در کتاب بحارالانوار از امام صادق (علیه السلام ) از رسول خدا (صلى الله علیه و آله و سلم ) روایت کرده که فرمود:

شهر رمضان شهر الله عزوجل ، و هو شهر یضاعف الله فیه الحسنات ، و یمحو فیه السئیات ، و هو شهر البرکة ، و هو شهر الانابة ، و هو شهر التوبة و هو شهر المغفرة ، و هو شهر العتق من النار، و الفوز بالجنة .
اءلا فاجتنبوا فیه کل حرام ، و اءکثیروا فیه من تلاوة القرآن ، و سلوا فیه حوائجکم ، واشتغلوا فیه بذکر ربکم ، و لایکونن شهر رمضان عندکم کغیره من الشهور، فان له عندالله حرمة و فضلا على سائر الشهور، و لایکونن شهر رمضان یوم صومکم کیوم فطرکم .

ترجمه روایت شریفه

((ماه رمضان ماه خداى عزوجل مى باشد، و آن ماهى است که خداوند کارهاى نیک را در آن دو چندان کند و بدیها را در آن محو سازد، ماه برکت ، و ماه انابة و بازگشت ، و ماه توبه و ماه آمرزش و ماه آزادى از آتش دوزخ ، و کامیاب شدن به بهشت است .
هان که در این ماه از هر حرامى خوددارى کنید، و تلاوت قرآن را زیاد کنید. و حاجات خود را بخواهید، و به یاد پروردگارتان سرگرم باشید، و ماه رمضان نزد شما نباید همانند ماههاى دیگر باشد، چرا که براى این ماه در پیشگاه خداوند حرمت و برترى بر دیگر ماهها است ، و نباید در ماه رمضان روز روزه شما مانند روز غیر روزه شما باشد.))

ثواب قرائت قرآن در این ماه : روایت دوم

و از امام هشتم (علیه السلام ) روایت کرده که فرمود:
الحسنات فى شهر رمضان مقبولة ، والسیئات فیه مغفورة ، من قراء فى شهر رمضان آیة من کتاب الله عزوجل کان کمن ختم القرآن فى غیره من الشهور، و من ضحک فیه فى وجه اءخیه المؤمن لم یلقه یوم القیامة الا ضحک فى وجهه ، و بشره بالجنة ، و من اءعان فیه مؤمنا اءعانه الله تعالى على الجواز على الصراط، یوم تزل فیه الاقدام ، و من کف فیه غبضه کف الله عنه غضبه یوم القیامة ، و من اءغاث فیه ملهوفا آمنه الله من الفراغ الاءکبر یوم القیامة ، و من نصر فیه مظلوما نصره الله على کل من عاداه فى الدنیا، و نصره یوم القیامة عند الحساب و المیزان . شهر رمضان شهر البرکة ، و شهر المغفرة و شهر التوبه و شهر الانابة ، من لم یغفر له فى شهر رمضان ففى اءى شهر یفغر له ؟ فسلوا الله ان یتقبل منکم فیه الصیام ، و لا یجعله آخر العهد منکم ، و اءن یوفقکم فیه لطاعته و یعصمکم من معصیته ، انه خیر مسؤ ول .

ترجمه روایت شریفه
((نیکى ها در ماه رمضان پذیرفته ، و بدیها در آن آمرزیده است ، کسى که در ماه رمضان آیه اى از کتاب خداوند بخواند همانند کسى است که در ماههاى دیگر قرآن را ختم کرده و کسى که در این ماه در روى برادر ایمانى خود بخندد (و او را خوشحال کند) در روز قیامت او را دیدار نکند جز آنکه در روى او بخندد (و او را خوشحال کند) و به بهشت مژده اش دهد، و کسى که در این ماه به مؤمنى کمکم کند، خداى تعالى در هنگام عبور بر صراط کمکش کند در آن روزى که گامها بلغزد، و کسى که خشمش را در این ماه نگهدارد خداوند خشمش را در روز قیامت از او باز دارد.
و کسى که درمانده اندوهگینى را دستگیرى و نجات دهد، خداوند در روز قیامت او را از هراس بزرگ آن روز در امان دارد، و کسى که ستمدیده اى را در این ماه یارى کند، خدایش در دنیا بر دشمنانش یارى دهد، و در روز قیامت نیز هنگام حساب و در کنار میزان یاریش کند.
ماه رمضان ماه برکت ، ماه رحمت ، ماه مغفرت ، ماه توبه و ماه انابه و بازگشت به درگاه الهى است ، کسى که در ماه رمضان آمرزیده نشود در چه ماهى مى خواهد آمرزیده شود؟ از خدا بخواهید در این ماه روزه تان را بپذیرد، و آخرین سال عمر شما قرار ندهد، و توفیق اطاعت خود را به شما دهد، و از نافرمانیش شما را نگهدارد، که براستى خداوند بهترین کسى است که از او درخواست کنند.))

ثواب قرائت قرآن در این ماه : روایت سوم

شیخ صدوق در کتاب معانى الاخبار و امالى به سندش از امام باقر (علیه السلام ) روایت کرده که فرمود:

لکل شى ء ربیع و ربیع القرآن شهر رمضان .

ترجمه روایت شریفه

((هر چیزى را بهارى است و بهار قرآن ماه رمضان است .))

ثواب قرائت قرآن در این ماه : روایت چهارم

و از مجالس شیخ از امام صادق (علیه السلام ) روایت شده که فرمود:
ان الشهور عندالله اثناعشر شهرا فى کتاب الله یوم خلق السماوات و الارض فغرة الشهور شهر الله شهر رمضان ، و قلب شهر رمضان لیلة القدر، و نزل القرآن فى اءول لیلة من شهر رمضان ، فاستقبل الشهر بالقرآن.

ترجمه روایت شریفه

((براستى که در کتاب خدا ماهها نزد خدا دوازده ماه است . روزى که خداوند آسمانها و زمین را آفرید، پس نور و روشنى ماهها ماه رمضان است ، و قلب ماه رمضان شب قدر است ، و قرآن در شب اول ماه رمضان نازل گشته ، پس با قرآن از این ماه استقبال کن .))

در این مورد باید از افراط وتفریط پرهیز کرد در گروه روزه داران حامله بعضی از خانم های حامله به علت احساس خطر روزه داری در حاملگی از روزه گرفتن اجتناب می کنند و بعضی دیگر با برخورد تعصب آمیز حتی در حالات طاقت فرسای اواخر حاملگی روزه خود را به جای می آورند . با مروری برروایات اسلامی و بررسی وضعیت فیزیولوژی حاملگی میتوان به آگاهی هایی دست پیدا کرد که تصمیم گیری صحیح و راهنمایی افراد باردار را آسان می کند . در بارداری موضوع سلامت مادر و سلامت رشد جنین در نظر گرفته میشود .

چنانچه در روایتی از ابی عبدالله علیه السلام حد مریض وروزه داری بیان شده که فرمودند: این بر خود اوست که بر نفس خود آگاه است.

از محمدبن مسلم نقل شده که گفت : شنیدم از اباجعفر علیه السلام فرمود : زن حامله نزدیک زایمان و مادرانی که شیرشان کم است می توانند روزه ماه رمضان را بشکنند چون طاقت روزه داری ندارد . وبر آنها است صدقه دادن وبه جای آوردن قضای روزه .

در ماه اول حاملگی در صورت بروز عوارض گوارشی غیر قابل تحمل مثل استفراغ سوزش سر دل و لوزوم خوردن غذا با فاصله کمتر حکم بیمار را پیدا میکند . ونسبت به وضع هر کس ممکن است متفاوت باشد . اما در ماههای آخر حاملگی علاوه بر اینکه به علت تغییرات فیزیولوژیک روزه برای مادر طاقت فرسا خواهد بود . به علت اینکه بیشترین رشد جنین در سه ماهه آخر آبستنی به انجام میرسد و وزن جنین در دو ماهه آخر آبستنی تقریبا دو برابر می شود .

جنین غذای مورد نیاز خود را مستقیما از خون مادر تامین میکند .نیاز غذایی جنین ایجاب میکند که مادر غذای کافی بخورد .چون با توجه به تغییرات احشایی تحمل خوردن غذای زیاد به علت گنجایش کم معده ،لوله های گوارشی را نخواهد داشت لازم است غذای کم با فاصله زمانی کمتر میل کند .لذا روزه گرفتن برای مادر مشکل و طا قت فرسا است . مضافا اینکه افزایش عطش به علت افزایش بار مواد دفعی و افزایش دفع ادرار نیز امکان روزه داری را خواهد گرفت .

علاوه بر موارد ذکر شده مروری بر متابولیسم پروتئین ،کربو هیدرات ، وچربیها در زنان باردار با توجه به رشد سریع جنین وجفت و افزایش احتیاجات آنها تغییرات متابولیستی قابل توجهی در بدن مادر ظاهر میشود . حاملگی طبیعی باعث کاهش مختصری قند خون در حالت ناشتا وافزایش انسولین خون و افزایش قند خون بعداز صرف غذا می شود . بعداز صرف غذا حاوی گلوکز هیپر گلیسمی و هیپر انسولینی طولانی هدف تامین گلوکز جنین در فواصل غذا است . از طرفی بروز مقاومت بافت های محیطی در زن حامله نسبت به اثر انسولین مشهود است . در حالت ناشتا کاهش اسید های آمینه و گلوکز پلاسما وافزایش اسید های چرب آزاد وتری گریسرید و کلسترول در پلاسمای خانم حامله مشهود است که از این تغییر سوخت از گلو کز به چربی به عنوان تشدید گرسنگی یاد میشود . زمانی که حالت ناشتا در خانم حامله طولانی شود این تغییرات شدید تر می شود . به سرعت کتونمی ظاهر میشود .

در طول حاملگی وشیر دهی افزایش نیاز کالری روزانه حدود 300kcal میباشد و اگر کالری کافی نباشد پرتئین ها به جای اینکه جهت نقش حیاتی رشد و تکامل ذخیره شود به عنوان منبع انرژی مورد استفاده قرار می گیرد و برای تامین رشد جفت ، جنین ونیاز های مادر در طول شش ماه آخر حاملگی حدود یک کیلو گرم پروتین مورد نیاز است که به طور متوسط روزانه 5-6گرم اضافه بر نیاز پرتئین پایه زن غیر حامله است . در دوران حاملگی نیاز به افزودن آهن به رژیم غذایی می باشد .

رژیم غذایی ترکیب بدنی مادر ، تعداد زایمان های مادر تاثیر چندانی بر ترکیب شیر مادر در ماه های اول شیر دهی ندارد . اما طبق روایاتی که از امام هادی علیه السلام در مورد زن شیر دهی نقل شده چنانچه به علت روزه داری دچار سختی شود بهتر است افطار کرده و غذای آن را بعدا به جا آورد . متن روایت امام هادی علیه السلام در باره زن شیر ده که به واسطه شیر دادن دچار سختی شده بود :( اگر گرفتن دایه برایش ممکن باشد این کار را بکند وروزه اش را بگیرد . و اگر این کار برایش ممکن نباشد افطار کند وبچه اش را شیر بدهد و در صورت امکان بعدا روزه اش را غذا کند .)

سئوالی که همواره در مورد ورزش و روزه داری مطرح می شود این است که آیا یک ورزشکار می تواند روزه بگیرد یا خیر؟ آیا می توان مسابقات رشته های مختلف ورزشی از جمله فوتبال لیگ برتر و یا فوتسال جام رمضان و یا والیبال و بسکتبال را بین افطار و شام انجام داد یا خیر؟ از نظر پزشکی پاسخ  این  دو سئوال آری است. 
دکتر لطفعلی پورکاظمی- رئیس فدراسیون پزشکی ورزشی  در پاسخ به این سوال گفت :که ورزشکاران در هر کشوری به دو گروه تقسیم بندی می شوند که شامل ورزش همگانی و ورزش حرفه ای و قهرمانی هستند.
 اگر برنامه ریزی ساعات تغذیه ای بطور علمی طراحی شود می توان بدون هیچ گونه نگرانی می توان هم ورزش همگانی و هم حرفه ای را در طی روز یا شب و با موفقیت انجام داد بدون اینکه مشکلی در روزه داری و استفاده از مواهب بسیار ارزشمند این ماه الهی چه از نظر ازدیاد اعتماد به نفس و خودسازی و چه از نظر کاهش جرائم اجتماعی و ازدیاد تقوا و قرب الهی پیش آید. گروه اول ورزشکاران را بنام ورزش همگانی می شناسیم که در ایران حدود 10 الی 15 میلیون نفر هستند و در فضای پارکها و تپه ها و باشگاه ها و منازل برای سلامتی عمومی خود روزانه نیم ساعت تا 3 ساعت به ورزشهای روزمره می پردازند که روزه داری مجاز است و فقط بایستی از شدت تمرینات خود بکاهند تا آب بدن از دست نرود و همچنین در ساعت گرم روز ورزش نکنند و مراقبتهای پزشکی روزه و ورزش را رعایت کنند. گروه دوم ورزشکاران را حرفه ای ها و قهرمانان ملی تشکیل می دهند که مجبورند روزانه در 2 الی 3 مرحله به تمرینات حرفه ای در صبح و بعداظهر و گاهاً در شب بپردازند پس مدیریت زمانبندی و برنامه ریزی ساعات ورزش بسیار مهم است ورزشکاران حرفه ای روزانه به 4 الی 8 هزار کالری انرژی نیاز دارند تا در تمرینات و اردوهای ورزشی بطور فشرده و منظم آمادگی لازم جهت حضور در مسابقات داخلی و خارجی را داشته باشند. توصیه ای که برای این گروه از ورزشکاران عزیز داریم که هم بتوانند از فواید ارزشمند این ماه معنوی و الهی بهره مند شوند و هم از تمرینات روزمره باز نمانند اینکه پس از صرف مختصری غذای سبک در افطاری که شامل نشاسته بیشتر و کمی هم پروتئین باشد باید از مایعات زیادی استفاده شود. یعنی بین افطار تا سحر باید حدود 2 لیتر مایعات (یعنی 8 لیوان) بنوشید. تغذیه صحیح ورزشکاران حرفهای در ماه مبارک برای افطاری بهتر است پس از مصرف مختصری نان، پنیر، گردو، شیر، میوه جات و سبزیجات، خرما و استراحت مختصر سپس به تمرینات حرفه ای خود بپردازند و در غذای سحری نیز توصیه بیشتر برای مصرف غذای نشاسته ای از جمله برنج، سیب زمینی، ماکارونی، نان با مختصری غذای گوشتی و آب میوه، سبزی و سالاد و اغذیه فیبری، گوجه فرنگی می باشد.

داستان ولادت آن حضرت به گونه‏اى که در روایات شیخ صدوق رحمت الله علیه در امالى و علل و عیون اخبار الرضا علیه السلام و روایات دیگر محدثین شیعه و اهل سنت آمده و از امام سجاد علیه السلام روایت ‏شده این گونه است که فرمود:

چون فاطمه علیها السلام فرزندش حسن را به دنیا آورد، به پدرش على علیه السلام عرض کرد: نامى براى او بگذار، على علیه السلام فرمود: من کسی نیستم که در مورد نامگذارى او به رسول خدا پیشى گرفته و سبقت جویم. در همان وقت رسول خدا صلی الله و علیه و آله و سلم آمد و آن کودک را در پارچه زردى پیچیده، به نزد آن حضرت بردند.حضرت فرمود: مگر من به شما نگفته بودم که او را در پارچه زرد نپیچید؟ سپس آن پارچه را به کنارى افکند و پارچه سفیدى گرفته و کودک را در آن پیچید، آنگاه رو به على علیه السلام کرده فرمود: آیا او را نامگذارى کرده ‏اى؟

عرض کرد: من در نامگذارى وى به شما پیشى نمى ‏گرفتم

رسول خدا صلی الله و علیه و آله و سلم فرمود: من هم در نامگذارى وى بر خدا سبقت نمى ‏جویم

در این وقت‏ خداى تبارک و تعالى به جبرئیل وحى فرمود که براى محمد پسرى متولد شده، به نزد وى برو و سلامش برسان و تبریک و تهنیت گوى و به وى بگو: براستى که على نزد تو به منزله هارون است از موسى، پس این کودک را به نام پسر هارون نام بنه.

جبرئیل از آسمان فرود آمد و از سوى خداى تعالى به وى تهنیت گفت و سپس اظهار داشت: خداى تبارک و تعالى تو را مامور کرده که او را به نام پسر هارون نام بگذارى. رسول خدا صلی الله و علیه و آله و سلم پرسید: نام پسر هارون چیست؟ عرض کرد: – شبر -. فرمود: زبان من عربى است؟ عرض کرد: نامش را- حسن‏ – بگذار، و رسول خدا صلی الله و علیه و آله و سلم او را حسن نامید

و در برابر این روایت، روایات دیگرى هم در کتابها آمده که چون حسن علیه السلام به دنیا آمد، على علیه السلام او را- حرب‏ – نامید، و چون رسول خدا صلی الله و علیه و آله و سلم اطلاع یافت ‏به على علیه السلام دستور داد آن نام را به‏- حسن‏ – تغییر دهد

و یا اینکه على علیه السلام نام این نوزاد را- حمزه‏ – گذارد و چون حسین به دنیا آمد نام او را- جعفر – گذارد، و پس از آن رسول خدا صلی الله و علیه و آله و سلم على علیه السلام را طلبیده و به او فرمود: به من دستور داده شده که نام این فرزند خود را تغییر دهم، سپس به على علیه السلام دستور داد که نام آن دو را- حسن‏ – و- حسین‏ – بگذارد، و على علیه السلام نیز به دستور آن حضرت عمل کرد

ولى این مطلب بعید به نظر مى‏ رسد، همان گونه که صاحب کتاب کشف الغمه نیز گفته استکه روایات مورد اشاره خلاف مشهور و ضعیف است، و مشهور همان است که در روایت ‏بالا ذکر کردم، و صاحب کتاب حیاة الحسن جناب باقر شریف این گونه روایات را از موضوعات و جعلیات دانسته و دلیلهایى بر این مطلب ذکر کرده که بهتر است‏ براى اطلاع بیشتر به همان کتاب مراجعه نمایید

و در روایات بسیارى از طریق اهل سنت آمده که این دو نام شریف ‏- حسن‏ – و- حسین‏ – در جاهلیت ‏سابقه نداشته و از نامهاى بهشتى است، و متن یکى از آن روایات که طبرى در کتاب ذخائر العقبى روایت کرده، این گونه است که عمران بن سلیمان گفته:

الحسن و الحسین اسمان من اسماء اهل الجنة، ما سمیت‏بهما فى الجاهلیة‏

حسن و حسین دو نام از نامهاى اهل بهشت است که در زمان جاهلیت ‏سابقه نداشته است

« رمضان » را چگونه ادراک می کنیم و « روزه » را از کدام دریچه مشاهده می نمائیم اگر در سطح و ظاهر بمانیم و به ژرفا و عمق نظر ندوزیم , رمضان و روزه را درک نمی کنیم و از مهمانسرای الهی و فیض و رحمت های الوان و مقامات رفیع معنوی و لذت انس و قرب , بهره ای نمی بریم , و آن گاه که لیالی و ایام رمضان سپری می شود و فرصت های کمیاب از کف می رود , یکباره سربرمی آوریم و دست ها را تهی و زاد و توشه را اندک و خویشتن را خواب آلود و غفلت زده می یابیم و آن زمان است که از ژرفای وجود این احساس صادق را همچون ندایی با گوش جان چنین می شنویم :

هفت شهر عشق را عطار گشت           ما هنوز اندر خم یک کوچه ایم

سحری خوردن کنار آرپی چی و مسلسل، وضو با آب سرد و قنوت در دل شب توصیف ناشدنی است. ربنای لحظات افطار از پایان یک روزه خبر می داد، ربنایی که تمام وجود رزمندگان مملو از حقانیت آن بود. بچه ها با اشتیاق فراوان برای نماز مغرب و عشا وضو می گرفتند.

ماشین توزیع غذا به همه چادرها سر می زد و افطاری را توزیع می کرد.
سادگی و صمیمیت در سفره افطار ما موج می زد و ما خوشحال از اینکه خدا توفیق روزه گرفتن را به ما هدیه داده بود سر سفره می نشستیم و بعد از خواندن دعا با نان و خرما افطار می کردیم .دعای توسل و زیارت عاشورا هم در این روزها حال و هوای دیگری داشت .
معنویتی که « السلام علیک یااباعبدالله » « زیارت عاشورا » و یا « وجیه عندالله اشفع لناعندالله » در توسل به سفره افطار و سحر ما هدیه می کرد غیرقابل توصیف است و همین بنیه ی معنوی و عدم غفلت از لحظات معنوی رزمندگان را از دیگران ممتاز کرده بود.

نمی توانم این لحظات را برای شما بیان کنم در لشگر 28 سنندج بودم و قرار بود بعد از یک هفته به خانه برگردم اما جاذبه این ماه مرا در کردستان ماندگار کرد. ماه رمضان بهترین و زیباترین خاطرات را برای ما در سنگرها به ارمغان می آورد.

برکت دعا در کنار سنگرها، نماز روی زمین خاکی، سحری خوردن کنار آرپی چی و مسلسل، وضو با آب سرد، قنوت در دل شب، قیام روبروی آسمان بدون هیچ حجابی که تو را از دیدن وسعت ها بی نصیب کند، گریه ی بچه های عاشق در رکوع و همه چیز برای یک مهمانی خدا آماده بود.

«...يكى از رفقايمان نقل مى‏كرد كه روز اول ماه رمضان بود، روزه گرفتيم رفتيم اداره و تازه با يك آقايى به اصطلاح هم ميز و آشنا شده بوديم. او هم روزه مى‏گرفت. بعد از يكى دو ساعت آن رفيقم گفت: فلانى! من مى‏خواهم يك تذكرى به شما بدهم.

گفتم: بفرماييد.

 گفت: من خيلى از شما معذرت مى‏خواهم كه اين تذكر را مى‏دهم ولى خوب لازم مى‏دانم كه اين تذكر را بدهم، از اخلاق بد خودم است، چه عرض كنم. من يك چنين اخلاق بدى دارم كه در ماه رمضان كه روزه مى‏گيرم عصبانى مى‏شوم، خيلى هم عصبانى مى‏شوم. وقتى هم كه عصبانى مى‏شوم ديگر هرچه به دهانم مى‏آيد مى‏گويم، حرف بد مى‏گويم، فحش مى‏دهم، توهين مى‏كنم. ممكن است در اين ماه رمضان به جنابعالى جسارتى بكنم. خواهش مى‏كنم اگر چنين شد، ديگر روزه است، اخلاق من است، خيلى ببخشيد.

اين آقاى رفيق ما گفت: گفتيم عجب كارى شد! اين مرد روز اول ماه رمضان آمد با ما اتمام حجت كرد. حالا ما يك ماه رمضان تمام بايد از او فحش بشنويم، چون روز اول ماه رمضان گفته اخلاق من اين است.

گفت: من هم گفتم كه عجب تذكر به جايى دادى! اتفاقاً اخلاق من هم همين‏طور است و بلكه بدتر، در حال روزه عصبانى مى‏شوم، يك وقت مى‏بينى كه اين دوات را برداشتم و پراندم به سرت.

 گفت: عجب! خيلى اخلاق بدى است. پس خوب است هر دومان مواظب باشيم.

**  مجموعه آثار شهيد مطهري ، جلد 22 ، صفحه 484 **

سوره: 2 , آیه: 183

اى کسانى که ایمان آورده‏اید روزه بر شما مقرر شده است همان گونه که بر کسانى که پیش از شما [بودند] مقرر شده بود باشد که پرهیزگارى کنید

سوره: 2 , آیه: 184

[روزه در] روزهاى معدودى [بر شما مقرر شده است] [ولى] هر کس از شما بیمار یا در سفر باشد [به همان شماره] تعدادى از روزهاى دیگر [را روزه بدارد] و بر کسانى که [روزه] طاقت‏فرساست کفاره‏اى است که خوراک دادن به بینوایى است و هر کس به میل خود بیشتر نیکى کند پس آن براى او بهتر است و اگر بدانید روزه گرفتن براى شما بهتر است

سوره: 2 , آیه: 185

ماه رمضان [همان ماه] است که در آن قرآن فرو فرستاده شده است [کتابى ] که مردم را راهبر و [متضمن] دلایل آشکار هدایت و [میزان] تشخیص حق از باطل است پس هر کس از شما این ماه را درک کند باید آن را روزه بدارد و کسى که بیمار یا در سفر است [باید به شماره آن] تعدادى از روزهاى دیگر [را روزه بدارد] خدا براى شما آسانى مى‏خواهد و براى شما دشوارى نمى‏خواهد تا شماره [مقرر] را تکمیل کنید و خدا را به پاس آنکه رهنمونیتان کرده است به بزرگى بستایید و باشد که شکرگزارى کنید

سوره: 2 , آیه: 187

در شبهاى روزه همخوابگى با زنانتان بر شما حلال گردیده است آنان براى شما لباسى هستند و شما براى آنان لباسى هستید خدا مى‏دانست که شما با خودتان ناراستى مى‏کردید پس توبه شما را پذیرفت و از شما درگذشت پس اکنون [در شبهاى ماه رمضان مى‏توانید] با آنان همخوابگى کنید و آنچه را خدا براى شما مقرر داشته طلب کنید و بخورید و بیاشامید تا رشته سپید بامداد از رشته سیاه [شب] بر شما نمودار شود سپس روزه را تا [فرا رسیدن] شب به اتمام رسانید و در حالى که در مساجد معتکف هستید [با زنان] درنیامیزید این است‏حدود احکام الهى پس [زنهار به قصد گناه] بدان نزدیک نشوید این گونه خداوند آیات خود را براى مردم بیان مى‏کند باشد که پروا پیشه کنند

سوره: 9 , آیه: 112

[آن مؤمنان] همان توبه‏کنندگان پرستندگان سپاسگزاران روزه‏داران رکوع‏کنندگان سجده‏کنندگان وادارندگان به کارهاى پسندیده بازدارندگان از کارهاى ناپسند و پاسداران مقررات خدایند و مؤمنان را بشارت ده

سوره: 58 , آیه: 4

و آن کس که [بر آزادکردن بنده] دسترسى ندارد باید پیش از تماس [با زن خود] دو ماه پیاپىروزه بدارد و هر که نتواند باید شصت بینوا را خوراک بدهد این [حکم] براى آن است که به خدا و فرستاده او ایمان بیاورید و این است‏حدود خدا و کافران را عذابى پردرد خواهد بود 

 سوره: 5 , آیه: 89

خدا شما را به سوگندهاى بیهوده‏تان مؤاخذه نمى‏کند ولى به سوگندهایى که [از روى اراده] مى‏خورید [و مى‏شکنید] شما را مؤاخذه مى‏کند و کفاره‏اش خوراک دادن به ده بینواست از غذاهاى متوسطى که به کسان خود مى‏خورانید یا پوشانیدن آنان یا آزاد کردن بنده‏اى و کسى که [هیچ یک از اینها را] نیابد [باید] سه روز روزه بدارد این است کفاره سوگندهاى شما وقتى که سوگند خوردید و سوگندهاى خود را پاس دارید این گونه خداوند آیات خود را براى شما بیان مى‏کند باشد که سپاسگزارى کنید

سوره: 4 , آیه: 92

و هیچ مؤمنى را نسزد که مؤمنى را جز به اشتباه بکشد و هر کس مؤمنى را به اشتباه کشت باید بنده مؤمنى را آزاد و به خانواده او خونبها پرداخت کند مگر اینکه آنان گذشت کنند و اگر [مقتول] از گروهى است که دشمنان شمایند و [خود] وى مؤمن است [قاتل] باید بنده مؤمنى را آزاد کند [و پرداخت‏خونبها لازم نیست] و اگر [مقتول] از گروهى است که میان شما و میان آنان پیمانى است باید به خانواده وى خونبها پرداخت نماید و بنده مؤمنى را آزاد کند و هر کس [بنده] نیافت باید دو ماه پیاپى به عنوان توبه‏اى از جانب خدا روزه بدارد و خدا همواره داناى سنجیده‏کار است

سوره: 5 , آیه: 95

اى کسانى که ایمان آورده‏اید در حالى که محرمید شکار را مکشید و هر کس از شما عمدا آن را بکشد باید نظیر آنچه کشته است از چهارپایان کفاره‏اى بدهد که [نظیر بودن] آن را دو تن عادل از میان شما تصدیق کنند و به صورت قربانى به کعبه برسد یا به کفاره [آن] مستمندان را خوراک بدهد یا معادلش روزه بگیرد تا سزاى زشتکارى خود را بچشد خداوند از آنچه در گذشته واقع شده عفو کرده است و[لى] هر کس تکرار کند خدا از او انتقام مى‏گیرد و خداوند توانا و صاحب‏انتقام است

 سوره: 2 , آیه: 196

و براى خدا حج و عمره را به پایان رسانید و اگر [به علت موانعى] بازداشته شدید آنچه از قربانى میسر است [قربانى کنید] و تا قربانى به قربانگاه نرسیده سر خود را متراشید و هر کس از شما بیمار باشد یا در سر ناراحتیى داشته باشد [و ناچار شود در احرام سر بتراشد] به کفاره [آن باید] روزه‏اى بدارد یا صدقه‏اى دهد یا قربانیى بکند و چون ایمنى یافتید پس هر کس از [اعمال] عمره به حج پرداخت [باید] آنچه از قربانى میسر است [قربانى کند] و آن کس که [قربانى] نیافت [باید] در هنگام حج‏سه روز روزه [بدارد] و چون برگشتید هفت [روز دیگر روزه بدارید] این ده [روز] تمام است این [حج تمتع] براى کسى است که اهل مسجد الحرام [=مکه] نباشد و از خدا بترسید و بدانید که خدا سخت‏کیفر است

سوره: 33 , آیه: 35

مردان و زنان مسلمان و مردان و زنان با ایمان و مردان و زنان عبادت‏پیشه و مردان و زنان راستگو و مردان و زنان شکیبا و مردان و زنان فروتن و مردان و زنان صدقه‏دهنده و مردان و زنان روزه‏دار و مردان و زنان پاکدامن و مردان و زنانى که خدا را فراوان یاد مى‏کنند خدا براى [همه] آنان آمرزشى و پاداشى بزرگ فراهم ساخته است

روزه داری یا به عبارتی نخوردن و نیاشامیدن در طول روز و در نتیجه گرسنگی و تشنگی ناشی از روزه این سوال را در ذهن بسیاری از افراد ایجاد می کند که آیا ابتلا به بیماری هایی مانند دیابت، مواجه بودن با اختلالاتی نظیر کمبود ویتامین یا قرار داشتن در شرایط خاص مانند بارداری می تواند مانع از روزه داری شود؟ پیرامون فواید روزه داری از نظر پزشکان و متخصصان بحث های زیادی وجود دارد، نتایج تحقیقات علمی نشان داده است نه تنها مواجهه با چنین بیماری ها و اختلالاتی مانع از روزه گرفتن نمی شود، بلکه بسیاری از بیماری ها ازجمله ترمیم بافت ها و سلول ها، کنترل چاقی، تنظیم میزان ترشح هورمون ها، استراحت دستگاه گوارش، دیابت نوع دوم، چربی خون بالا و افسردگی از جمله بیماری هایی است که با روزه گرفتن می توان عوارض و پیامدهای آن را به میزان قابل توجهی تحت کنترل قرار داد.

از تحقیقات اولیه تا راه اندازی شبکه تحقیقات روزه داری

برخلاف آنچه تصور می شود روزه داری می تواند سطح قند خون بدن را کنترل کرده و توانایی افراد را برای مقابله با هر گونه تنشی که در زندگی روزمره با آن مواجه هستند افزایش دهد. علاوه بر این، روزه داری متناوب به افزایش طول عمر، کاهش التهاب بافت های بدن، کاهش خطر ابتلا به بیماری های قلبی، دیابت، آلزایمر و پارکینسون منجر خواهد شد. اینها همه نتایج تحقیقاتی است که در زمینه روزه داری در دانشگاه ها و مراکز علمی در سطح دنیا انجام شده که بخصوص در ماه مبارک رمضان خبرهایی از این نوع در صدر خبرهای پرمخاطب قرار می گیرد. در دانشگاه ها و پژوهشگاه های داخل کشور نیز در سال های اخیر درباره روزه داری برای گروه های مختلف که از دیدگاه پزشکی شرایط خاصی دارند، تحقیقات متعددی انجام شده است که انتشار نتایج این تحقیقات می تواند به پرسش هایی که ممکن است برای بسیاری از افراد پیش آید پاسخ گوید. در واحد تحقیقات روزه داری دانشگاه علوم پزشکی مشهد تحقیقاتی درباره بارداری و روزه داری انجام شده است که نشان می دهد اگر طول روز به طور متوسط 12 ساعت باشد روزه داری مادران باردار تاثیر نامطلوبی بر بهره هوشی جنین نمی گذارد و اگر مادر بارداری در این شرایط اصرار به روزه گرفتن داشته باشد، باید مطمئن باشد می تواند با کنترل وزن، اضافه وزنی را که باید در این مدت کسب کند داشته باشد. پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی ارومیه نیز تحقیقات گسترده ای در زمینه تاثیر روزه داری بر سلامت انجام داده اند. براساس این تحقیقات روزه از راهکارهای تاثیرگذار در کاهش عوامل خطرزا برای گرفتگی عروق قلبی معرفی شده است که علاوه بر این می تواند در کاهش مقاومت به انسولین و بهبود بیماران دیابتی هم تاثیرگذار باشد. در مرکز تحقیقات قلب و عروق اصفهان نقش محافظتی روزه برای سیستم قلبی ـ عروقی بدن مورد بررسی قرار گرفته و به این ترتیب بیماران قلبی ـ عروقی از دیگر افرادی هستند که می توانند تحت نظر پزشک معالج برای روزه گرفتن مجوز بگیرند و امیدوار باشند روزه داری، به عنوان یک درمان در بهبود آنها موثر باشد. در مرکز تحقیقات غدد درون ریز و متابولیسم ایران تحقیقاتی درباره تاثیر روزه بر بیماری های متابولیکی انجام شده است. در کنگره بین المللی روزه داری و سلامت روزه درمانی مورد توجه قرار گرفته است. به گفته متخصصان انستیتو تحقیقات تغذیه در این مرکز مطالعاتی پیرامون روزه داری انجام شده است. براساس نتایج این تحقیقات، روزه به بهبود وضع تغذیه کمک کرده و در نتیجه می تواند تضمین کننده سلامت روزه داران باشد. شبکه ملی تحقیقات سلامت روان ایران و پژوهشکده غدد دانشگاه تهران نیز از دیگر مراکزی است که پیرامون روزه داری پژوهش هایی را انجام داده است. با توجه به اهمیت این موضوع از سه سال پیش ضرورت راه اندازی شبکه ای به عنوان شبکه تحقیقات روزه داری احساس شد. این شبکه از سوی دانشگاه علوم پزشکی تهران و با هدف انجام تحقیقات بیشتر درباره روزه از دیدگاه پزشکی راه اندازی شده است.

روزه داری از دیدگاه دانشمندان آن سوی مرزها

در ادیان مختلف همواره گفته می شود روزه برای سلامت روح و روان افراد مفید است، اما مزیت های روزه برای بدن تا قبل از سال 1900 ناشناخته بود و پس از آن محققان در تحقیقات گسترده ای که درباره فواید روزه داری انجام دادند به این نتیجه رسیدند که روزه داری می تواند در درمان اختلالاتی مانند چاقی و همچنین بیماری هایی مانند صرع و دیابت تاثیرگذار باشد، اما جالب این که تحقیق درباره روزه داری و مزیت های آن فقط محدود به کشورهای مسلمان نبوده و در بسیاری دیگر از کشورها بویژه در کشورهای اروپایی و آمریکایی نیز روزه به عنوان یک راهکار درمانی مورد توجه قرار گرفته است. در کشورهای سوئیس، آلمان، انگلیس و آمریکا تحقیقات جامعی درباره درمان با روزه داری انجام داده اند و اکنون در بعضی بیمارستان ها درمان های مبتنی بر روزه داری مورد توجه است.

کلایو مک لی، از متخصصان علم تغذیه و از اساتید دانشگاه کورنل آمریکا، تاثیر یک برنامه غذایی روزانه دقیق را در افزایش طول عمر موجودات زنده و در امان ماندن از بیماری های مختلف مورد تائید قرار داده است. این در حالی است که متخصصان تغذیه دانشگاه شیکاگو نیز اعلام کرده اند روزه در جلوگیری از پیشرفت اختلالاتی که می تواند زمینه ساز مرگ زودهنگام و ناگهانی انسان ها باشد پیامدهای مثبتی را به همراه دارد. رئیس موسسه ملی علوم اعصاب اعلام کرده است روزه گرفتن در دوره های زمانی مشخص از سلول های عصبی در برابر هر گونه استرس و فشارهای روحی ـ روانی محافظت می کند. به گفته ماتسون، 10 تا 16 ساعت روزه داری موجب می شود بدن برای تامین انرژی موردنیاز خود اندوخته چربی را هدف قرار دهد که اثر این تغییرات در محافظت از حافظه و افزایش توانایی یادگیری افراد ثابت شده است. او در تحقیقات اخیرش در این زمینه نشان داده است روزه داری می تواند در کاهش احتمال ابتلا به آسیب های مغزی و در نتیجه بروز سکته مغزی و ابتلا به آلزایمر نقش مهمی داشته باشد. کالج قلب و عروق ایالت نیواورلئان نیز تحقیقات مشابهی را در این زمینه انجام داده است. براساس خبر اعلام شده از سوی محققان این مرکز روزه داری موجب افزایش هورمونی موسوم به HGH می شود که این هورمون حفظ سلامت، تناسب اندام و افزایش طول عمر افراد را تضمین می کند.

بنیاد بین المللی پیشگیری و کنترل دیابت در این حوزه تحقیقاتی را انجام داده است که نقش روزه در کنترل بیماری دیابت را مورد تائید قرار می دهد. مرکز بین المللی قلب در مرکز پزشکی Murray در یوتا درباره نقش روزه در مقابله با عوامل خطرزا در ابتلا به دیابت تحقیقاتی انجام داده است و نتایج این تحقیق در نشست علمی انجمن دیابت آمریکا ارائه شده است. براساس اعلام نظر محققان این مرکز روزه داری موثرترین روش برای کاهش خطر ابتلا به دیابت و مشکلات متابولیکی ناشی از آن است. پژوهش جدید محققان آلمانی نشان می دهد روزه داری، دردهای ناشی از ابتلا به بیماری های مفصلی و روماتیسم را کاهش می دهد. اگرچه آنها توصیه می کنند بیمارانی که از حملات شدید دردهای مفصلی و انواع مزمن بیماری های روماتیسمی رنج می برند در صورت نیاز به مصرف دارو نباید روزه بگیرند یا باید حتما زیر نظر پزشک معالج روزه بگیرند. کارگروه تغذیه کمیته بین المللی المپیک چند سال پیش تحقیقاتی را درباره تاثیر روزه داری بر عملکرد ورزشکاران انجام داد. به گفته موگان، سرپرست این تیم تحقیقاتی، برخلاف آنچه تصور می شود روزه داری نمی تواند عملکرد ورزشکاران را تحت تاثیر قرار دهد. البته باید توجه داشت آنچه در این تحقیقات از آن به عنوان روزه نام برده شده به این معنی است که در دوره زمانی مشخصی از روز و برای مدت زمان مشخصی افراد باید از خوردن و آشامیدن پرهیز کنند و طلوع و غروب آفتاب ملاک تعیین این مدت زمان نبوده است. به عبارت دیگر، روزه داری از نگاه پزشکان غربی با روزه داری مذهبی مسلمانان متفاوت است. هر چند در هر دو حالت هدف، نخوردن و نیاشامیدن در دوره زمانی مشخصی از شبانه روز و برای چند روز پشت سر هم است.

روزه، سلامت روان را تضمین می کند

امروزه با پیشرفت فناوری و تحقیقات وسیع انجام شده در این زمینه به این نتیجه رسیده اند روزه داری نه تنها سلامت بدن را به خطر نمی اندازد، بلکه می تواند تضمین کننده سلامت بدن هم باشد. تا جایی که در بسیاری از کشورها پزشکان برای درمان بعضی بیماری ها یک برنامه غذایی برای بیمار تجویز می کنند که براساس این برنامه بیماران باید برای مدت زمان محدودی از خوردن و آشامیدن پرهیز کنند. اگرچه تاکنون در زمینه تاثیر روزه داری بر سلامت جسم تحقیقات فراوانی انجام شده، اما ارزیابی های علمی در زمینه تاثیرات مثبت روانی روزه داری نشان می دهد روزه می تواند راهکار مناسبی برای کاهش میزان اضطراب و افسردگی باشد. محققان اروپایی درباره تاثیر روزه بر روان افراد تحقیقات جامعی انجام داده اند. آنها بر این باورندکه نقش روزه در سلامت روان به مراتب می تواند بیشتر از نقشی باشد که روزه داری در سلامت جسم ایفا می کند. براساس این تحقیقات می توان گفت روزه داری نه تنها می تواند در کاهش عوارض بیماری های روحی ـ روانی تاثیرگذار باشد، بلکه می تواند راهکاری برای درمان قطعی چنین بیماری هایی باشد. البته آنها توصیه می کنند افراد مبتلا به بیماری های روانی پیش از روزه گرفتن حتما با پزشک معالج خود مشورت کنند.

معنویت و نقش آن بر سلامت، شادکامی و رشد و شکوفایی افراد ازجمله موضوعاتی است که مورد توجه بسیاری از محققان بوده است. انجمن روان شناسی آمریکا تحقیقاتی را در حوزه سلامت معنوی انجام داده که نتایج قابل توجهی را به همراه داشته است. گروهی از محققان دانشگاه علوم پزشکی تهران با هدف مقایسه هوش معنوی و شادکامی روزه داران و غیرروزه داران تحقیقاتی را در این زمینه انجام داده اند و بر این اساس به این نتیجه رسیده اند که روزه داری اسلامی با تقویت شکیبایی، بخشش و خودآگاهی به افزایش هوش معنوی و شادکامی روزه داران منجر می شود.