علماى اهل تسنن مانند ابن حجر، خطیب بغدادى، سیوطى، گنجى شافعى، ابن عساكر، شیخ سلیمان قندوزى حنفى و... از ابن عباس روایت كرده اند كه گفت: (نَزَلَتْ فِى عَلىٍّ ثَلاثُ مِائَةِ آیة)(1) در شأن علىـ علیه السلام ـ سیصد آیه نازل شده است.

و گروه دیگرى از علماء عامّه از یزید بن رمّان چنین روایت كرده اند: (عَنْ یَزِید بْنِ رُمّان قَالَ: مَا نَزَلَ فِى أَحَد مِنَ القرآنِ مَا نَزَلَ فِى عَلِىِّ بْنِ اَبِى طالِب)(2) گفت: «تعداد آیاتى كه در شأن علىـ علیه السلام ـ نازل شده در مورد هیچ كس نازل نشده است.»

نمونه هایى از آیات وارده در شأن امام علىـ علیه السلام ـ

1) جریان خوابیدن امام علىـ علیه السلام ـ در بستر پیامبر و نزول آیه در فضیلت امام

قال الله تبارك و تعالى: (وَ مِنَ النّاسِ مَنْ یَشرى نَفْسَهُ ابْتِغاءَ مَرْضاةِ اللّه)(3)

قال ابو العباس أحمد بن عثمان بن أبى على، أَنَّ رسولَ اللّهَـ علیه السلام ـ لَمَّا أرادَ الْهِجْرَةَ خلّف عَلى بْن أَبى طالب

1- خطیب بغدادى در ترجمه اسماعیل بن محمد بن عبدالرحمن در شماره 3275 از تاریخ بغداد، ج 6، ص 221.

ـ شیخ سلیمان قندوزى حنفى، ینابیع الموده، باب 42، ص 148 (...اكثر من ثلاث مائة آیه.

ـ حافظ بن عساكر در حدیث 941 از ترجمه امیرالمؤمنین از تاریخ دمشق، ج 2، ص 431، ط 2.

ـ گنجى شافعى در باب 62 از كتاب كفایة الطالب، ص 231.

ـ سیوطى، تاریخ الخلفاء، ص 172.

ـ ابن حجر صواعق المحرقه، ص 76.

2- ابن عساكر در حدیث 940 از ترجمه امیرالمؤمنینـ علیه السلام ـ از تاریخ دمشق، ج 2، ص 430، ط 2.

ـ ابن حجر در كتاب صواعق، ص 76.

ـ سیوطى در تاریخ الخلفاء، ص 171 (عن ابن عباس)

ـ حافظ الحسكانى در حدیث 50 در اول فصل 5 از مقدمه كتاب شواهد التنزیل، ج 1، ص 39، ط 1. و در حدیث 55، ص 41 از همین كتاب.

ـ گنجى شافعى، در باب 62 از كفایة الطالب، ص 253.

3- بقره: 207.
صفحه4

بِمَكَة لِقَضاءِ دُیُونِهِ وَردّ الوَدَائع الّتى كَانَتْ عِنْدَهُ وَ أَمَرَهُ لَیْلَةً خَرَجَ اِلَى الغِارِ وَ قَدْ أَحَاطَ المُشْرِكوُنَ بِالْدّارِ اَنْ یَنامَ عَلى فِراشِهِ فَفَعَلَ ذلِك فأوحى اللّه اِلى جبرئیلَ وَ میكائِیلَ اِنّى آخَیتُ بَیْنَكُما وَ جَعَلْتُ عُمرَ اَحَدِكُما أَطْوَلَ مِنْ عُمرِ الآخَر فَأَیُّكُما یُؤَثِّر صاحِبَهُ بِالحَیاة؟ فَاختارا كِلاهُما اَلحَیاةَ فَأَوحَى اللّهُ عزّوجلّ اِلَیهِما اَفَلا كُنتُما مِثلَ علىّ بن ابیطالبـ علیه السلام ـ آخَیتُ بِینَهُ وَ بِینَ مُحَمَّدـ صلى الله علیه وآله وسلم ـفَبَاتَ عَلى فِراشِهِ یَفدیَهُ بِنَفْسِهِ وَ یُؤثِرَهُ بِالحَیاةِ. اَهْبَطا ـ جبرئیل و میكائیل ـ الى الارض فَأحْفَظاهُ مِنْ عَدُوِّهِ فَنزَلا فَكانَ جَبرئیلُ عِندَ رأسِ على و میكائیلُ عِندَ رِجْلَیْهِ وَ جَبْرَئیلُ یُنادى بَخ بَخ مِنْ مِثْلِكَ یا ابن أبى طالب یُباهى اللّه عزّوجلّ بِهِ الملائكة فَأَنْزَلَ اللّه عزّوجلّ عَلى رَسولِهِ وَ هُوَ مُتَوَجَّهٌ اِلَى المَدینَةِ، فى شأن على (وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ یَشْرى نَفْسَهُ ابْتِغاءَ مَرَضَاة اللّه)(1)

ابو عباس احمد بن عثمان بن ابى على مى گوید: هنگامى كه پیامبرـ صلى الله علیه وآله وسلم ـمى خواستند به (مدینه) هجرت كنند علىـ علیه السلام ـ را جهت رسیدگى به كارهاى خویش و اداى امانات و پرداخت دیون مأمور نمود و شبى كه مشركین خانه پیامبر ـ صلى الله علیه وآله وسلم ـ را محاصره كرده بودند تا ایشان را به قتل برسانند، پیامبر اسلامـ صلى الله علیه وآله وسلم ـ (به امر خدا) خانه خویش را به سوى غار ترك كردند و به علىـ علیه السلام ـ فرمودند: بروید (امشب را) در بستر من بخوابید، پس علىـ علیه السلام ـ (با جان و دل) قبول كردند و آن شب را در بستر پیامبر خوابیدند و جان خویش را فداى پیامبر نمودند. در این حال خداوند به جبرئیل و میكائیل فرمود: من بین شما پیمان برادرى بستم و عمر یكى از شما را طولانى تر از دیگرى قراردادم، اكنون كدامیك از شما عمر طولانى را انتخاب مى كنید؟ هر دو عمر طولانى را انتخاب كردند و خداوند فرمود: آیا نمى خواهید از على بن ابیطالب سرمشق بگیرید كه چگونه حیات پیامبر را بر حیات خویش ترجیح داد و در بستر رسول خدا به جاى او خوابید و براى فداكارى و ایثار آماده شد؟ به سوى على روید و او را مراقبت و محافظت نمایید. آنگاه جبرئیل و میكائیل فرود آمده در حالى كه جبرئیل در نزد سر آن حضرت و میكائیل در نزد پاى ایشان بود، به آن حضرت تبریك گفتند و اظهار داشتند كه: مبارك بادبر تو اى پسر ابوطالب، خداوند به وجود تو در برابر ملائكه مباهات مى كند. سپس این آیه شریفه نازل شد: (وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ یَشْرى نَفْسَهُ ابْتِغاءَ مَرَضَاة اللّه).

2) امام علىـ علیه السلام ـ اسرار قرآن كریم

1- الف) أسد الغابة فى معرفة الصحابة، لابن الأثیر (بیروت، دار احیاء التراث العربى، باب العین) المجلد الرابع، ص 25.

ب) ترجمة الامام على بن أبى طالبـ علیه السلام ـ من تاریخ مدینة دمشق، لابى القاسم على بن الحسین بن هبة الله الشافعى المعروف بابن عساكر بتحقیق الشیخ محمد باقر المحمودى (بیروت، مؤسسة المحمودى، للطباعة و النشر، الطبعة الثانیة، 1399 هـ 1978) ج 1، ح 187ـ190.

ج) مستدرك على الصحیحین، ابى عبدالله الحاكم النیابورى. و بذیله حافظ الذهبى، (بیروت، دار المعرفه) ج 3.

د) التفسیر الكبیر، ج 5 ص 204. ج 3، ص 132.
صفحه5

(قُلْ كَفى بِاللّهِ شَهیداً بَیْنى وَ بَیْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ)(1)

طبق نقل عده اى از علماء اهل سنت، آیه شریفه فوق درباره امام علىـ علیه السلام ـ نازل شده است.

(عَنْ عَبْدِ اللّهِ بنِ سَلامِ رضى اللّه عنه فى قولِهِ تَعالى «وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ» قَالَ: سأَلْتُ رَسُولَ اللّهـ صلى الله علیه وآله وسلم ـ قَالَ: اِنَّمَا ذَلِكَ عَلىُّ بْن اَبى طالِب)از عبدالله بن سلام نقل شده كه: از رسول خداـ صلى الله علیه وآله وسلم ـ درباره آیه شریفه (وَ مَنْ عنده علم الكتاب)

«كسى كه نزد اوست علم و (اسرار) كتاب (قرآن) سؤال شد، حضرت فرمود: این آیه منحصراً درباره حضرت على بن ابیطالب است.(2)
3) امام علىـ علیه السلام ـ و انفاق آشكار و پنهان

(عن ابن عباس فى قوله تعالى (الذین یُنْفِقونَ أَمْوالَهُمْ بِالَّیْلِ وَ النَّهارِ سِرَّاً وَ علانیّة فَلَهُمْ اَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ لا خَوفٌ عَلَیْهِم وَ لا هُمْ یَحْزَنُونْ)(3)(قال نَزَلَتْ فِى عَلِىِّ بْنِ أَبِى طالِب كانَ عنده اَرْبَعَة دراهم فَأَنْفَقَ بِالَّیْلِ واحداً و فِى السرّ واحِداً و فى العلانیة واحداً.)(4) «ابن عباس مى گوید: این كلام خدا «كسانى كه مال خود را در شب و روز، پنهان و آشكارا، انفاق مى كنند مزدشان نزد پروردگارشان است و نه ترسى بر آنهاست و نه غمگین مى شوند» در شأن على بن ابى طالبـ علیه السلام ـ نازل شده است كه نزد على بن ابى طالبـ علیه السلام ـ چهار درهم بود، آن حضرت یك درهم را شب و درهم دیگر را در پنهانى و یك درهم دیگر را آشكارا انفاق نمود.

و خداوند به جهت اهمیت این عمل، آیه فوق را بر پیامبر اكرمـ صلى الله علیه وآله وسلم ـنازل كردند كه از این طریق شخصیت معنوى و برجسته امام علىـ علیه السلام ـ را به همگان معرفى نماید.
4) امام علىـ علیه السلام ـ و انفاق انگشتر به سائل در حال ركوع

(عَنْ ضُرَیسْ عَنْ عَلىّـ علیه السلام ـ قَالَ: (نَزَلَتْ هذِهِ الآیَةُ عَلَى رَسوُلِ اللّهِـ صلى الله علیه وآله وسلم ـ: (اِنَّما وَلِیُّكُمُ اللّهُ وَ رَسوُلُهُ وَ الَّذِینَ آمَنوُا اَلَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ رَاكِعُونَ)(5) فَخَرَجَ رَسوُلُ اللَّهُـ صلى الله علیه وآله وسلم ـ فَدَخَلَ الْمَسْجِدَ وَ النَّاسُ یُصَلُّونَ بَیْنَ راكِع وَ قَائِم وَ اذا سَائِلٌ فَقَالَ: یَا سَائِلُ هَلْ أَعْطَاكَ أَحَدٌ شَیْئَاً؟ فَقالَ: لا إِلاَّ هَاذَاكَ
1- رعد: 43.

2- تفسیر ثعلبى. ـ شیخ سلیمان قندوزى حنفى، ینابیع المودة، باب مناقب السبعون، ص 284، حدیث 60. ـ سیوطى الاتقان، ج 1، ص 13 و تفسیر درّ المنثور در ذیل آیه شریفه.

3- بقره: 274.

4- التفسیر الكبیر، ج 7، ص 89. در ذیل آیه شریفه. ـ اسد الغابة فى معرفة الصحابة (با مشخصات سابق) ج 4، ص 25. ـ ابراهیم بن محمد الجوینى الخراسانى، فرائد السمطین، حققه و علّقه الشیخ محمد باقر المحمودى (مؤسسة المحمودى، الطباعة بیروت، الطبعة الاولى، 1398 هـ ق) ج 1، ص 356، ح 282.

5- مائده: 55.
به خدا قسم علىـ علیه السلام ـ زبان پیامبر است
صفحه6

الرَّاكِعُ (لِعَلىـ علیه السلام ـ ) أَعْطَانِى خَاتَمَةً.(1)

ضریس از علىـ علیه السلام ـ نقل مى كند: این آیه (اِنَّما وَلِیُّكُمُ اللّه...) بر پیامبر نازل شد، پس از آن در حالى كه مردم مشغول نماز بودند پیامبر وارد مسجد شد و دید یك نفر سائل ایستاده است، حضرت رو به سائل كرد و فرمود: اى سائل آیا كسى چیزى به تو داده است؟ عرض كرد: نه یا رسول اللّه، جز آن ركوع كننده (به علىـ علیه السلام ـ اشاره كرد) كه انگشتر خود را به من داد، غیر از او كسى چیزى به من نداده است.
5) به خدا قسم علىـ علیه السلام ـ زبان پیامبر است

(عن انس (فى قوله تعالى): «افمن كان على بیّنة من ربه» قالَ هُوَ رَسُولُ اللّهِ، «و یتلوه شاهد منه» قالَ هو علىُّ بن ابى طالب، كانَ وَ اللّهِ لِسانَ رَسُولِ اللّهـ صلى الله علیه وآله وسلم ـ)(2)

«از أنس بن مالك در تفسیر این آیه شریفه روایت شده است كه گفت: مراد از «أفمن كان على بینة من ربه» پیامبر اكرمـ علیه السلام ـ است و منظور از «و یتلوه شاهد منه» على بن ابى طالبـ علیه السلام ـ مى باشد. به خدا سوگند كه على زبان پیامبر بوده است.
6) در روز قیامت خداوند از ولایت علىـ علیه السلام ـ سؤال خواهد كرد

طبق نقل مفسرین خاصّه و عامّه، آیه شریفه زیر درباره ولایت علىـ علیه السلام ـ بوده و در روز قیامت از ولایت آن حضرت سؤال خواهد شد:

(وَقِفُوهُمْ اِنَّهُمْ مَسئولُونَ)(3) «در روز قیامت خداوند به ملائك فرمان مى دهد كه آنها یعنى مردمان كفر پیشه و گمراه را متوقف سازید كه در كارشان سخت مسؤول هستند و باید مورد بازپرسى قرار بگیرند.

و روایات متعددى جهت تأیید این مطلب از طریق عامه نقل شده است كه ذیلا به نمونه هایى از آن اشاره مى شود:

الف) (عن ابى سعید الخدرى، عن النبىـ صلى الله علیه وآله وسلم ـ فى قوله «وقفوهم انّهم مسئولون» قال: عن ولایة علىّ بن ابى طالب).

1- ابوالفداء الحافظ ابن كثیر الدمشقى، البدایة و النهایة (مكتبة المعارف ـ بیروت) الجزء السابع، ص 358. ـ فرائد السمطین، (با مشخصات سابق) ج 1، ص 195، ح 153. ـ فخر الدین راضى، تفسیر الكبیر (دار الكتب العلمیه، طهران ـ ایران) ج 12، ص 26 ذیل آیه شریفه، عبارتى با مختصر تفاوت. ـ شیخ سلیمان قندوزى، ینابیع المودة، ص 251.

2- تفسیر ثعلبى، ج 2، ص 239 ذیل آیه شریفه. حافظ بن عساكر، ترجمة الامام على بن ابى طالبـ علیه السلام ـ ، ج 2، ص 420، ح 928. گنجى شافعى، كفایة الطالب، ص 235، باب 62. شیخ سلیمان قندوزى حنفى، ینابیع المودة، ص 115، باب 26. ابن مغازلى شافعى، مناقب، ص 270، ح 318.

3- صافات: 24.
صفحه7

از ابى سعید خدرى روایت شده است كه پیغمبر اكرمـ صلى الله علیه وآله وسلم ـ در تفسیر این آیه شریفه «وقفوهم انهم مسئولون» مى فرمود: از ولایت على بن ابى طالب، سؤال مى شود.

ب) (وَ عَنْ أَبى اِسْحاقِ فى قولِهِ تَعالى: «وقفوهم انّهم مسئولون» قال: یَعنى مِنْ وِلایَةِ علىِّ بن ابى طالبـ علیه السلام ـ ، اِنَّهُ لا یَجُوزُ اَحَدٌ الصّراطَ اِلاّ وَ بِیَدِهِ بَراةٌ بِولایةِ عَلى بنِ ابى طالب)

از ابو اسحاق روایت كرد كه او در مورد تفسیر این آیه شریفه «وقفوهم انهم مسئولون» گفت: یعنى از ولایت على بن ابى طالبـ علیه السلام ـ (پرسیده مى شود). به درستى كه كسى حق عبور از صراط را ندارد مگر آن كه در دستش برات ولایت على بن ابى طالبـ علیه السلام ـ باشد.

ج) (عن ابن عبّاس فى قوله عزّوجلّ: «وقفوهم انّهم مسئولون» قال: عَنْ وِلایةِ عَلىِّ بنِ ابى طالب)(1)
7) در روز قیامت از نعمت ولایت سؤال خواهد شد

(ثُمَّ لَتسأَلُنَّ یَوْمَئِذ عَنِ النَّعیم)(2)

(عَنْ جَعْفَر بن محمدـ صلى الله علیه وآله وسلم ـ فى قَولِهِ عَزَّوَجَلَ «ثُمَّ لتسألنَ یَوْمَئِذ عن النَّعیم» قَالَ: عَنْ وِلایَةِ عَلىِّ بنِ أبِى طالِبـ علیه السلام ـ ).(3)

از امام جعفر بن محمدـ علیه السلام ـ روایت شده كه در مورد آیه «ثم لتسألن یومئذ عن النعیم» فرمود: مراد از نعمتى كه در قیامت از آن سؤال مى شود، ولایت على بن أبى طالبـ علیه السلام ـ است.
8ـ جریان انتصاب امام علىـ علیه السلام ـ بر ولایت

(یا اَیُهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما اُنْزِلَ اِلَیكَ مِنْ رَبِّكَ وَاِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ، وَاللهُ یَعْصِمُكَ مِنَ النّاسِ، اِنَّ الله لا یَهدِى الْقَوْمَ الْكافِرینَ.(4)

اى پیامبر، آنچه از طرف پروردگارت بر تو نازل شده است را كاملا (به مردم) ابلاغ كن و اگر چنین نكنى رسالت او را انجام نداده اى، و خداوند تو را از (خطرات) مردم نگاه مى دارد و خداوند جمعیت كافران را هدایت نمى كند.

1- منابع هر سه حدیث فوق به عبارت ذیل است: ـ محمد الجوینى الخراسانى، فرائد المسطین، مع تعلیق الشیخ محمد باقر المحمودى (بیروت مؤسسة المحمودى، الطبعة الاولى، 1398 هـ ق) ج 1، ص 78، ح 46ـ47. ـ ذهبى، میزان الاعتدال، ج 3، ص 118، شماره 5802. ـ گنجى شافعى، كفایة الطالب، ص 247، باب 62. ـ شیخ سلیمان قندوزى حنفى، ینابیع المودة، ص 133، باب 37. ـ هیثمى، صواعق المحرقه، ص 89.

2- تكاثر/8.

3- حافظ ابى نعیم اصبهانى، ما نزل من القرآن فى علىـ علیه السلام ـ ، ذیل آیه شریفه. ـ حافظ الحسكانى، شواهد التنزیل، ج 2، ص 368.

4- مائده/67.
صفحه8

(عن ابن عباس فى قوله تعالى: یا ایها الرسول بلغ ما انزل الیك...) قال: نزلت فى علىـ علیه السلام ـ ، أمر رسول اللهـ صلى الله علیه وآله وسلم ـ اَنْ َیبْلُغَ فیه، فأَخَذَ رَسول اللهِـ صلى الله علیه وآله وسلم ـ بیدِ علىٌـ علیه السلام ـ فقال: من كنت مولاهُ فعلىٌ مولاه اللّهُمَّ وال من والاه و عاد من عاداه)(1)

از ابن عباس در مورد این آیه شریفه «یا ایها الرسول بلغ ما انزل الیك من ربك...» روایت شد كه گفت، در مورد علىـ علیه السلام ـ نازل شد. (خداوند در این آیه) به پیامبرش فرمان داد كه در مورد على ـ علیه السلام ـ تبلیغ نماید. (ولایت) علىـ علیه السلام ـ را ابلاغ كند. پس پیامبر اكرم ـ صلى الله علیه وآله وسلم ـدست على ـ علیه السلام ـ را گرفت و فرمود: هر كس كه من آقا و مولایش هستم، پس على آقا و مولاى اوست، خداوندا; دوست بدار هر كس او را دوست بدارد و دشمن بدار هر كسى با او دشمنى مى كند. 9ـ ولایت امام علىـ علیه السلام ـ كمال دین و اتمام نعمت

(اَلْیَوْمَ اَكْمَلْتُ لَكُمْ دینَكُمْ وَ اَتْمَمْتُ عَلَیْكُمْ نِعْمَتى وَ رَضیتُ لَكُمُ الاِسْلامَ دیناً)(2).

امروز دین شما را به حد كمال رسانیدم و بر شما نعمت خود را تكمیل نمودم، و اسلام را به عنوان آیین (جاودان) براى شما پذیرفتم.

ابو سعید خدرى مى گوید: وقتى این آیه بر پیامبر اكرمـ صلى الله علیه وآله وسلم ـنازل شد، حضرتـ صلى الله علیه وآله وسلم ـفرمودند:

(اللهُ اكبرُ عَلى اِكْمالِ الدّینِ وَاِتْمامِ النِّعْمَةِ وَرِضَا الرَّبِ بِرِسالَتى وَ وِلایَةِ علىِّ بنِ ابى طالب مِنْ بَعْدى.)

«الله اكبر بر تكمیل شدن دین و اتمام نعمت پروردگار و خشنودى خداوند از رسالت من و ولایت على بعد از من.»(3)

1- سیوطى، تفسیر الدرالمنثور، ج 2، ص 327، ذیل آیه شریفه.    ـ فخر رازى، تفسیرالكبیر، ج 3، ص 636، ذیل آیه شریفه.    ـ ترجمة الامام على ابن ابیطالبـ علیه السلام ـ ، (با مشخصات سابق)، ج 2، ص 86، حدیث 589.    ـ شیخ سلیمان قندوزى حنفى، ینابیع الموده، ص 140، باب 39.    ـ شهاب الدین آلوسى شافعى، روح المعانى، ج 6، ص 172، ذیل آیه شریفه.    ـ قاضى شوكانى، فتح القدیر، ج 3، ص 57.    ـ و دهها كتاب دیگر كه نقل آنها از حوصله این مختصر خارج است.

2- مائده/4.

3- فرائد السمطین، (با مشخصات سابق)، ج 1، ص 74.    ـ ابن كثیر در تفسیر خود، ج 2، ص 491، ذیل آیه شریفه.    ـ البدایه و النهایه، (با مشخصات سابق)، جلد 7، ص 347.    ـ گنجى شافعى، كفایة الطالب، ص 60، باب 62.    ـ سیوطى، تفسیر الدرالمنثور، ج 2، ص 284، ذیل آیه شریفه.    ـ ابن مغازلى شافعى، المناقب، ص 19، حدیث 24.    ـ و دهها كتاب دیگر كه نقل آنها از حوصله این مختصر خارج است.
على با قرآن و قرآن با على است
صفحه9

*بخش دوّم: روایات وارده در شأن امام علىـ علیه السلام ـ در منابع اهل سنت
على با قرآن و قرآن با على است

1) ـ (عن ابى ذر عن ام سلمه عن النبىـ صلى الله علیه وآله وسلم ـ: علىُّ مع القرآن و القرآن مع علىّ لَنْ یَفْتَرِقا حَتّى یَرِدا عَلىَّ الحَوْض)(1)

از امّ سلمه روایت شد كه گفت: از پیامبر اكرمـ صلى الله علیه وآله وسلم ـ شنیدم كه مى فرمود: على با قرآن است و قرآن با على است، از هم جدا نمى شوند تا نزد حوض كوثر بر من وارد مى شوند.
حق با على و على با حق آمیخته است و ابداً از هم جدا نمى شوند

2) ـ (عَنْ اَبى ثابِت مَوْلى أَبِى ذَرٍّ، قالَ: دَخَلْتُ عَلى أُمّ سَلَمَةَ فَرَأَیْتُها تَبْكى وَ تَذْكُرُ عَلِیَاً وَ قالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللّهـ صلى الله علیه وآله وسلم ـیَقُولُ: عَلِىٌّ مَعَ الحَقِّ وَ الحَقُّ مَعَ عَلِىٍّ، وَ لَنْ یَفْتَرِقا حَتَّى یَرِدا عَلَىَّ الْحَوْضِ یَوْمَ الْقِیامَةِ)(2)

ابو ثابت غلام ابوذر(رحمه الله) گفت: بر امّ سلمه وارد شدم و او را گریان دیدم در حالى كه امیرالمؤمنین علىـ علیه السلام ـ را یاد مى كرد و مى گفت: از رسول اكرمـ صلى الله علیه وآله وسلم ـشنیدم مى فرمود: على با حق است و حقّ با علىـ علیه السلام ـ است و هرگز از یكدیگر جدا نمى شوند، تا در روز قیامت در كنار حوض كوثر بر من وارد شوند.
پیامبر شهر علم و على باب آن

3) ـ (عَن اِبْنِ عَبَّاس، قالَ، قالَ رَسُولُ اللّهـ صلى الله علیه وآله وسلم ـ اَنَا مَدینَةُ الْعِلْمِ وَ عَلىٌّ بابُها، فَمَنْ اَرادَ الْعِلْمَ فَلْیَأْتِ بابَ الْمَدینَةِ)(3)

ابن عباس مى گوید: پیامبر اكرمـ صلى الله علیه وآله وسلم ـ فرمود: منم شهر علم و على درِ آن شهر، پس هر كس علم مى خواهد از درِ شهرِ (علم) وارد شود.

1- أبى عبداللّه الحاكم النیسابورى، المستدرك على الصحیحین. بذیله التلخیص للحافظ الذّهبى (دار المعرفة، بیروت ـ لبنان) ج 3، ص 124. حاكم بعد از نقل این حدیث مى گوید: هذا حدیث صحیح الاسناد و در ذیل مستدرك حافظ ذهبى نیز بعد از نقل حدیث فوق مى گوید: این حدیث صحیحى است. ـ شیخ سلیمان قندوزى حنفى، ینابیع المودة، باب 20، ص 103. ـ سیوطى، تاریخ الخلفاء، ص 173 (باب فضائل علىـ علیه السلام ـ ). ـ متقى هندى، كنزالعمال، ج 11، ص 603 (مؤسسة الرساله بیروت، چاپ پنجم).

2- ترجمه الامام على بن ابیطالبـ علیه السلام ـ (با مشخصات سابق) ج 3، ص 119، ح 1162. ـ حاكم، المستدرك، (با مشخصات سابق) ج 3، ص 124، ح 61، فرائد المسطین، (با مشخصات سابق) ج 1، ص 439. ـ شیخ سلیمان قندوزى حنفى، ینابیع المودة، باب 20، ص 104. ـ هیثمى، مجمع الزوائد، ج 9، ص 135.

3- اسد الغابة فى معرفة الصحابه (با مشخصات سابق) ج 4، ص 22. ـ فرائد المسطین، (با مشخصات سابق) ج 1، ص 98، ح 67. ـ البدایة و النهایة (با مشخصات سابق) ج 7، ص 359. ـ المستدرك على الصحیحین (با مشخصات سابق) ج 3، ص 126. ـ ترجمة الامام على بن ابى طالب (با مشخصات سابق) ج 2، ص 464، ح 984.
صفحه10
دوستان علىـ علیه السلام ـ مؤمن و دشمنان او منافق هستند

4) ـ (عَنْ زَر بْنِ جَیْش، قالَ سَمِعْتُ عَلِیاً یَقُولُ: وَ الَّذى فَلَقَ الْحَبَّةَ وَ بَرَىء النَّسَمَةَ، اِنَّهُ لَعَهِدَ النَّبِىُّ اِلىَّ اَنْ لا یُحِبُّكَ اِلاّ مُؤمِنُ وَ لا یُبْغِضُكَ اِلاّ مُنافِقٌ)(1)

زرّ بن جیش گفت از علىـ علیه السلام ـ شنیدم كه مى فرمود: قسم به خدایى كه دانه را بشكافت و مخلوقات را به وجود آورد پیمانى است كه پیغمبر اكرمـ صلى الله علیه وآله وسلم ـ با من كرده است كه: (اى على) تنها شخص مؤمن دوستدار تو است و كسى با تو دشمنى نمى كند مگر شخص منافق.
علىـ علیه السلام ـ و شیعیان او رستگارند

5) ـ (عَن علىـ علیه السلام ـ قالَ، قالَ رَسُولُ اللّهِـ صلى الله علیه وآله وسلم ـ یا عَلِىُّ اِذا كانَ یَوْمُ الْقِیامَةِ یَخْرُجُ قَوْمٌ مِنْ قُبُورِهِمْ، لِباسُهُمُ النُّورُ عَلى نَجائِبَ مِنْ نُور، أزِمَّتُها یَواقِیتُ حُمْر، تَزُفُّهُم الْمَلائِكَةُ اِلى الَْمحشَرِ، فَقالَ عَلِىٌّ: تَبارَكَ اللّهُ ما أَكْرَمَ قَوْماً عَلَى اللّهِ. قَالَ رَسُولُ اللّهِـ صلى الله علیه وآله وسلم ـ: یا عَلِىُّ هُمْ اَهْلُ وِلایَتِكَ وَ شیعَتُكَ وَ مُحِبُّوكَ، یُحِبّونَكَ بِحُبّى، وَ یُحِبُّونى بِحُبِّ اللّهِ، هُمُ الْفائِزُونَ یَوْمَ الْقِیامَةِ)(2)

از امیرالمؤمنین علىـ علیه السلام ـ روایت شده كه فرمود، پیامبر اكرمـ صلى الله علیه وآله وسلم ـفرمودند:

یا على روز قیامت گروهى از قبرهاى خود بیرون مى شوند كه لباسشان نور است و بر ناقه هایى از نور سوار مى باشند كه لجامهاى آن ناقه ها از یاقوت سرخ است و فرشتگان، آنان را به سوى محشر حركت مى دهند، پس علىـ علیه السلام ـ گفت: تبارك اللّه، این قوم چقدر در پیشگاه خداوند گرامى هستند! رسول خداـ صلى الله علیه وآله وسلم ـ فرمود: یا علىـ علیه السلام ـ آنان شیعیان و دوستداران تو مى باشند، كه تو را به دوستى من دوست دارند و مرا به دوستى خداوند دوست مى دارند، آنان در روز قیامت كامیاب و رستگارند.
پیامبرـ صلى الله علیه وآله وسلم ـ و علىـ علیه السلام ـ حجت خداوند بر بندگانش

6) ـ (عَنْ أَنَس، قالَ، قالَ النَّبِىُّـ صلى الله علیه وآله وسلم ـ أَنَا وَ علىٌّ حُجَّةُ اللّهِ عَلى عِبادِهِ)(3)

1- الحافظ أبى عبدالله محمد بن یزید القزوینى ابن ماجه، سنن، تحقیق: محمد فؤاد عبدالباقى (بیروت، دار احیاء التراث، 1395 هـ ق 1975 م. فرائد السمطین (با مشخصات سابق) ج 1، ص 130، ح 93ـ95. ـ البدایة و النهایة (با مشخصات سابق) ج 7، ص 355. ـ ترجمه الامام على بن ابى طالبـ علیه السلام ـ (با مشخصات سابق) ج 2، ص 190، ح 6740.

2- ترجمة الامام على بن ابى طالب (با مشخصات سابق) ج 2، ص 346 و 846. ـ گنجى شافعى، كفایة الطالب، باب 86، ص 313. ـ هیثمى، مجمع الزوائد، ج 10، ص 21 و ج 9، ص 173. ـ بلاذرى، حدیث 215، شرح حال امیرالمؤمنین از انساب الأشراف، ج 2، ص 182، ط 1.

3- ترجمة الامام على بن ابى طالبـ علیه السلام ـ (با مشخصات سابق) ج 2، ص 272، ح 793 تا 796. ـ خطیب، شرح حال محمد بن اشعث، تاریخ بغداد، ج 2، ص 88. ـ ابن مغازلى، مناقب، حدیث 67 و 234، ص 45 و 197، ط 1. ـ ذهبى، میزان الاعتدال، ج، ص 128، شماره 8590. ـ شیخ سلیمان قندوزى حنفى، ینابیع المودة، باب مناقب السبعون، ص 284، حدیث 57.
صفحه11

انس گوید رسول اكرمـ صلى الله علیه وآله وسلم ـ فرمود: من و على حجّت خداوند بر بندگانش هستیم.
هر كس بر علىـ علیه السلام ـ آزار رساند پیامبرـ صلى الله علیه وآله وسلم ـ را آزرده است

7) ـ (عَنْ عَمْرِو بْنِ شاس اَنَّهُ سَمعَ النِّبِىَّـ صلى الله علیه وآله وسلم ـ یَقُولُ: مَنْ اَذى عَلِیّاً فَقَدْ اَذانى)(1)

از عمرو ابن شاس روایت است كه از پیامبر اكرمـ صلى الله علیه وآله وسلم ـ شنید كه مى فرمود: هر كس على را بیازارد در حقیقت مرا آزرده است.
دوست داشتن علىـ علیه السلام ـ (در اندیشه و عمل) سبب بخشش گناهان

8) ـ (عَنْ اِبْنِ عَبّاس قالَ، قالَ رَسُولُ اللّهِـ صلى الله علیه وآله وسلم ـ: حُبُّ عَلِىّ اَبى طالِب یَأْكُلُ السَّیِّئاتِ كَما تَأْكُلُ النّارُ الْحَطَب)(2)

ابن عباس گفت كه پیامبر اكرمـ صلى الله علیه وآله وسلم ـ فرمود: دوست داشتن على بن ابى طالب، سیّئات و گناهان را مى خورد (و نابود مى كند) همان گونه كه آتش هیزم را مى خورد (و از بین مى برد).
اطاعت از علىـ علیه السلام ـ اطاعت از پیامبر است

9) ـ (عن ابى ذر (رضى اللّه عنه) قال قال: رَسولُ اللّهِـ صلى الله علیه وآله وسلم ـمَنْ اَطَاعَنى فَقَدْ اَطاعَ اللّه و من عصانى فَقَدْ عَصىَ اللّهَ وَ مَنْ اَطاعَ عَلیّاً فَقَدْ اَطاعَنى وَ مَنْ عَصى عَلِیاً فَقَدْ عَصَانى)(3)

ابوذر مى گوید: پیامبر اكرمـ صلى الله علیه وآله وسلم ـفرمود: هر كس از من اطاعت كند از خدا اطاعت كرده است و هر كس از من دورى كند از خدا دورى كرده است و هر كس از على اطاعت كند، از من اطاعت كرده است و هر كس از على اطاعت نكند، از من اطاعت نكرده است.
علىـ علیه السلام ـ رهبر تمام مؤمنین است

10) ـ (عن عمرو بن میمون عن ابن عباس انّ رسول اللّهـ صلى الله علیه وآله وسلم ـ قال لِعَلىٍّـ علیه السلام ـ : «اَنْتَ وَلِىُّ

1- ترجمه الامام على بن ابى طالبـ علیه السلام ـ من تاریخ مدینة دمشق (با مشخصات سابق) ج 1، ص 388، ح 459. ـ المستدرك الصحیحین (با مشخصات سابق) ج 3، ص 122. حاكم بعد از نقل این حدیث مى گوید: هذا حدیث صحیح الاسناد. ـ شیخ سلیمان قندوزى حنفى، ینابیع المودة، باب مناقب السبعون، ص 275، حدیث 9. ـ احمد بن حنبل در عنوان «حدیث عمرو بن شاس الاسلمى» از المسند، ج 3، ص 483، ط 1.

2- ابن عساكر، شرح حال امام علىـ علیه السلام ـ ، تاریخ دمشق، ج 2، ص 103، حدیث 607 (شرح محمودى). ـ خطیب، شرح حال احمد بن شبویة بن معین موصلى، تاریخ بغداد، ج 4، ص 194، شماره 1885. ـ متقى هندى، كنزالعمان، ج 15، ص 218، شماره 1261. ـ شیخ سلیمان قندوزى حنفى، ینابیع المودة، باب مناقب السبعون، ص 279، حدیث 33. در باب 56، ص 211 و نیز در ص 252.

3- المستدرك الصحیحین (با مشخصات سابق) ج 3، ص 121. حاكم بعد از نقل حدیث فوق مى گوید: هذا حدیث صحیح الاسناد.
صفحه12

كُلِّ مُؤْمِن بَعْدى»)(1)

عمرو بن میمون از ابن عباس نقل مى كند كه رسول خداـ صلى الله علیه وآله وسلم ـبه علىـ علیه السلام ـ فرمود: یا على تو بعد از من ولى و رهبر تمام مؤمنین هستى».
علىـ علیه السلام ـ آقاى دو جهان است و دوستى او دوستى خدا است

11) ـ (عن ابن عباس أنّ رسول اللّهـ صلى الله علیه وآله وسلم ـ نَظَرَ اِلَى عَلىٍّ فَقَالَ: «اَنْتَ سیّدٌ فِى الدُّنیا وَ الْاَخِرَة، مَنْ أَحَبَّكَ فَقَدْ احَبّنى و حَبیبُكَ حَبیبَ اللّهِ، وَ مَنْ أبْغَضَكَ فَقَدْ أبْغضنى و بَغیضُكَ بَغیضُ اللّه، وَ وَیلٌ لِمَنْ أبغضك من بعدى)(2)

ابن عباس مى گوید: رسول خداـ صلى الله علیه وآله وسلم ـ به علىـ علیه السلام ـ نگاه كرد و فرمود: (یا) على تو آقاى دنیا و آخرت هستى، هر كس تو را دوست دارد به حق مرا دوست داشته است. دوستى تو دوستى خداست، و هر كس تو را دشمن بدارد با من دشمنى كرده است، دشمنى با تو دشمنى با خداست. واى بر كسانى كه بعد از من تو را دشمن بدارند.

این ها نمونه هایى از روایات وارده در منابع اهل سنت، درباره فضائل امیرمؤمنان حضرت علىـ علیه السلام ـ است.

امیدواریم ما و شما پرسش گر محترم شیعه خوبى براى آن حضرت باشیم.

«والسلام»

(اكبر اسد علیزاده)
1- ابوالفراء الحافظ ابن كثیر الدَّمشقى، البدایة و النهایة (بیروت ـ لبنان، مكتبة المعارف) ج 7، ص 346.

2- البدایة و النهایة (با مشخصات سابق) ج 7، ص 356.

منبع : تبیان

- مسابقه « غدیر » و « عید گرفتن » این روز مقدس، به زمان پیامبر اکرم (ص)می رسد. در دوران ائمه دیگر نیز این سنت دینی ادامه داشته و امینان وحی الهی، همچون امام صادق (ع) و امام رضا (ع) آن را آشکار ساخته و یادش را گرامی و زنده نگه می داشتند.
پیش از آنان نیز، امیرالمومنین(ع)احیاگر این عید بود.
رمز عید بودن «غدیر» نیز، کمال دین و اتمام نعمت در سایه تداوم خط رسالت در شکل و قالب امامت بود.
به فرمان پیامبر خدا(ص)مسلمانان مامور شدند «ولایت » را به صاحب ولایت تبریک گویند و با آن حضرت بیعت کنند. رسول خدا نیزبراین نعمت الهی شادمانی کرد و فرمود: «الحمدلله الذی فضلناعلی جمیع العالمین.»
آیه قرآن که به صراحت، این روز را روز اکمال دین و خشنودی پروردگار از این واقعه و این تعیین وصی دانسته، رمزدیگری ازعید بودن غدیرخم است. فرخندگی این روز و عظمت این مراسم و عید بودن غدیر، در آن روز و لحظه برهمگان روشن بود. این نکته راحتی «طارق بن شهاب » مسیحی که در مجلس عمربن خطاب حضور داشت،فهمیده بود که گفت: اگر این آیه ( الیوم اکملت لکم دینکم ...)(مائده / 3) در میان ما نازل شده بود، روز نزول آیه را عید می گرفتیم. هیچ یک از حاضران نیز حرف او را رد نکردند.
خود عمر نیز سخنی گفت که به نوعی پذیرش حرف او بود.
عید گرفتن غدیر
غدیر، تنها نه به عنوان «روزی تاریخی » ، بلکه به عنوان یک «عید اسلامی » مطرح است. عید بودن آن نیز، مراسم و سنتهای خاصی را می طلبد و نه تنها باید آن را عید دانست، بلکه باید آن راعید گرفت و به شادمانی پرداخت و به عنوان تعظیم شعائر دینی، آن را بزرگ داشت و برشکوه آن افزود، تا ارزشهای نهفته در این روزعظیم، همواره زنده بماند و سیره معصومین(علیهم السلام)احیاگردد.
همه این ویژگیها برای این روز بزرگ، موقعیتی والا و ارزشمندپدید آورد، آنچنان که رسول خدا(ص)و ائمه هدی و مومنانی که پیروآنان بودند، از موقعیت این روز شادمان بودند. مقصود ما از«عیدگرفتن » این روز نیز همین است. خود حضرت رسول نیز به این نکته اشاره و تصریح فرموده است، از جمله در روایتی که می فرماید:
«روز غدیرخم، برترین اعیاد امت من است، روزی است که خدای متعال مرا فرمان داد تا برادرم علی بن ابی طالب را به عنوان پرچمی هدایتگر برای امتم تعیین کنم که پس از من به وسیله اوراهنمایی شوند، و آن، روزی است که خداوند در آن روز، دین راکامل ساخت و نعمت را بر امتم به کمال و تمام رساند و اسلام رابه عنوان دین، برایشان پسندید.»
کلام دیگر پیامبر(ص)که فرموده بود: «به من تهنیت بگویید، به من تهنیت بگویید.» نیز نشان دهنده همین عید بودن روز غدیر درکلام حضرت رسول است.
خود امیرالمومنین(ع)در ادامه خط پیامبر، این روز را عید گرفت و در سالی که روز جمعه با روز غدیر مصادف شده بود، در ضمن خطبه عید فرمود:
«خداوند متعال برای شما مومنان، امروز دو عید بزرگ وشکوهمند را مقارن قرار داده است که کمال هرکدام به دیگری است،تا نیکی واحسان خویش را در باره شما کامل سازد و شما را به راه رشد برساند و شما را دنباله رو کسانی قرار دهد که بانور هدایتش روشنایی گرفته اند و شما را به راه نیکوی خویش ببرد و به نحوکامل از شما پذیرایی کند. پس جمعه را محل گردهمایی شما قرارداده و به آن فراخوانده است، تا گذشته را پاک سازد و آلودگیهای جمعه تا جمعه را بشوید، نیز برای یادآوری مومنان و بیان خشیت تقوا پیشگان مقرر ساخته است و پاداشی چند برابر پاداشهای مطیعان در روزهای دیگر قرار داده و کمال این عید، فرمانبرداری از امرالهی و پرهیز از نهی او و گردن نهادن به طاعت اوست. پس توحید خدا، جز با اعتراف به نبوت پیامبر(ص)پذیرفته نیست و دین،جز با قبول ولایت به امر الهی قبول نمی شود و اسباب طاعت خدا جزبا چنگ زدن به دستگیره های خدا و اهل ولایت، سامان نمی پذیرد.
خداوند در روز غدیر، برپیامبرش چیزی نازل کرد که بیانگراراده اش در باره خالصان و برگزیدگان است و او را فرمان داد که پیام را ابلاغ کند و از بیماردلان و منافقان هراس نداشته باشد وحفاظت او را عهده دار باشد... .
(تا آنجا که فرمود:)رحمت خدا برشماباد! پس از پایان این تجمع، به خانه ها برگردید و به خانواده خود، وسعت و گشایش دهیدو به برادران خود نیکی کنید و خداوند را بر نعمتی که ارزانی تان کرده، سپاس گویید. باهم باشید، تا خداوند هم متحدتان سازد، به یکدیگر نیکی کنید، تا خداوند هم الفت شما را پایدار کند، ازنعمت الهی به یکدیگر هدیه دهید، آن گونه که خداوند برشما منت نهاده و پاداش آن را در این روز، چندین برابر عیدهای گذشته وآینده قرار داده است. نیکی دراین روز، ثروت را می افزاید و عمررا طولانی می کند. ابراز عاطفه و محبت به هم در این روز، موجب رحمت و لطف خدا می شود. تا می توانید، در این روز از وجودتان خرج خانواده و برادرانتان کنید و در برخوردها و ملاقاتها ابرازشادمانی و سرور کنید... »
آیین عید غدیر و ائمه
ائمه اهل بیت(علیهم السلام)، این روز را شناخته و شناسانده وآن را عید نامیدند و همه مسلمانان را به عیدگرفتن آن دستوردادند و فضیلت آن روز و ثواب نیکوکاری در آن را بیان کردند.
فرات بن احنف می گوید: به امام صادق(ع)عرض کردم: جانم فدایت!
آیا مسلمانان عیدی برتر از عید فطر و قربان و جمعه و روز عرفه دارند؟ فرمود: آری! با فضیلت ترین، بزرگترین و شریفترین روز عیدنزد خداوند، روزی است که خدا دین را در آن کامل ساخت وبرپیامبرش محمد(ص)این آیه را نازل فرمود: (الیوم اکملت لکم دینکم و اتممت علیکم نعمتی و رضیت لکم الاسلام دینا)گفتم: آن کدام روز بود؟ فرمود: هرگاه یکی از پیامبران بنی اسرائیل می خواست جانشین خود را تعیین کند و انجام می داد، آن روز را عیدقرار می دادند. آن روز، روزی است که پیامبر اکرم(ص)علی(ع)را به عنوان هادی امت نصب کرد و این آیه نازل شد و دین کامل گشت ونعمت خدا بر مومنان، تمام شد. گفتم: آن روز، کدام روز از سال است؟ فرمود: روزها جلو و عقب می افتد، گاهی شنبه است، گاهی یک شنبه، گاهی دوشنبه، تا... آخر هفته. گفتم: در آن روز، چه کاری سزاوار است که انجام دهیم؟ فرمود: آن روز، روز عبادت و نماز وشکر و حمد خداوند و شادمانی است، به خاطر منتی که خدا بر شمانهاد و ولایت ما را قرار داد. دوست دارم که آن روز را روزه بگیرید.
حسن بن راشد از امام صادق(ع)روایت می کند که: به آن حضرت عرض کردم: جانم فدایت! آیا مسلمانان را جز عید فطر و قربان، عیدی است؟ فرمود: آری ای حسن! بزرگتر و شریف تر از آن دو. پرسیدم: چه روزی است؟ فرمود: روزی که امیرالمومنین(ع)به عنوان نشانه راهنما برای مردم منصوب شد. گفتم: فدای شما! در آن روز چه کاری سزاوار است که انجام دهیم؟ فرمود: روزه می گیری و برپیامبر ودودمانش درود می فرستی و از آنان که در حقشان ستم کردند، به درگاه خدا تبری می جویی. همانا پیامبران الهی به اوصیاء خویش دستور می دادند روزی را که جانشین تعیین شده، «عید» بگیرند.
پرسیدم: پاداش کسی که آن روز را روزه بگیرد چیست؟ فرمود: برابربا روزه شصت ماه است.
عبدالرحمان بن سالم نیز از پدرش روایت کرده که: از حضرت صادق(ع)پرسیدم: آیا مسلمانان غیر از جمعه، قربان و فطر، عیدی دارند؟ فرمود: آری، عیدی محترم تر. گفتم: چه روز؟ فرمود: روزی که حضرت رسول(ص)، امیرالمومنین(ع)را به امامت منصوب کرد وفرمود: «من کنت مولاه فهذا علی مولاه » . عرض کردم: آن روز، چه روزی است؟ فرمود: به روزش چه کارداری؟ سال در گردش است، ولی آن روز، هیجدهم ذی حجه است. پرسیدم: در آن روز شایسته است چه کاری انجام شود؟ فرمود: در آن روز، با روزه و عبادت و یادکردن محمدو آل محمد، خداوند را یاد می کنید. همانا پیامبراکرم(ص) توصیه فرمود که مردم این روز را عیدبگیرند. پیامبران همه چنین می کردند و به جانشینان خود وصیت می کردند که روز تعیین جانشین را عید بگیرند.
امام صادق(ع)نیز روزه غدیرخم را برابر با صد حج و عمره مقبول نزد خداوند می دانست و آن را «عید بزرگ خدا» می شمرد.
در «خصال » صدوق از مفضل بن عمر روایت شده که: به حضرت صادق(ع)عرض کردم: مسلمانان چند عید دارند؟ فرمود: چهارعید.
گفتم: عید فطر و قربان و جمعه را می دانم. فرمود: برتر از آنهاروز هیجدهم ذی حجه است. روزی که پیامبرخدا(ص)، (دست)حضرت امیر(ع)را بلند کرد و او را حجت بر مردم قرار داد. پرسیدم:
دراین روز، چه باید بکنیم؟ فرمود: با آنکه هرلحظه باید خدا راشکر کرد، ولی دراین روز، به شکرانه نعمت الهی باید روزه گرفت.
انبیای دیگر نیز این گونه به اوصیای خود سفارش می کردند که روزمعرفی وصی را روزه بدارند و عید بگیرند.
در حدیث دیگری در «مصباح » شیخ طوسی » امام صادق(ع)آن روزرا روزی عظیم و مورد احترام معرفی کرده است که خداوند حرمت آن را برمومنان گرامی داشته و دینشان را کامل ساخته و نعمت رابرآنان تمام نموده است و در این روز، با آنان عهد و میثاق خویش را تجدید کرده است. امام، غدیرخم را روز عید و شادمانی و سرورو روز روزه شکرانه دانسته که روزه اش معادل شصت ماه از ماههای حرام(محرم، رجب، ذی قعده و ذی حجه)است.
در حدیثی دیگر است که، حضرت صادق(ع)در حضور جمعی از هواداران و شیعیانش فرمود: آیا روزی را که خداوند، با آن روز، اسلام رااستوار ساخت و فروغ دین را آشکار کرد و آن را برای ما و دوستان و شیعیانمان عید قرار داد، می شناسید؟ گفتند: خدا و رسول وفرزند پیامبر داناتر است، آیا روز فطر است؟ فرمود: نه. گفتند:
روز قربان است؟ فرمود: نه، هرچند این دو روز، بسیار مهم وبزرگند، اما روز «فروغ دین » از اینها برتر است، یعنی روزهیجدهم ذی حجه... . فیاض بن محمدبن عمر طوسی در سال 259(درحالی که خودش 90 سال داشت.)گفته است که حضرت رضا(ع) را در روزغدیر ملاقات کردم، درحالی که در محضر او جمعی از یاران خاص وی بودند و امام(ع)آنان را برای افطار نگاه داشته بود و به خانه های آنان نیز طعام و خلعت و هدایا، حتی کفش و انگشترفرستاده بود و وضع آنان و اطرافیان خود را دگرگون ساخته بود وپیوسته فضیلت و سابقه این روز بزرگ را یاد می فرمود.
محمدبن علاء همدانی و یحیی بن جریح بغدادی می گویند:
ما به قصد دیدار احمدبن اسحاق قمی(از اصحاب امام عسکری(ع »
درشهر قم به درخانه اش رفته، در زدیم. دخترکی آمد. از او درباره احمدبن اسحاق پرسیدیم. گفت: او مشغول عید خودش است، امروزعید است. گفتیم: سبحان الله! عید شیعیان چهارتاست: عید قربان ، فطر، غدیر و جمعه.
این نیز نشان دهنده سیره عملی بزرگان شیعه، نسبت به این روزفرخنده است.
امید است که جامعه شیعی، با اهتمام ورزیدن به عید ولایت ورهبری، رشد خودشان را نشان دهند و با تکریم این حبل المتین استوار شیعه، دین خویش را نسبت به بنیادهای اعتقادی ادا کنند.
پدید آورنده : جواد محدثی

عید سعید غدیر خم - اشاره
- رخداد غدیر در ذی حجه سال دهم هجری، تنها یک حادثه تاریخی نیست
- غدیر، تنها نام یک سرزمین نیست، یک تفکر است
- نشانه ای است از تداوم خط نبوت
- چشمه ای است که تا پایان هستی می جوشد
- غدیر، روز اکمال دین، اتمام نعمت و موجب خشنودی خداست
- روز بزرگ، روز گشایش و روز تکامل است
- غدیر، نه تاریخ است، نه جغرافیا و نه روایت، بلکه ولایت است
- پیشوند غدیر، رسالت است و پسوند آن، ولایت و امامت
پیام تبریک
غدیر، سرچشمه همیشه جوشان ولایت است که از سینه تفتیده «خم» به جام محبت دوست داران پیامبر و خاندانش جاری است. غدیر، شایسته هر ثناست که وحی از او پیراست و محمد بدو آراست و اسلام از او برخاست. غدیر، تفسیر بدر و احد و شأن نزول صفین و نهروان است. بدر، عدالت می خواست؛ احد، شجاعت آرزو می کرد؛ خیبر تماشای صداقت را تمنا داشت و غدیر، آمین آن همه ثنا و دعا بود. غدیر، روز انسان است. غدیر، تداوم رسالت محمد صلی الله علیه و آله در ولایت علی علیه السلام است. غدیر، عید پیمان و میثاق و عهد است. غدیر، عید عدالت و رهبری است. عید امامت و ولایت بر عاشقان مبارک باد.
کوثری از مِیِ غدیر
پیامبر در سال دهم هجرت حج گزارد و به سوی مدینه بازگشت. در روز هجدهم ذی حجه که قافله های بسیاری پیش از پیامبر حرکت می کردند و عده ای از پسِ حضرت می آمدند، پیامبر به سرزمین غدیر خم رسید. او به فرمان الهی دستور داد سواران و پیادگان توقف کنند، آنان که رفته اند، بازآیند و آنان که نیامده اند، برسند. سپس بر انبوهی از جهاز شتران فراز رفت و خدای را سپاس گفت و از اینکه به زودی از میان آنان خواهد رفت، خبر داد. سپس از آنان خواست درباره چگونگی ابلاغ رسالت وی گواهی دهند. مردمان فریاد برآوردند: شهادت می دهیم که تو پیام حق را ابلاغ کردی، نصیحت کردی و جهاد نمودی. خداوند تو را پاداش نیکو دهد.
آن گاه از جایگاه والای خود در میان امت سخن گفت و از آنان بر اولویت خود گواه خواست و پس از شنیدن پاسخ های یک صدا و بلند، دست علی علیه السلام را گرفت و با شکوهی شگرف و فریادی رسا فرمود: «من کنت مولا فعلی مولاه.» سه بار این جمله را تکرار و بر یاوران و پذیرندگان ولایت او دعا کرد.
ویژگی های علی علیه السلام از دیدگاه رسول خدا صلی الله علیه و آله
حضرت محمد صلی الله علیه و آله بارها با اشاره به موقعیت معنوی امام علی علیه السلام ، بر فضیلت های آن حضرت و وصی بودن ایشان تأکید ورزیده است. آن حضرت در گفتاری به دخترش، فاطمه علیهاالسلام می فرماید: «ای فاطمه! آیا خشنود نیستی من تو را به همسری کسی درآوردم که اسلامش پیش تر از دیگران و دانشش بیشتر از همگان است؟ به راستی، خدای تعالی به اهل زمین توجه فرمود و از میان ایشان، پدرت را برگزید و او را پیامبر قرار داد. بعد دوباره به آنها توجه فرمود و از ایشان شوهرت را برگزید و او را وصی قرار داد.» سپس رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «ای فاطمه! به راستی برای علی فضیلت هایی است که هیچ کس آن را ندارد: تو که بانوی زنان بهشتی، همسر او هستی. دو نتیجه و زاده رحمت، حسن علیه السلام و حسین علیه السلام که فرزندزادگان من هستند، فرزندان او هستند. برادرش، جعفر بن ابی طالب کسی است که با دو بال در بهشت آراسته گردیده است و با فرشتگان هر کجا خواهد، پرواز می کند. علم اولین و آخرین نزد اوست. او نخستین کسی است که به من ایمان آورد. او آخرین کسی است که هنگام مرگ با من دیدن می کند. او وصی من و وارث همه اوصیاست».
غدیر در قرآن
آیه ای که پیش از اعلام رسمی ولایت امیر مؤمنان علی علیه السلام نازل شد، از یک سو، بیان گر اهمیت فوق العاده غدیر و از سوی دیگر، نشان دهنده نگرانی های رسول خدا صلی الله علیه و آله در این باره است: «ای پیامبر! آنچه را از طرف پروردگارت بر تو نازل شده است، کاملاً [به مردم] برسان و اگر [این کار را[ نکنی، رسالت او را انجام نداده ای. خداوند تو را از [خطرهای احتمالی [مردم نگه می دارد و خداوند جمعیت کافران را هدایت نمی کند.» قرآن کریم، آشکارا اعلام نشدن ولایت علی علیه السلام را با ناتمام ماندن رسالت الهی برابر می داند و در مقابل نگرانی هایی که رسول خدا صلی الله علیه و آله داشت، وعده حفظ و حراست به ایشان داده می شود.
آیه ای که پس از اعلام ولایت امام علی علیه السلام در غدیر نازل شد، موجی از شادی را در دل های مؤمنان پدید آورد و آرامش و اطمینان خاطر به آنان بخشید: «امروز کافران از [زوال] دین شما ناامید شدند. بنابراین، از آنها نترسید و از من بترسید. امروز دین شما را کامل و نعمت ها را بر شما تمام کردم و اسلام را به عنوان آیین [جاودان] شما پذیرفتم».

منبع : لیله القدر

هله شمع بزم صفوت در برج لافتایى

گل گلشن ولایت مه برج هل اتایى

 

كه وسیله نجاتى و صحیفه وجودى

و خلیفه رسولى و لطیفه خدایى

 

همه خلعت و صفایى كه خلیل را سلیلى

همه رفعت و علائى كه على مرتضایى

 

هله برفراز, شاها! به فلك لواى دولت

كه خدا پس از پیمبر به تو داده كدخدایى

 

بفراز چتر میرى بفروز تخت شاهى

كه به جز تو كس نزیبد به بزرگى و كیایى

 

بگذار شهر غربت بدر آز چاه عزلت

بنشین به تخت عزت كه عزیر مصر مایى

 

تو شهاب دیوسوزى بستان ز دیو خاتم

مگذار تا نشیند به سریر پادشایى

 

بشكن شكوه دیوان بنشین به صدر ایوان

به فراز چرخ كیوان بفروز چتر شایى

 

ز فلك فرشته آید به تو تهنیت بگوید

كه خجسته باد امیرا به تو منصب كیایى

 

همه شب به چرخ ناهید سراید این ترانه

كه مبارك است تشریف جناب كبریایى

 

ز زلال عمر بخشت قدحى به تشنگان ده

نه ره است تشنه مردن چو تو مى كنى سقایى

 

نه عجب بودكه نسرین فلك شكار سازم

چو كبوتر دلم شد به هواى تو هوایى

 

نه ز موج بحر ترسم نه ز انقلاب دریا

به سفینه اى نشستم كه در او تو ناخدایى

 

چو نداى فقر و فخرى بشنیدم از پیمبر

ندهم به سلطنت دولت فقر و بینوایى

 

به همه دیار رفتم ز همه نشان گرفتم

نه كس از توام نشان داد و نگفت از كجایى

 

ز كَست نشان چه جویم كه تو در میان جانى

ز دلم سراغ گیرم كه تو با دل آشنایى

-----------------------------------------------------
درباره ولایت و امامت مولى الموالى على - ع
(فرهنگ شیرازى 1242 -1309 ه )

- اشاره

- در فرهنگ مسلمانان، بعضی روزها به دلیل برکت و خیری که در آنهاست، عید نامیده شده است. یکی ازاین روزهای والامقام، روز عید غدیر خم، یعنی هیجدهم ذیحجه است که از سوی رسول گرامی اسلام، برترین عید امت لقب گرفته است. حضرت فاطمه علیهاالسلام نیز در حدیثی، غدیر خم را اتمام حجت خداوند با مسلمانان می داند تا در برگزیدن جانشین رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله به انحراف نیفتند.

غدیردرلغت به معنای آبگیر است؛ گودالی در بیابان که آب باران در آن گرد آید. در میان راه دو شهر بزرگ دنیای اسلام، مکه و مدینه، محلی است به نام «جُحفه» که در زمان رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله ، کاروانیان حج گذار در آنجا از هم جدا می شدند و به طرف دیار خود می رفتند. در این محل، غدیر خم جای دارد. علت نام گذاری این غدیر به خم، آن است که آبگیر آنجا به شکل خُمِ رنگرزان بوده و برخی قبایل صحرایی، گاه جامه های رنگ کرده خود را در این آبگیر می شسته اند.

در سال دهم هجرت، رسول خدا صلی الله علیه و آله به حج رفت و احکام آن را به مردم آموزش داد. به هنگام بازگشت از مکه، در استراحتگاه جُحفه و در غدیر خم، به امر خدا مردمان را گرد آورد و در آن مجمع سترگ، امام علی علیه السلام را به جانشینی خود به آنان شناساند و فرمود: «هر کس من مولای اویم، علی مولای اوست». البته جانشینی علی علیه السلام سال ها پیش در مکه و در جمع خاندان هاشم انجام گرفته بود، ولی در غدیر، به اطلاع عموم رسید.

واقعه غدیر خم که در آخرین سال زندگی رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله رخ داد و در آن علی علیه السلام به جانشینی آن حضرت صلی الله علیه و آله برگزیده شد، حادثه ای تاریخی نیست که در کنار دیگر وقایع بدان نگریسته شود. غدیر تنها نام یک سرزمین نیست؛ یک تفکر است. غدیر، نشانه و رمزی است که از تداوم خط نبوت خبر می دهد. غدیر، نقطه تلاقی کاروان رسالت با طلایه داران امامت است. آری، غدیر خم یک سرزمین نیست؛ چشمه ای است که تا پایان هستی می جوشد؛ کوثری است که فنا برنمی دارد؛ و افقی است بی کرانه و خورشیدی است عالم تاب.

بدون شک واقعه غدیر خم، نقش سرنوشت سازی در تعیین مسیر آینده اسلام داشته است. در این واقعه، پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله مهم ترین مأموریت دوران پیامبریِ خود را به انجام رساند؛ مأموریتی که انجام آن، به منزله رساندن پیام رسالت حضرت بود، و کوتاهی در مورد آن، به از بین رفتن زحمات چندین ساله ایشان می انجامید؛ چنان که خداوندمتعالی درآیه 67 سوره مائده می فرماید: «هان ای پیامبر! آنچه را از سوی پروردگارت به تو نازل شده است، تبلیغ کن و اگر چنان نکنی، پیام و رسالت او را انجام نداده ای وخداوند تو را از مردم حفظ می فرماید».

واقعه غدیر خم، یکی از مسلّم ترین مسائل تاریخ اسلام است و صدها دانشمند از آن یاد کرده اند؛ مانند ابوریحان بیرونی و خواجه نصیرالدین طوسی. فیلسوف معروف، فارابی نیز بر همین اساس، به تحلیل فلسفه «امامت» پرداخته است. ابن سینا نیز به موضوع نص (حدیث صریح غدیر)، در کتاب شفا اهمیت داده است، و آن را بهترین راه برای تعیین جانشین دانسته است. گذشته از علمای بزرگ شیعه که همه موثّق اند و حجت،ده ها و ده ها دانشمند و محدث و مورّخ و مفسر از اهل سنت نیز حدیث غدیر و واقعه آن را نقل کرده اند؛ مانند طبری و ابن اثیر و احمد حنبل.

اگر پس از درگذشت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به سفارش های روز غدیر و موارد مکرر دیگری که پیامبر صلی الله علیه و آله ، علی علیه السلام را پیشوا معرفی فرموده بود عمل کرده بودند، اسلام جهان گیر می شد و دین خدا بشریت را به راه می آورد و عدالت و دادگری، آفاق تا آفاق گیتی را می گرفت. از اینجاست که همه هوشمندان تاریخ بشر که به گونه ای ازاین واقعه آگاهی یافته اند، از انحرافی که پس از رحلت پیامبر پیش آمد، اظهار تأسف کرده اند؛ از این جمله است ولتر، فیلسوف مشهور فرانسوی. وی تأسف خویش را چنین اظهار کرده است: «آخرین اراده محمد انجام نشد؛ او علی را به جای خود منصوب کرده بود...».

عید غدیر در احادیث

زیاد بن محمد گوید: به امام صادق علیه السلام گفتم: آیا مسلمانان عیدی غیر از عید قربان و عید فطر و روز جمعه دارند؟ فرمود: «آری، روزی که رسول خدا صلی الله علیه و آله ، امیرمؤمنان علی علیه السلام را (به خلافت و ولایت) منصوب کرد».

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «روز غدیر خم، برترین عیدهای امت من است، و آن روزی است که خداوند بزرگ دستورداد برادرم، علی بن ابی طالب را به عنوان پرچمدار (و فرمانده) امتم منصوب کنم، تا بعد از من مردم به دست او هدایت شوند، و آن روزی است که خداوند در آن روز دین را تکمیل، و نعمت را بر امت من تمام کرد و اسلام را دین آنان قرار داد».

حضرت امام رضا علیه السلام به نقل از جدّش امام صادق علیه السلام فرمود: «روز غدیر خم، درآسمان مشهورتر از زمین است».

امام صادق علیه السلام فرمود: «به خدا قسم اگر مردم فضیلت واقعی روز غدیر را می شناختند، فرشتگان روزی ده بار با آنان مصافحه می کردند. بخشش های خدا به کسی که آن روز را شناخته، قابل شمارش نیست».

امام صادق علیه السلام فرمود: «عید غدیر، روز عبادت و نماز و سپاس و ستایش خداست، و روز سرور و شادی است؛ به دلیل ولایت ما خاندان که خدا بر شما منت گذاشت. من دوست دارم شما آن روز را روزه بگیرید».

از امام صادق علیه السلام نقل شده است که فرمود: «یک درهم دادن به برادران با ایمان و معرفت در روز عید غدیر، برابر هزار درهم (در روزهای دیگر) است؛ بنابراین، در این روز به برادرانت انفاق کن و هر مرد و زن مؤمن را شاد گردان».

امام صادق علیه السلام از پدر بزرگوارش حضرت باقرالعلوم علیه السلام نقل کرد که فرمود: «شیطان چهار بار ناله نومیدی سر داد؛ روزی که مورد لعن خدا قرار گرفت، روزی که از آسمان به زمین هبوط کرد، روزی که پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله به پیامبری مبعوث شد، و روز عید غدیر خم».

حضرت امام خمینی رحمه الله ، عید غدیر خم را که کاشتن بذر ولایت در جان همه مسلمانان است، مختص گروه خاصی نمی دانست و در این باره می فرمود: «امروز که روز عید غدیر است، از بزرگ ترین اعیاد مذهبی است. این عید، عیدی است که مال مستضعفان است، عید محرومان است، عید مظلومان جهان است، عیدی است که خدای تبارک و تعالی به وسیله رسول اکرم صلی الله علیه و آله برای اجرای مقاصد الهی و ادامه تبلیغات و ادامه راه انبیا، حضرت امیر علیه السلام را منصوب فرمودند».

حضرت امام خمینی رحمه الله معتقد بود که بزرگیِ عید غدیر، از وجود با برکت علی علیه السلام است و می فرمود: «مسئله غدیر، مسئله ای نیست که بنفسه برای حضرت امیر یک مسئله ای پیش بیاورد؛ حضرت امیر مسئله غدیر را ایجاد کرده است. آن وجود شریف که منبع همه جهات بوده است، موجب این شده است که غدیر پیش بیاید. غدیر برای ایشان ارزش ندارد؛ آنکه ارزش دارد، خود حضرت است که دنبال آن ارزش، غدیر آمده است. خدای تبارک و تعالی که ملاحظه فرموده است که در بشر بعد از رسول اللّه کسی نیست که [آنچه [دلخواه است انجام بدهد، مأمور می کند رسول اللّه را که این شخص را که قدرت این معنا را دارد که عدالت را به تمام معنا در جامعه ایجاد کند و یک حکومت الهی داشته باشد، این را نصب کن».

همه حکومت ها به الگو و نمونه نیاز دارند تا بر اساس آن، رابطه بین حاکم و مردم مشخص شود و حکومت، وظایف خود را به درستی انجام دهد. حضرت امام خمینی رحمه الله بر این عقیده بود که غدیر، الگوی حکومت اسلامی را معیّن کرد. ایشان در این باره می فرمود: «روز عید غدیر، روزی است که پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله تکلیف حکومت را معیّن فرمود و الگوی حکومت اسلامی را تا آخر تعیین فرمود که حکومت اسلام، نمونه اش عبارت از یک همچو شخصیتی است که در همه جهات مهذّب، در همه جهات معجزه است. و البته پیغمبر اکرم این را می دانستند که به تمام معنا کسی مثل حضرت امیر علیه السلام نمی تواند باشد، لکن نمونه را که باید نزدیک به یک همچو وضعی باشداز حکومت ها، تا آخر تعیین فرمودند».

گروهی، خام اندیشانه می پندارند که مسئله غدیر، مربوط به مسائل معنوی امام علی علیه السلام است و ربطی به خلافت و حکومت ایشان بعد از پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ندارد؛ ولی حضرت امام رحمه الله با ردّ این مدّعا می فرمود: «نصب حضرت امیر به خلافت، این طور نیست که از مقامات معنوی حضرت باشد؛ مقامات معنوی حضرت و مقامات جامع او این است که غدیر پیدا بشود». ایشان سپس در ادامه می فرمایند: «اینکه در روایات ما... غدیر را آن قدر ازش تجلیل کرده اند، نه از باب اینکه حکومت یک مسئله ای است. حکومت آن است که حضرت امیر به ابن عباس می گوید که: به قدر این کفش بی قیمت هم پیش من نیست، آنکه هست، اقامه عدل است. آن چیزی که حضرت امیر علیه السلام و اولاد او می توانستند در صورتی که فرصت بهشان بدهند، اقامه عدل را به آن طوری که خدای تبارک و تعالی رضا دارد، انجام بدهند؛ لکن فرصت نیافتند».

حضرت امام خمینی رحمه الله بر روی مقام ولایت کلّیِ امامان معصوم علیهم السلام خیلی تأکید می کرد. ایشان در سخنان خود، این ولایت را غیر از مسئله خلافت و حکومت می دانست که در عید غدیر خم مطرح شد. به نظر مرحوم امام، این ولایت کلی، همان امامت و از اصول مذهب تشیع است که کسی که به آن معتقد نباشد، تمام اعمال نیک خود را باطل کرده است. ایشان در این مورد می فرمود: «آن چیزی که برای ائمه ما قبل از غدیر... مطرح بوده است، این یک مقامی است که مقام ولایت کلی... [و] امامت است... . اگر کسی... آن ولایت کلی را قبول نداشته باشد، اگر تمام نمازها را مطابق با همین قواعد اسلامی شیعه هم به جا بیاورد، باطل است؛ این غیر [از] حکومت... [و] از اصول مذهب است».

پس از واقعه مهم غدیر خم و برگزیدن امام علی علیه السلام به جانشینی رسول خدا صلی الله علیه و آله ، عده ای به فاصله اندکی، این مسئله را نپذیرفتند و علی علیه السلام را از خلافت کنار گذاشتند. این کنار گذاشتن معصوم و برگزیدن غیر او، اندک اندک خطی انحرافی پدید آورد؛ به طوری که بعدها معاویه ها و یزیدها خلافت و حکومت را به دست گرفتند و آن را به سلطنت تبدیل کردند. مرحوم امام خمینی، این انحراف ها را سرچشمه گرفتاری های کنونی دنیای اسلام می داند و می فرماید: «انحرافاتی که بعد از غدیر خم پیدا شد و ماها هم غفلت کردیم ـ همه نه ـ بسیاری از ماها، اکثریت شاید غفلت کردند و ما را کناره گیر کردند، نگذاشتند که در امور مسلمین دخالت بکنیم، اسباب این گرفتاری هایی شده است که الان در سرتاسر کشورهای اسلامی داریم می بینیم، در همه جا این مسائل هست... ».

شادمانی کردن و مجلس گرفتن در اعیاد اسلامی، عملی نیکوست؛ ولی نیکوتر آنکه، در مورد بزرگی آن عید بیندیشیم. حضرت امام خمینی رحمه الله در مورد درست زنده نگه داشتن عید سعید غدیرخم می فرماید: «زنده نگه داشتن این عید، نه برای این است که چراغانی بشود و قصیده خوانی بشود و مداحی بشود. اینها خوب است؛ اما مسئله این نیست. مسئله این است که به ما یاد بدهند که چطور باید تبعیت کنیم. به ما یاد بدهند که غدیر، منحصر به آن زمان نیست؛ غدیر در همه اعصار باید باشد و روشی که حضرت امیر در این حکومت پیش گرفته است، باید روش ملت ها و دست اندرکاران باشد. قضیه غدیر، قضیه جعل حکومت است. این است که قابل نصب است؛ والاّ، مقامات معنوی قابل نصب نیست».

عید غدیر، عید بسیار بزرگ و خاطره عظیم تاریخی است.

در کار غدیر باید هدف را مشخص کرد. بنشینید و واقعا روی مسائل فکر کنید. برای این کار وقت بگذارید.

در کار فرهنگی غدیر، باید مانند علامه امینی و مرحوم سیدشرف الدین کار کرد که الغدیر و المراجعات را تحویل دادند.

کسانی به درد کار غدیر می خورند که اهل این کار باشند؛ کار در مورد غدیر باید عمیق و گسترده باشد.

کار در مورد غدیر، کاری بزرگ و پر جاذبه است.

کار در موضوع غدیر باید پیوسته و دائم باشد و در مورد غدیر باید متخصص تربیت کرد.

عید غدیر، عید ولایت است، عید سیاست است، عید دخالت مردم در امر حکومت است، عید آحاد ملت و امت اسلامی است.

[عید غدیر]، حقیقتا روز بزرگ و عید تعیین کننده و عظیم القدری است.

پدید آورنده : محمود سوری ، صفحه205

اهمیت غدیر خم، اهمیت غدیر برای شیعیان بدان سبب است كه رسول الله (ص) در آنجا امیرالمؤمنین علی (ع) را به ولایت و خلافت منصوب نمود. از این رو آنان دوری راه و بدی آب و هوا را تحمل می كنند و حتی المقدور خود را به جحفه و غدیر خم رسانده در آن جا احرام می بندند. اخیرا هم مسجدی در آن جا ساخته اند (خاطرات سفارت و سرپرستی حج، از نویسنده). حدیث غدیر كه قوی ترین نص و معتبرترین سند ولایت و خلافت علی (ع) است بدین شرح است: رسول الله (ص) در اواخر سال دهم هجری كه دوران غزوات سپری شده و اكثر قبایل عرب به اسلام گرائیده بودند عازم حج گردید. این تنها حج او بعد از هجرت به مدینه بود ـ فریضه حج در سال نهم هجری واجب گردید ـ از این رو آن را حجه الاسلام و حجه الوداع نامیدند. به علاوه چون به حكم وحی الهی ولایت علی (ع) را ابلاغ و در نتیجه دین را كامل و نعمت را تمام فرمود آن را حجه الوداع و حجه الكمال و حجه التمام گفتند. در این سفر زوجات و اهل بیت پیغمبر (ص) و وجوه مهاجرین و انصار و تعداد بسیاری از اهالی مدینه و حومه آن همراه بودند. رسول الله (ص) در مدینه به جامه احرام در آمد و روز پنجشنبه پنج روز مانده از ذی قعده بعد از نماز ظهر از شهر بیرون آمد و به ذوالحلیفه بیرون مدینه منتقل گردید. چون امر شده بود كه هر كس بتواند باید كه در این سفر همراه باشد با آن كه بیماری حصبه (یا آبله) در منطقه مدینه شیوع داشت و عده ای بیمار بودند لااقل 90 هزار ـ یا 114 یا 124 هزار ـ نفر به معیت رسول الله (ص) عزیمت كردند. تعدادی هم بین مدینه و مكه ضمیمه شدند مانند عشایر سر راه و آنان كه همراه امیرالمؤمنین (ع) و ابوموسی اشعری از یمن باز می گشتند. سفر به مكه ده روز و به قولی هشت روز طول كشید و رسول الله (ص) بعد از عبور از منازل یلملم، سیاله، عرق الظبیه، روحاء، منصرف، متعشی، اثابه، عرج، سقیاء، ابواء، جحفه، قدید، غمیم، مر الظهران و سرف روز یكشنبه چهارم یا سه شنبه ششم ذیحجه وارد مكه گردید و مناسك حج را به شرحی كه در كتب سیره مسطور است به جای آورد (طبقات الكبیر، ابن سعد، 3/255؛ امتاع الاسماع، مقریزی، 4/510؛ الغدیر، امینی، 1/9؛ سیره ابن هشام، 2/601؛ السیره الحلبیه، حلبی، 3/283؛ درر الفوائد، جزایری، 73).

خطبه غدیر، در راه بازگشت به مدینه (روز 18 ذیحجه سال دهم هجرت) وقتی رسول خدا (ص) به منزل غدیر خم رسید فرشته خدای بر او نازل گشت و این آیت را در شأن امیرالمؤمنین علی (ع) ابلاغ نمود: یا ایها الرسول بلغ ما انزل الیك من ربك و ان لم تفعل فما بلغت رسالته و الله یعصمك من الناس... (مائده، 67) یعنی: ای پیغامبر فرستاده، برسان آن چه فرو فرستاده شده است به تو از خدای تو اگر نرسانی چنان است كه هیچ یك از پیغامهای خدا را نرسانیده باشی. خدا ترا از مردمان نگاه می دارد... برای اجرای امر الهی رسول خدا دستور داد حاجیانی را كه از پیش رفته بودند و آنان كه هنوز حركت نكرده بودند توقف كنند سپس فرمود در محل غدیر خم، محوطه ای را كه پنج درخت سمره (خارین) در اطراف آن بود از خس و خاشاك ستردند و روی درختها سایبان گستردند. روز پنجشنبه هجدهم ذی حجه رسول الله (ص) ، نماز ظهر را پیشاپیش مسلمانان در آن محل بگزارد. آفتاب به قدری سوزنده بود كه مردم قسمتی از ردای خود را زیر پا می افكندند و قسمتی را روی سر می كشیدند. بعد از نماز بر منبری از جهاز شتران كه در وسط جمعیت آماده شده بود بالا رفت و خطبه مبسوطی در شرح وظائف مسلمانان و مناقب اهل بیت ایراد نمود متن كامل این خطبه را سپهر در ناسخ التواریخ (1/495) نقل كرده است. در پایان خطبه، رسول الله (ص) دو بازوی علی را گرفته برافراشت به طوری كه زیر بغل هر دو پیدا شد. آن گاه فرمود: ایها الناس من اولی الناس بالمؤمنین من انفسهم؟ ای مردم چه كسی از جان مردمان به ایشان از خودشان (نزدیكتر) و سزاوارتر است؟ همه گفتند : خدای و رسول او بهتر می دانند. پیغمبر فرمود: ان الله مولای و انا مولی المؤمنین و انا اولی بهم من انفسهم، فمن كنت مولاه فعلی مولاه (یقولها ثلاث مرات و فی لفظ احمد اربع مرات) ثم قال: اللهم وال من والاه و عاد من عاداه و احب من احبه و ابعض من ابغضه و انصر من نصره و اخذل من خذله و ادر الحق معه حیث دار. الا فیبلع الشاهد الغایب» یعنی خدای مولی و سرور من است و من مولی و سرور مؤمنانم و بر مؤمنان از جانشان به ایشان سزاوارترم. هر كه را من مولی و سرورم پس علی نیز مولی و سرور او است (این سخن را سه بار و به قول امام احمد بن حنبل چهار بار مكرر فرمود) سپس گفت: خدایا طرفدار كسی باش كه طرفدار علی باشد و خصم آن باش كه با او بستیزد. دوست بدار هر كه او را دوست دارد. و دشمن بدار هر كه او را دشمن دارد و یاری كن هر كه او را یاری كند و خوار بدار هر كه او را خوار بدارد و بگردان حق را با او هر جا كه او می گردد به هوش باشید باید هر كس در اینجا حاضر است این سخن را به غایبان برساند (اسباب النزول، واحدی، 150؛ فضائل الخمسه، فیروزآبادی، 1/388؛ تفسیر كشف الاسرار، میبدی، 3/181؛ و عموم تفاسیر شیعه مانند تفسیر ابوالفتوح و مجمع البیان، وافی، مجمع الزوائد، هیثمی، 9/156؛ ثمار القلوب، ثعالبی، 511). به محض این كه خطبه و ابلاغ رسول الله (ص) به پایان رسید هنوز مردم متفرق نشده بودند كه این آیت نازل گشت: «... الیوم اكملت لكم دینكم و اتممت علیكم نعمتی و رضیت لكم الاسلام دینا...» یعنی: امروز دین شما را برای شما به كمال رساندم و نعمت خود را بر شما تمام كردم و از این كه اسلام دین شما است خشنود گشتم (مائده، 3). پیغمبر (ص) پس از دریافت این وحی فرمود: «الله اكبر علی اكمال الدین و اتمام النعمه و رضی الرب برسالتی و الولایه لعلی بعدی» از همه بزرگتر است آن خدایی كه دین را كامل و نعمت را تمام فرمود و از رسالت من و ولایت علی بعد از من خشنود است. سپس سراپرده ویژه ای برافراشتند و به امر رسول الله (ص) مردان و زنان، از جمله زنان پیغمبر (ص) در محضر او با علی بیعت كردند. بعد از این مراسم به دست خود عمامه ای بر سر علی نهاد و دنباله آن را پشت سرش مرتب كرد. این تكریم را كه در موارد استثنائی و هنگام انتصاب به امارت انجام می شد «تتویج» یا تاجگذاری می گفتند. بعد از این مراسم، بزرگان صحابه به تهنیت علی پیش آمدند. مقدم بر همه ابوبكر و عمر بودند كه گفتند: «هنیئا لك (به قولی بخ بخ لك) یا ابن ابی طالب، اصحبت مولی كل مؤمن و مومنه» گوارا باد ترا ای پسر ابوطالب. به به از این نعمت صبح می كنی و شام می كنی در حالی كه مولای همه مردان و زنان با ایمان شده ای. ابن عباس گفت: به خدا سوگند كه اكنون پیمان تو بر گردن همه واجب گردید. حسان بن ثابت شاعر خاص رسول الله (ص) نیز قصیده ای در تهنیت مراسم غدیر از جایگاهی رفیع با صدای بلند انشاء نمود كه مورد تحسین و استقبال آن حضرت واقع شد. شش بیت ذیل از آن قصیده است:
ینادیهم یوم الغدیر نبیهم
بخم و اسمع بالنبی منادیا
فقال: «فمن مولاكم و نبیكم»
فقالوا: و لم یبدوا هناك تعامیا
«الهك مولانا و انت نبینا
و لم تلق منا فی الولایه عاصیا
فقال له: «قم یا علی فاننی
رضیتك من بعدی اماما و هادیا
فمن كنت مولاه فهذا ولیه
فكونوا له اتباع صدق موالیا»
هناك دعا: اللهم وال ولیه
و كن للذی عادی علیا معادیا
پیامبر مسلمانان روز غدیر با صدای بلند ایشان را مخاطب ساخت
ندای پیغمبر را باید با گوش جان شنید
پس گفت: مولی و پیامبر شما كیست؟
آنان گفتند و ابهامی در سخن ظاهر ننمودند:
خدای تو مولای ماست و تو پیامبر مایی
و هیچ یك از ما را در ولایت خود نافرمان نخواهی دید
پس بدو گفت: برخیز ای علی كه من
بعد از خود ترا به راهنمایی و امامت پسندیدم (برگزیدم)
هر كه را من مولی و سرورم این علی نیز ولی او است
باید كه همه پیرو راستین و دوستدار و طرفدار او باشید
در آن جا دعا كرد و گفت: خدایا طرفدار یاران علی باش
و هر كس با علی دشمنی كند تو دشمن او باش
(فیض القدیر، 6/217؛ كنزالعمال، 8/60؛ الریاض النضره، 2/170، 217؛ المسند، احمد بن حنبل، 4/281؛ ذخائر العقبی، طبری، 68؛ تاریخ بغداد، خطیب بغدادی، 8/290؛ اعیان الشیعه، 1/290 به بعد؛ الغدیر، 2/43 به روایت از مرزبانی و ابن مردویه اصفهانی و ابونعیم اصفهانی و جلال الدین سیوطی و هشت محدث دیگر سنی و بیست و شش محدث شیعی).
مشايخ فريدني - دايرة المعارف تشيع، ج 6، ص 180

دلایل اهمیت حدیث، بعضی دلائل اهمیت حدیث غدیر به شرح ذیل است:
1) هیچ یك از احادیث نبوی در صحت و تواتر به پایه حدیث غدیر نمی رسد. سخنان رسول الله (ص) و بیعت مسلمانان با علی در بزرگترین اجتماع اسلامی كه تا آن روز نظیر نداشت و در محضر بزرگان صحابه برگذار گردید. امیرالمؤمنین (ع) در دوران خلافت واقعه غدیر را مكررا در محاجه با مخالفان و یاغیان در محضر مسلمانان یادآوری كرد و هر بار جمعی از صحابه كه در غدیر حضور داشتند برخاستند و شهادت دادند (المستدرك علی الصحیحین، حاكم نیشابوری، 3/371؛ مسند، ابن حنبل، 1/118، 5/366؛ خصائص امیرالمؤمنین (ع) ، نسائی، 93؛ البدایه و النهایه، ابن كثیر شامی، 5/208) ؛
2) حدیث غدیر بزرگترین حجت و مستند شیعه امامیه بر ولایت مطلقه علی (ع) است. به استناد همین حدیث است كه خلافت را موهبتی الهی می دانند نه مقامی كه مردم انتخاب كنند؛
3) به شهادت دو آیه سوره مائده كه گذشت تشكیل كنگره اسلامی غدیر بزرگترین و مهمترین و حساس ترین قسمت از وظائف رسالت پیامبر (ص) بود. به دستور او همه مسلمانان كه توانایی سفر داشتند در حجه الوداع همراه شده بودند و معلوم بود برنامه مهمی در پیش است كه باید در آن كنگره اجرا شود. زمان و مكان آن نیز بهترین و مناسبترین بود چون بعد از حج همه از جحفه می گذشتند و با اشاراتی كه پیغمبر فرموده بود برای بیشتر آنان آخرین فرصتی بود كه سعادت دیدار رسول الله (ص) دست می داد. نزول وحی در آن محل و وصیت رسول الله (ص) در آخر خطبه كه باید این پیام را حاضران به غایبان و نسلها به یكدیگر ابلاغ نمایند همه شاهد اهمیت فوق العاده حدیث غدیر است؛
4) اسناد حدیث غدیر نیز بر سایر احادیث نبوی برتری و امتیاز دارد. بیش از صد و ده تن از اصحاب پیغمبر و هشتاد و چهار تن از تابعین و سیصد و شصت تن از ثقات محدثین آن را روایت كرده اند (الغدیر، 1/14). راویان مشهور غدیر از صحابه: امیرالمؤمنین علی، فاطمه زهرا، حسن بن علی، حسین بن علی، عباس بن عبدالمطلب، عبدالله بن عباس، عایشه و ام سلمه همسران پیغمبر، اسماء بنت عمیس همسر ابوبكر و سپس علی، ابوبكر، عمر، عثمان، طلحه، زبیر، سعد بن ابی وقاص، عبدالرحمن بن عوف (عشره مبشره) ابوهریره، اسامه بن زید، ابی بن كعب، جابر بن عبدالله، ابوذر غفاری، سلمان فارسی، خالد بن الولید، عمار بن یاسر و عمر بن العاص... بودند. نام تمامی ایشان و نام تابعین و راویانی كه حدیث غدیر را روایت كرده اند با ترجمه احوال و روایات ایشان در دو مجلد كتاب عبقات الانوار، تألیف محققانه میر حامد حسین لكنهویی نیشابوری در 1008 صفحه همراه با صد و پنجاه تن از محدثین و علمای مشهور كه این حدیث را روایت كرده اند مسطور است. منهج اول و منهج دوم این اثر بی نظیر و مجلدات دوازده گانه منهج دوم كه در شرح حدیث غدیر و یازده حدیث متواتر دیگر شیعه تألیف شده است اثر بی نظیری است كه اهمیت حدیث غدیر را نشان می دهد (الذریعه الی تصانیف الشیعه، آقا بزرگ تهرانی، 15/214) ؛
5) علاوه بر علمای شیعی كه از عهد شیخ صدوق و شیخ مفید و شیخ طوسی گرفته تا زمان حاضر كتب بسیار در اثبات صحت و تواتر سند و وضوح دلالت آن بر ولایت و خلافت علی تألیف كرده اند بسیاری از علمای اهل سنت نیز كتب و رسالات ویژه ای به مسأله ولایت و حدیث غدیر اختصاص داده اند كه امینی در الغدیر از بیست و شش تن ایشان نام برده است (1/152) مشهورترین ایشان عبارتند از: ابوجعفر محمد بن جریر بن یزید طبری (م 310 ق) مفسر و مورخ مشهور كه كتاب الولایه فی طریق حدیث الغدیر را در دو مجلد تألیف و طرق و الفاظ این حدیث را جمع آورده است (ابن كثیر شامی، البدایه و النهایه، 5/208؛ شیخ ابوجعفر طوسی در الفهرست به نقل الغدیر، 1/153). ابن عقده احمد بن سعید همدانی (م 333 ق) كتاب الولایه فی طریق حدیث الغدیر را تألیف و حدیث غدیر را از صد و پنج طریق روایت كرده است. ابن اثیر در الاصابه فی تمییز الصحابه و ابن حجر عسقلانی در تهذیب التهذیب از آن بسیار نقل كرده اند. در تهذیب التهذیب (7/337) آمده است كه ابن عقده حدیث غدیر را از هفتاد صحابی روایت كرده و آن را صحیح می داند. ابوبكر جغانی (م 355 ق) كتاب من روی حدیث غدیر خم را تألیف كرده است. (مناقب، ابن شهر آشوب، 1/529) وی حدیث غدیر را از 125 طریق روایت كرده است. ابوطالب عبیدالله بن احمد انباری واسطی (م 356 ق) كتاب طریق حدیث الغدیر را تألیف كرده است (رجال نجاشی، 368 به روایت الغدیر، 1/154) ؛ ابوالفضل محمد بن عبدالله شیبانی (م 372 ق) كتاب من روی حدیث غدیر خم را تألیف كرده است (همان مآخذ) ؛ حافظ گنجی در كتاب كفایه الطالب (15) آورده است كه علی بن عمر دارقطنی بغدادی (م 385 ق) حدیث غدیر را در جزوه ای جمع آورده است. به روایت شیخ سلیمان حنفی در كتاب ینابیع الموده، امام الحرمین ابوالمعالی جوینی استاد غزالی گفته است: در بغداد بیست و هشتمین جلد كتابی را در دست صحافی دیدم كه روایات حدیث غدیر را در لفظ من كنت مولاه فعلی مولاه جمع آورده و در انتهای آن نوشته شده بود: بقیه در جزء بیست و نهم خواهد آمد. علوی الهدار الحداد در كتاب القول الفصل (1/445 به روایت الغدیر، 1/158) آورده است كه حافظ ابوالعلاء عطار همدانی گفت: حدیث غدیر را به دویست و پنجاه طریق روایت می كنم.
عید غدیر خم، تعظیم روز غدیر و برگزاری مراسم عید در آن از دیر باز شعار تشیع است. به علاوه چون به موجب بعض احادیث (زادالمعاد مجلسی، حدیث مقلی بن خنیس) روز غدیر مصادف با نوروز بوده شیعیان افغانستان و هند و پاكستان روز اول فروردین را به احترام روز غدیر عید می گیرند (یادداشتهای مأموریت نویسنده در هند و پاكستان) در مصر خلفای فاطمی عید غدیر را رسمیت دادند (المعز لدین الله، حسن ابراهیم و طه شرف، 285) ، در ایران نیز از سال 907 ق كه شاه اسماعیل صفوی به سلطنت رسید و مذهب تشیع را رسمیت و رواج داد تا امروز عید غدیر از اعیاد رسمی كشوری است. در نجف هر سال در این روز مراسم باشكوهی در صحن علوی منعقد می شود و رجال و علمای شیعه و سفرای بلاد اسلامی در آن حضور یافته خطابه ها و قصاید غدیریه القاء می شود (یادداشتهای مأموریت نویسنده در عراق) در احساء و قطیف كه موطن شیعیان اثنی عشری است و در یمن كه شیعیان زیدی به سر می برند نیز روز غدیر با جشن و چراغانی برگذار می شود و در مجامع مذهبی حدیث غدیر روایت می گردد؛

ادبیات غدیر و غدیریه ها، واقعه غدیر خم علاوه بر آن كه سرفصل كتب تفسیر و حدیث و كلام و فقه و تاریخ شیعه است در ادبیات و هنر و عادات و آداب اجتماعی و سنن ملی شیعه نیز تأثیر سازنده داشته است و مخصوصا در شعر عربی و بعد فارسی جای ممتازی دارد. علاوه بر حسان بن ثابت كه نخستین شاعر غدیریه سرا بود سایر صحابه مانند امیرالمؤمنین علی (ع) ، عمرو بن العاص و قیس بن سعد بن عباده این حدیث را در اشعار خود جاویدان ساختند. بعد از ایشان فحول شعرای عرب مانند كمیت بن زید اسدی، سید اسماعیل حمیری، ابوتمام، دعبل خزاعی، شریف رضی، شریف مرتضی، مهیار دیلمی، صاحب بن عباد، ابوفراس، حسین بن حجاج، كشاجم، ابن منیر طرابلسی، و صفی الدین حلی... غدیریه های پرمغز و عالی سرودند و این هنر را در ادب عرب و بین شیعیان رایج ساختند. نمونه اشعار ایشان در كتاب اعیان الشیعه و الغدیر به چاپ رسیده است. شرح احوال شاعران شیعی عرب در كتاب اخبار شعراء الشیعه تألیف ابوعبدالله مرزبانی و ادب الطف تألیف سید جواد شبر و سایر تراجم شعراء و تواریخ ادب عرب مسطور است.
در زبان فارسی قدیمی ترین غدیریه از منوچهری دامغانی (م 432 ق) در دست است. از آن پس شاعران شیعی در ایران و سایر بلاد آسیا به غدیریه سازی پرداختند و از عهد صفویه رسم شد كه در مجالس رسمی عید غدیر قصائد غدیریه خوانده شود. از مشاهیر شاعران پارسی غدیر باید از ناصر خسرو قبادیانی، سنائی غزنوی، ابن یمین فریومدی، وحشی بافقی، قأآنی شیرازی، شمس الشعراء سروش، ملك الشعراء صبوری، غالب دهلوی، ادیب الممالك فراهانی، شیخ الرئیس حیرت و ملك الشعراء بهار... نام برد (یادنامه علامه امینی، 1/414 تا 430 مقاله دكتر سجادی، تهران 1352 ش) به علاوه مثنویها و حماسه های بسیار در اطراف حدیث غدیر سروده شده و موضوع را از جنبه های مختلف مورد بحث قرار داده اند. مشهورترین مثنویهای عرفانی كه به نام ولایت نامه معروف است، اثر طبع هاشم ذهبی، محمد هاشم درویش زنجانی، صدر كاشف دزفولی، ضمیر حلوایی، عبدالواحد ناظم، فارغ گیلانی، آخوند ملا سلطان علی گنابادی و سلیم تونی است. (الذریعه، 25/144 و 145).
ایرادات بر حدیث غدیر و پاسخ آنها، غالب علمای اهل سنت مانند شیعیان در صحت حدیث غدیر تردید نمی كنند. نام چهل تن از ایشان را امینی در الغدیر (1/294) با اقوال و ترجمه احوالشان ثبت كرده است. ولی به دلایلی كه در كتب خود آورده و بیشتر آنها تقلیدی است این حدیث را برای اثبات ولایت مطلقه و خلافت بلافصل كافی نمی دانند برای روشن شدن موارد اختلاف توضیحات ذیل نوشته می شود: 1) از قرن پنجم هجری كه تعصبات وصف آرائی های مذهبی شدت یافت بعضی مانند ابن حزم اندلسی (م 438 ق) و بعد از او ابن تیمیه (م 622 ق) به دلیل آنكه حدیث غدیر در صحیح بخاری و صحیح مسلم مذكور نیست و از طرق اهل سنت روایت نشده و جز در مسند ابن حنبل در سایر صحاح نیامده است آن را ضعیف شمردند.
مشايخ فريدني - دايرة المعارف تشيع، ج 6، ص 180
ملا سعد تفتازانی و قاضی عضد ایجی و ملا علی قوشچی و میر سید شریف جرجانی و نظایر ایشان نیز همین سخنان را تكرار و برای نظر خود شاهد آوردند كه ابوداوود و ابوحاتم سجستانی نیز صحت این حدیث را مورد طعن قرار داده اند. شیعیان در پاسخ ایشان می گویند: اولا) احادیث صحیح به مندرجات دو كتاب بخاری و مسلم منحصر نیست. به همین سبب حاكم نیشابوری (م 405 ق) كتاب المستدرك علی الصحیحین را نوشته بود تا احادیث صحیح از قلم افتاده را در آن جمع كند و حدیث غدیر از آن جمله است؛ ثانیا) حدیث غدیر در صحیح ترمذی و سنن ابن ماجه و سنن دارقطنی و مسند ابن حنبل كه هر چهار از اصول موفق اهل سنت به شمار می رود مسطور است (فضائل الخمسه، 349) ؛ ثالثا) در طرق حدیث غدیر سی تن از مشایخ بخاری و مسلم (الغدیر، 1/320) مذكورند كه اگر در اعتبار ایشان شكی باشد اعتبار احادیث بخاری و مسلم نیز زیر سؤال می رود؛ رابعا) حدیث غدیر را صد و ده تن از صحابه و هشتاد و چهار تن از تابعین و سیصد و ده محدث روایت كرده اند. چنین حدیث متواتری را ضعیف چگونه توان گفت؛ خامسا) حدیث من كنت مولاه فعلی مولاه كه در حدیث غدیر آمده در سایر احادیث صحیح نیز آمده است. مانند حدیث بریده بن الحصیب و حدیث اعمش و حدیث ابن عباس (المستدرك علی الصحیحین، 3/110؛ فیض القدیر، 6/218؛ حلیه الاولیاء، 6/4 و 23؛ مسند، ابن حنبل، 5/358؛ كنز العمال، 6/152؛ ذخائر العقبی، 1، 86؛ مجمع الزوائد، 9/119) ؛ 2) در دلالت حدیث غدیر بر ولایت و امارت علی بر همه مؤمنان و امامت و خلافت او همه علمای شیعی اتفاق نظر و اجماع دارند. شواهد بسیار از كلام فحول شعراء و لغویین عرب كه قولشان در عربیت حجت است ثابت می كند كه مولی به معنی «اولی به نفس» و ولی واجب الاطاعه است و چنانكه گذشت ابوبكر و عمر علی را «مولی كل مؤمن و مؤمنه» خواندند كه معلوم است به معنی ولی واجب الاطاعه است؛ 3) در فرهنگهای عربی مولی به بیست و هفت معنی آمده است: پروردگار، انعام دهنده، انعام داده شده، آزاد كننده، آزاد شده، پسر، عمو، پسر عمو، خواهرزاده، شریك، بنده، مالك بنده، هم سوگند، یار، تابع، همسایه، مهمان، ولی، ناصر، داماد، عهده دار امر، سزاوارتر، خویشاوند، آقا، متولی، فقید و دوستدار. علمای اهل سنت به دلائلی كه در كتب حدیث و كلام ذكر كرده اند مولی را در حدیث غدیر دوستدار و یاور معنی می كنند. مولانا جلال الدین رومی حدیث غدیر را در مثنوی معنوی چنین ترجمه كرده است:
زین سبب پیغمبر با اجتهاد
نام خود وان علی مولی نهاد
گفت هر كس را منم مولی و دوست
ابن عم من علی مولای اوست
و می گویند مولی به معنی اولی یا ولی نیست چون وزن مفعل در زبان عرب به معنی افعل یا فعیل نیامده است. بنابراین به این حدیث بر ولایت مطلقه و خلافت علی نمی شود استناد كرد. شیعیان این استدلال را نادرست می دانند و شواهد بسیار اقامه می كنند كه مفعل به معنی افعل و فعیل هر دو آمده است (فضائل الخمسه، 1/391 به بعد؛ الغدیر، 1/344 به بعد). به علاوه یاری كردن و دوست داشتن پیغمبر به حكم قرآن بر هر مسلمان واجب است. توصیه یاری كردن و محبت علی هم مسأله چنان مهمی نبود كه به خاطر آن كنگره اسلامی تشكیل شود این امر در ده ها حدیث دیگر ابلاغ شده بود و تشریفات و بیعت كردن و تاج پوشی لازم نداشت؛ 4) احمد بن حنبل و سایر ائمه حدیث آورده اند كه چند تن از انصار از جمله ابو ایوب انصاری در رحبه (كوفه) نزد علی آمدند و هنگام سخن گفتن او را مولی خطاب كردند. علی فرمود چرا به من مولی می گویید شما عربید و من مولای شما چگونه توانم بود؟ گفتند: ما در روز غدیر خم حضور داشتیم و شنیدیم كه رسول الله ترا مولای ما خواند از این رو بر خود لازم می بینیم ترا مولی خطاب كنیم (الغدیر، 1/187). این حدیث دلیل است بر آنكه معنی مولی در حدیث غدیر بالاتر از دوست و یاور و به معنی ولی امر است؛ 5) بعض علمای اهل سنت آورده اند كه حدیث «من كنت مولاه فعلی مولاه» را رسول الله (ص) به اسامه بن زید فرمود. او ضمن گفتگو با علی گفت: مولای من رسول الله است. تو كه مرا آزاد نكرده ای. پیغمبر به اسامه فرمود: هر كرا من آزاد كننده ام علی آزاد كننده اوست. بعضی هم گویند مخاطب این حدیث در روز غدیر زید بن حارثه پدر اسامه بوده است. شیعیان این قول را به هر دو احتمال باطل می دانند زیرا اسامه بن زید آزاد كرده پیغمبر نبود بلكه پدرش را رسول الله (ص) آزاد كرده بود و او آزاد به دنیا آمد. در مورد زید بن حارثه نیز این سخن صادق نیست چون او در جمادی الاولی سال هفتم در جنگ موته شهید شده بود و طبعا نمی توانست در روز غدیر حضور داشته باشد. مأمون عباسی با همین استدلال چهل تن از محدثین اهل سنت را مجاب نمود (اعیان الشیعه، 1/363) ؛ 6) ابن كثیر شامی در تاریخ دمشق (به روایت اعیان الشیعه) آورده است كه اجتماع غدیر خم و حدیث غدیر در شأن علی بدان سبب بود كه پس از بازگشت وی از فتح یمن چند تن از ناراضیان نسبت خشونت و عدم رعایت عدالت در تقسیم غنایم به او دادند، آن حضرت برای اثبات برائت ساحت علی و رفع شبهه، اجتماع غدیر را ترتیب داد و آن سخنان را در فضائل علی بیان نمود. علمای شیعی این قصه را نیز نامناسب و بی دلیل می دانند زیرا به اتفاق مورخین شكایت ناراضیان و پاسخ قاطع رسول الله در مكه در حضور حاجیان بود و حدیث غدیر مربوط به روز هجدهم ذیحجه بعد از خروج از مكه و بعد از مناسك حج است. با توجه به این كه سبب خاصی پیش نیامد كه در فاصله چند روز شاكیان تجدید شكایت كنند و لازم باشد رسول الله (ص) چنان كنگره عظیمی را برای پاسخگویی ترتیب دهد.
مشايخ فريدني - دايرة المعارف تشيع، ج 6، ص 180

منبع : لیله القدر

امير المؤ منين كيست ؟
سئل الصّادق (عليه السلام) عن القآئم (عليه السلام) يسلّم عليه بامرة المؤ منين قال (عليه السلام) لا ذاك اسم سمّى اللّه به اميرالمؤ منين (عليه السلام) لم يسم به احد قبله و لا يتسمّى به بعده الّا كافر قال جعلت فداك كيف يسلّم عليه قال يقولون السّلام عليك يا بقيّة اللّه .
از امام باقر (عليه السلام) نقل شده لم يتسمّ باسم امير المؤ منين غير على (عليه السلام) الا مفتر كذّاب (سفينة البحار ج 1 ص 29).
يعنى از حضرت صادق (عليه السلام) راجع به قائم سئوال كردند آيا مى توان بايشان اين طور سلام كرد السّلام عليك يا امير المؤ منين ، حضرت فرمودند اين اسمى است كه خدا على را ناميده كه قبر از او كسى به اين نام ناميده نشده و بعد از اين نيز ناميده نخواهد شد مگر كافر، عرض كردم فدايت شوم چطور براى امام زمان سلام كرده مى شود، فرمود مى گويند السّلام عليك يا بقية اللّه .
از امام باقر (عليه السلام) نقل شده غير از على (عليه السلام) با نام امير المؤ منين كسى ناميده نشده مگر دروغگو.

تشريع اذان
قبل از جعل اذان مسلمانان با نداى الصّلوة جامعة به مسجد حاضر مى شدند.
من لا يحضره الفقيه ج 1 ص 183.
امام صادق (عليه السلام) فرمود هنگامى كه جبرئيل اذان را آورد سر پيامبر (صل اللّه عليه و آله و سلم ) بر دامان على (عليه السلام) بود جبرئيل اذان و اقامه را به پيامبر (صل اللّه عليه و آله و سلم ) تعليم داد هنگامى كه پيامبر (صل اللّه عليه و آله و سلم ) سر خود را برداشت از على (عليه السلام) پرسيد آيا صداى اذان جبرئيل را شنيدى عرض كرد آرى پيامبر (صل اللّه عليه و آله و سلم ) بار ديگر سوال نمود آنرا حفظ كردى عرض كرد آرى فرمود بلال را حاضر كن و به او تعليم ده على (عليه السلام) اذان را به بلال تعليم داد.
اول كسى كه در اسلام اذان گفت بلال بن رياح بود كه مادرش جمانه نام داشت و در بدر و احد و خندق و ساير مشاهد با حضرت رسول اكرم (صل اللّه عليه و آله و سلم ) بود كنيتش ابوعبدالله و در سال 18 يا 20 در شام بطاعون وفات كرد و در باب صغير مدفون شد و قبرش مزار است .
فقيه ج 1 ص 184:
ابوبصير از يكى از صادقين روايت مى كند حضرت فرمود بلال عبد صالح بود، گفت بعد از پيامبر (صل اللّه عليه و آله و سلم ) بكسى اذان نمى گويم پس حىّ على خيرالعمل از اذان ترك شد.
بهجة الآمال ج 2 ص 426: بلال به ابوبكر بيعت نكرد و عمر گفت جزاى ابوبكر اينست كه ترا خريد و از غلامى آزاد نمود. بلال گفت اگر براى خدا آزاد كرده پس مرا براى خدا رها كند و اگر براى چيز ديگر آزاد كرده پس من اينجا هستم اما بيعت نمى كنم عمر گفت پدرت بميرد نزد ما مباش به شام برو و او به شام رفت و در آنجا درگذشت و در باب صغير دفن شد.
در بهجة الآمال ج 2 ص 423:
بلال شبى رسول خدا را درخواب ديد كه آن حضرت از اينكه بلال او را زيارت نمى كند گلايه مند بود بلال براى زيارت قبر رسول خدا (صل اللّه عليه و آله و سلم ) به مدينه آمد خود را روى قبر پيامبر انداخت و به خاك قبر مى ماليد.
در ص 426 همان كتاب آمده روزى فاطمه (عليه السلام) فرمود دلم مى خواهد يكبار ديگر اذان بلال را بشنوم اين سخن به بلال رسيد اذان را شروع كرد وقتى بلال اللّه اكبر گفت فاطمه پدر بزرگوار و زندگانى او را بياد آورد گريه نمود وقتى به جمله اشهد انّ محمدا رسول اللّه رسيد فاطمه صيحه كشيد و بيهوش شد مردم گفتند اى بلال اذان را قطع كن كه دختر پيامبر از دنيا رفت و مردم خيال كردند كه فاطمه درگذشت بلال اذان را قطع نمود بعد فاطمه به هوش آمد و درخواست نمود بلال اذان را تمام كند ولى بلال خوددارى كرد عرض نمود مى ترسم جان شما به خطر افتد باين جهت فاطمه او را معذور داشت .
در اذان مدّ صوت پسنديده است :
امام صادق (عليه السلام) فرمود اذا اذنت فلا تخفينّ صوتك فانّ اللّه يا جرك مدّ صوتك ، وقتى كه اذان مى گوئى صدايت را مخفى مدار زيرا خداوند متعال به جهت مدّ صوتت بتو جزا مى دهد.

2-وفات يا شهادت محقق ثانى 940 ق
وفات يا شهادت (به سمّ) شيخ المشايخ و محيى آثار المذهب على بن عبدالعالى كركى ملقب به علائى و محقق ثانى 940 ق در نجف و جلالت اين مرحوم در علم و فضل و كثرت تحقيق و متانت بالاتر از آنست كه در اين مختصر ذكر شود معظم له آثار نفيسه دارد از جمله : جامع المقاصد فى شرح القواعد - رساله جعفريّه - صيغ العقود و الايقاعات - شرح شرايع - شرح الفيّه - حاشيه ارشاد و غيرها كه بيشتر از بيست كتاب مى باشد.

3- وفات خواجه نصيرالدين طوسى
افضل الحكماء و المتكلمين استاد من تاءخّر و من تقدّم محقق بى نظير محمد بن الحسن الطوسى مشهور به خواجه نصير الدين طوسى در 11 جمادى الاولى 597 ق در طوسى بدنيا آمد و در همانجا نشو و نما كرد و مشغول تحصيل علوم معقول شد و نابغه زمان گشت و وزارت هلاكوخان را قبول نمود باين وسيله مغول خونخوار را تحت نفوذ خود درآورد تا آنجا كه توانست در احياى مذهب اثناعشرى اهتمال بكار برد و با زحمات طاقت فرساى آنروز تلّ بلندى كه درشمال غربى مراغه واقع است رصدخانه را ترتيب داد هزار افسوس از آن رو كه كمترين مدت رصد سى سال است در شانزدهمين سال تاءسيس رصدخانه در سال 672 ق در بغداد آخر روز دوشنبه هيجدهم ذيحجة الحرام وفات يافت پسر بزرگ خواجه بعد از وفات پدر و سپس برادر كوچكش عهده دار تكميل رصد شد ولى كم كم رصد خانه متروك گرديد تا در اين زمان فقط اسمى از او مانده .
به موجب وصيت جنازه مرحوم را از بغداد به كاظمين نقل داده خواستند در سمت پائين پاى آن دو بزرگوار قبر حفر كنند ديدند قبرى آماده و حاضر و نوشته شده هذا قبر قد ادّخره الناصر باللّه العبّاسى لنفسه معلوم شد كه سى و چهارمين خليفه عباسى براى خود تهيه كرده بود لكن نصيب نشد خواجه را دفن نمودند و در روى قبرش نوشتند و كلبهم باسط ذراعيه بالوصيد.
گويند وقت وفات پرسيدند اجازه مى نمائى جنازه ات را به نجف الاشرف انتقال دهيم ، فرمود من خجالت مى كشم از حضرت موسى بن جعفر كه وصيت كنم مرا از كاظمين بيرون ببريد.
قطب الدين اشكورى فرموده كه خواجه فاضل محققى بود كه گردنهاى افاضل از مخالف و موافق به جهت درك مطالب معقوله و منقوله او نزد او ذليل شده و جبهه هاى فحول به جهت اخذ مسائل فروعيه و اصوليّه بر آستان او خاضع شده بود.
مرحوم آثار نفيسى از خود به يادگار گذاشته از جمله : تجريد الاعتقاد - تذكرة فى الهيئة - تحرير اقليدسى - اثبات واجب الوجود - آداب متعلّمين - رساله اسطرلاب - اخلاق ناصرى - شرح الاشارات - الامامة - تهافت الفلاسفه - الجبر و الاختيار و غيرها كه قريب به 78 كتاب است .

4- فرقه ضالّه و هابيّه قتل عام در كربلا نمودند
اول كسيكه تخم اين بدعت را كاشت احمد بن تيميه حنبلى بود كه در اواخر قرن هفتم هجرت خروج نمود و فقهاء آن زمان به فساد عقيده او حكم كردند.
والى مصر او را زندانى و در سال 728 قمرى در زندان مراكش درگذشت پس از سه قرن محمد بن عبدالوهاب اين تخم را آبيارى كرد و بدعتهاى ابن تيميه را زنده نمود.
محمد بن عبدالوهاب بن سليمان التميمى از اعراب باديه نجد در سال 1111 ق متولد شد و در بصره مقيم بود كه در نزد شيخ محمد بصيرى تحصيل علم كرد پس از چندى به اصفهان آمد و در احكام شرع تغييراتى داد و ازمذهب سنى و شيعه تبرى نمود ومذهب جديدى اختراع كرد سپس ‍ از اصفهان به نجد آمد و اين عقايد فاسده را در ميان ايلات و عشاير اعراب نشر نمود جمع كثيرى بر سر خود جمع كرد و از جمله عقايد او تحريم تذهيب و تزيين روضات متبركه و منصب قبه و تحريم احتفال به اموات حتى انبياء و ائمه (عليه السلام) را.
شيخ عبدالعزيز نامى از مشايخ نجد كه خيال سرورى داشت و حنبلى مذهب بود ابن وهّاب به او تقرب جست شيخ عقايد او را پسنديد و مصنفات او را در بلاد نجد شيوع داد تابعين محمد بن عبدالوهاب را وهّابى گويند و محمد در سال 1206 قمرى وفات كرد عبدالعزيز بعد از مدتى با جمعى به تسخير حرمين روى آورد خزائن مدينه را غارت كرد و اموال مردم را به غارت برد پس از آن به خيال هدم قبّه منوره نجف الاشرف پرداخت و اين امر مهم را به پسرش مسعود موكول كرد مسعود دو بار به قصد هدم قبر مبارك على (عليه السلام) به نجف تاخت ولى از استحكام قلعه و اجتماع عرب خزاعى شيعه كارى نتوانستند به كنند سپس مسعود از طرف عبدالعزيز ماءمور تاراج كربلاى معلّى شد روز عيد غدير خمّ در سال 1216 ق كه اغلب مردم كربلا به نجف مشرف شده بودند با دوازده هزار نفر سوار به كربلا وارد شدند و در عرض 6 ساعت نزديك به شش هزار نفر را به قتل رسانيدند از جمله عبدالصمد همدانى مؤ لف بحرالمعارف و به قصد قتل آقا سيد على صاحب شرح كبير معروف به رياض افتادند سيد اهل و عيال و اموال خود را به مواضع ديگر نقل داده بود و خودش با يك طفل شيرخوار در يكى از خانه هاى فوقانى كه از براى هيزم تهيه گشته بود در زير سبدى پنهان شد و آنها داخل آشپزخانه شده تفتيش كردند كسى نيافتند خداوند سيد و بچه شيرخوار را از شر ايشان حفظ نمود.
وهابيّون به جرئت خود افزودند ضريح حضرت اباعبدالله را شكستند و صندوق منوّر را از جاى بركندند تمام آلات زر و سيم و جواهر رنگين حرم را به يغما بردند و به جهت مزيد توهين هاون قهوه را طرف بالاى سر مقدس ‍ گذاشتند و قهوه خرد كردند و از چوب صندوق مطهّر قهوه را پختند و مقربان سعود آشاميدند.

5- تولد شيخ بزرگوار خاتم المجتهدين عالم مدقّق مرتضى انصارى
در دزفول 1214 قمرى و در سال 1281 ق در 18 جمادى الثانيه در 67 سالگى وفات نمود.

6- كشته شدن عثمان بن عفان 35 ق
در ايام خلافت عثمان چيزهائى ظاهر شد كه بر مردم گران آمد از جمله زدن عمار و بذل مال بسيار از بنى اميه و تبعيد ابوذر به ربذه ، لذا قريب به هزار نفر از مصريان به مدينه آمدند و همچنين از بصره و كوفه و جمعى از مهاجر و انصار جمع شدند و به عثمان اعتراض كردند از جمله گفتند چرا عبدالله بن سرح را كه پيامبر (صل اللّه عليه و آله و سلم ) خون او را هدر كرده بود والى مصر كردى و چرا كتاب خدا را سوزاندى و چرا حكم بن ابى العاص را كه پيامبر از مدينه طرد كرده بود به مدينه آوردى ووو.
روز جمعه عثمان به منبر رفت مردم شوريدند و به سر او ريختند عثمان غشّ كرد و به زمين افتاد سپس او را به منزلش بردند.
بعد راى مسلمين بر اين قرار گرفت كه عبدالله بن ابى سرح را از مصر عزل كند و جناب محمد بن ابى بكر را والى مصر نمايد عثمان قبول كرد و محمد با جمعى از مهاجر و انصار به جانب مصر روانه شدند در بين راه قاصدى ديدند كه از مدينه به تعجيل به طرف مصر مى رود و تفتيش نمودند نامه اى به مهر عثمان يافتند كه در آن نوشته شده اى عبدالله در حكومت خود ثابت هستى و سخن محمد بن ابى بكر را قبول نكن و او را غفلتا به قتل برسان .
محمد با مهاجر و انصار به مدينه برگشت و صحابه را جمع نمود نامه را نشان داد مردم به قاصد عثمان دشنام دادند و اهل مصر و مهاجر و انصار جمع شدند و باب خانه عثمان را سوزاندند مروان بن حكم و سعد بن عاص و مغيره و عبدالله بن عبدالرحمن و ساير اقارب عثمان با پانصد مرد مشغول قتال با آن جماعت شدند، بالاخره جمعى از عثمانيان كشته شد آن روز را يوم الدار گويند.
محمد بن ابى بكر داخل خانه گرديد و ريش عثمان را گرفت و خواست ضربتى بزند اقدام نكرد و كنانة بن بشر عمودى بر فرق عثمان زد و سودان بن عمران شمشيرى به وى زد و عمرو بن حمق بروى سينه عثمان نشست او را طعن زد تا از دنيا رفت سه روز بدنش به روى زمين ماند سپس در مدينه درحشّ كوكب كه مقبره يهوديان بود بدون غسل و نماز در شب با لباسى كه كشته شده بود دفن كردند.
در تاريخ آمده جنازه عثمان را بر مزبله انداختند سه روز همانطور ماند بعد از 3 روز درحش كوكب خارج از بقيع دفن نمودند وقتى معاويه به امارت رسيد امر كرد ديوار را خراب كردند و داخل بقيع نمودند و دستور داد مردم مُردگان خود را حول قبر عثمان دفن كنند تا به مقابر مسلمين در بقيع برسد.
موقع فوت در سن 81 يا 88 بود و مدت حكومت 11 سال و يازده ماه و ده يا 17 روز بعضى 12 سال نوشته اند و مادرش اروى دختر كريزبن ربيعه بود.
عثمان هشت زن داشت بنامهاى : فاخته - فاطمه - امّ البنين دختر عيينه - رمله - ام عمرو - رقيّه و ام كلثوم دختران رسول خدا (صل اللّه عليه و آله و سلم ) و 11 پسر 6 دختر يا 8 پسر و 9 دختر داشت .
ناگفته نماند كه عثمان اول با رقيه ازدواج كرد چندين مرتبه آن مخدره را زده بود و او به پدر بزرگوارش شكايت نمود دفعه چهارم على (عليه السلام ) را فرستاد و فرمود شمشير بردار برو بخانه عثمان و رقيّه را بياور و اگر عثمان مانع شد او را به قتل برسان .
حضرت على (عليه السلام) رقيه را آورد پشت آن مخدره مجروح شده بود حضرت پيامبر (صل اللّه عليه و آله و سلم ) فرمود قتلك قتله اللّه .
روز چهارم جناب رقيه از دنيا رفت ، بعد با ام كلثوم ازدواج كرد در سال 7 يا 9 از دنيا رفت و اولادى نداشت .
ناگفته نماند بعضى نوشته اند كه رقيّه و ام كلثوم دختران پيامبر و خديجه نبودند بلكه دختران هاله خواهر خديجه بودند پدر آنها از بنى مخذوم بود و چون از دنيا رفت و هاله فقير و بى شوهر مانده بود خديجه آن دو دختر را تكفّل نمود و هاله از دنيا رفت و خديجه آن دو دختر را تكفّل نمود چنانكه در جلد 6 بحار ص 720 نقل فرموده .
در تتمة المنتهى ص 7 آمده روزيكه عثمان از دنيا رفت نزد خازن او از مالش ‍ 150 هزار دينار و هزار هزار درهم بود و قيمت ضياع او كه در وادى القرى و حنين بود صد هزار دينار به شمار رفته و اسب بسيار و شتر بى شمار از او باقى ماند و در ايام حيات او عده اى به سبب عطاياى او مالدار شدند از جمله زبير بن عوام - عبدالله بن عوف - سعد بن ابى وقّاص - زيد بن ثابت و هم عثمان باقارب خود از بنى اميه مال بسيار بخشش كرد واقدى نوشته كه ابوموسى اشعرى مال بسيارى از بصره به عثمان فرستاد عثمان تمام آن مال را ميان اهل و اولاد خود با كاسه قسمت كرد.
عمال عثمان در مصر عبدالله بن ابى سرح و در شام معاويه و در بصره عبدالله بن عامر و در كوفه وليد بن عقبه كه بكثرت فسق و فجور معروف بود بحدى كه با حالت مستى و نماز صبح به مسجد آمد و چهار ركعت خواند و گفت اگر مى خواهيد زيادتر كنم .
برخى از كارهاى عثمان در زمان خلافت
1- عثمان وليد بن عقبه را امارت كوفه داد كه شارب الخمر بود، يك روز وليد مست به مسجد آمد و نماز صبح را چهار ركعت خواند اهل كوفه به عثمان شكايت كردند.
عثمان وليد را با دو نفر شاهد به مدينه طلبيد به شاهدين گفت شما ديديد كه وليد شرب خمر مى كند گفتند نديديم ولى خمر قى كرد و ريشش آلوده به خمر شد شاهدَين را حدّ زد. حضرت على (عليه السلام) مطلع شد به عثمان فرمود تو حدود الهى را ترك كردى شاهد را بجاى فاسق حد زدى ، عثمان وليد را حد زد و از حكومت كوفه عزل نمود.
2- عبدالله بن مسعود يكى از اخصّ اصحاب پيامبر بود موقعيكه از عراق با كاروان مى آمد از ربذه مى گذشتند و ابوذر در ربذه از دنيا رفت زن و غلامش ‍ با او بودند به عبدالله و دوستانش اطلاع دادند آمدند و ابوذر را دفن كردند عثمان چهل تازيانه به عبدالله زد به جهت دفن ابوذرّ.
3- بنى اميّه را متولى برممالك كرد.
4- عبدالله بن مسعود چون به فسق و ظلم عثمان شهادت مى داد، ابن ابى الحديد در شرح نهج البلاغه نوشته كه عثمان عبدالله را آن قدر زد كه بعض ‍ استخوان سينه اش شكست در بعض روايات آمده كه ابن زمعه را دستور داد او زد.
7- در سال 30 عثمان تمام مصاحف را از شهرها طلبيد و مصحفى كه ابوبكر بجهت خود نوشته بود بعد بدست عمر بن خطاب رسيد بعد بدست حفصه بود آن را گرفت به زيد بن ثابت داد گفت از روى اين مصحف بنويسد و باقى مصاحب را سوزاند.
و بعضى نوشته كه همه را جمع كرد بر قرائت زيد بن ثابت و ساير مصاحف را سوزاند.
8- براى خود بناى عالى و شيك در مدينه بنا كرد و درهاى چوبى قيمتى ترتيب داد.
9- در سال 34 اصحاب پيامبر قبايح اعمال عثمان را بر ورقه اى نوشتند و آنرا به عمار بن ياسر و عده اى دادند كه نزد عثمان ببرند، عمار آورد و به عثمان داد چند سطر از آنرا خواند به غضب آمد و امر كرد غلامانش دست و پاى عمار را كشيدند و عثمان با پاى خُفّ دار از اسافل او آن قدر زد كه مرض فتق عارض شد و بى هوش گشت نماز ظهرين و مغربين از عمّار فوت گرديد.
10- مى نويسند رسول خدا (صل اللّه عليه و آله و سلم ) چون مى خواست خطبه نماز جمعه را ايراد نمايد بلال ره در كنار درب مسجد اذان مى گفت و پس از خطبه اقامه گفته نماز برپا مى كردند و درخلافت ابوبكر و عمر كار باين طريق بود ولى درزمان عثمان مردم بسيار شدند دستور داد بالاى خانه او كه در بازار بود اذان ديگرى پيش از اذان معمولى بگويند و اين اذان را ثانى و گاها ثالث گويند و بدعت است چون زائد بر روش رسول خدا (صل اللّه عليه و آله و سلم ) بود زيرا بعدا ايجاد شده .
ثالث گفته اند باعتبار اينكه اقامه بر آنها منضم شده يا با اذان صبح اذان سوم مى شود (نقل از بحار جلد 89 ص 150)
ولى محققين از علماء شيعه مى نويسند:
الاذان المنهى عنه هو الاذان بعد نزوله مضافا الى الاذان عند الزوال يعنى اذانيكه نهى شده اذانيست كه خطيب بعد از نزول از منبر علاوه از اذان قبلى اذان ديگرى گفته شود (فرموده ابن ادريس )، يعنى اول اذان ظهر گفته مى شود بعد خطيب خطبه را ايراد مى كند بعد از اتمام خطبه اقامه گفته نماز را برپا مى كنند اگر بعد از پائين آمدن خطيب از منبر اذان داده شود اين اذان بدعت است كه اذان ثانى و يا ثالث باعتبار اينكه يكى اذان صبح و ديگرى اذان ظهر و ديگرى اذان قبل از اقامه است يا با اقامه اذان سوم گويند كه به اقامه اذان گفتن معروف است .
(در معتبر آمده ) الاذان الثانى بدعة و بعض اصحابنا يسميه الثالث لانّ النّبى (صل اللّه عليه و آله و سلم ) شرع للصّلاة اذانا و اقامة فالزيادة ثالث و سمّيناه ثانيا لانه يقع عقيب الاذان الاوّل و مابعده يكون اقامة (جواهر ج 11 ص 304)
11- باز در سال 34 عثمان مال زيادى به بنى اميه بذل نمود خصوصا به مروان و حارث بن حكم و زيد بن ثابت ، ابوذرّ شنيد و بآواز بلند قرائت كرد والّذين يكنزون الذّهب و الفضّة و لا ينفقوفى سبيل اللّه فبشرهم بعذاب اليم ، به عثمان رساندند كه ابوذر به تو عيب مى كند عثمان كسى فرستاد كه ابوذر اين كارها را مكن ، ابوذر گفت عثمان مرا از قرائت قرآن نهى مى كند.
12- ابوذرّ را تبعيد كرد:
ابوذرّ به خلافت كاريهاى عثمان اعتراض مى كرد در سال 34 عثمان دستور داد مروان ابوذرّ و عيالش ام ذَرّ را بربذه تبعيد كند و بعد از چند روز ابوذر در ربذه مريض شد و از دنيا رفت .
13- دو خطبه نماز عيد فطر و قربان بعد از نماز عيدين است ولى عثمان مقدم كرد برخلاف سنت رسول خدا (صل اللّه عليه و آله و سلم ).
14- به احكام الهى جاهل بود:
مثلا زنى با شوهرش مجامعت كرد بعد از شش ماه زائيدن به عثمان رساندند امر كرد زن را رجم كنند على (عليه السلام) نزد عثمان رفت فرمود خداوند مى فرمايد حمله و فصاله ثلاثون شهرا، يعنى مدت حمل و زمان بازگرفتن او از شير سى ماه است ، و در آيه ديگر مى فرمايد و فصاله فى عامين يعنى مدّت باز گرفتن او از شير 2 سال است پس اقل مدت حمل 6 ماه است .
عثمان به جهالت خود پى برد و كسى فرستاد كه رجم نكنند در حاليكه رجم كرده بودند و زن بى چاره كشته شده بود.
كامل بهائى ج 2 ص 118: بعد از قتل عثمان سال 35 ق مردم در مسجد رسول خدا حاضر شدند معلوم است كه عثمان چه ظلم هائى كرده صلاح آنست كه امامت و خلافت را به على دهيم كه مستحق آنست و او صالح و عالم و عابد و در اول همه اين كار حق او بود.
عمار و ابن تيهان و رفاعه و مالك و ابوايوب و غيرهم گفتند ما از كلام شما برنگرديم و باتفاق به در خانه على رفتند ازدحام نمودند و على از اين كار ناراحت بود زيرا غدر طلحه و زبير را مى دانست مردم گفتند اگر بيعت را قبول كنى فبها و الّا ترا هم مثل عثمان مى كنيم اول كسيكه بيعت كرد طلحه و زبير بود على رو به طلحه و زبير كرد و فرمود مرا ترك كنيد غير از من را بخواهيد من از شما بيعت نمى گيرم زيرا از شر شما ايمن نيستم آخر الامر همه صحابه و اهل مدينه از جان و دل بيعت كردند ازدحام مردم چنان بود كه نزديك شد مردم هلاك شوند حضرت فرمود سلاح در آنست كه به مسجد رويم تا مردم بدانند و به بيعت رغبت كنند در مسجد مهاجر و انصار بر على بيعت كردند مگر چهار نفر: عبدالله بن عمر - سعيد بن ابى وقاص - حسان بن ثابت - اسامة بن زيد.
حضرت خطبه بليغ ايراد فرمود و مردم را به اطاعت خدا و رسول خدا و اطاعت خود دعوت كرد. فرمود شما را معلوم است كه اين كار از آن من بود كه به ظلم از دست من گرفتند و از منبر به پائين آمد و ولات را در شهر كه از طرف عثمان بودند معزول نمود مگر ابوموسى اشعرى را.
حضرت مدت چهار سال و نه ماه و چند روزى حكومت كرد.

منبع : لیله القدر