پاسخ این است : ...
دور ریخته می شود ! بله. خانوارهای ایرانی ۵ برابر استاندارد انرژی مصرف میکنند بی آنکه رفاه بالا داشته باشند. صرفه جویی باعث میشود هم لذت بیشتری ببرید وهم پول کمتری بدهید.
پس با ما باشید با روشهای صرفه جویی در مصرف انرژی.
صرفه جویی چیست ؟
صرفه جویی یعنی پیدا کردن روشهای نو آورانه برای استفاده بهتر از منابع محدود. بخصوص منابع تجدید ناپذیر.
صرفه جویی در مصرف آب
جدول استاندارد مصرف آب آشامیدنی بر اساس 130 لیتر برای یک نفر در روز
استحمام: 43 لیتر
دستشویی: 26 لیتر
لباسشویی: 5.17 لیتر
پخت و پز: 13 لیتر
نظافت خانه و آبیاری باغچه: 5.8 لیتر
کولر و تهویه: 5.4 لیتر
آشامیدنی و غیره: 5.4 لیتر
ظرفشویی: 13 لیتر
جمع کل: 130 لیتر
* چکه شیر ها مقدار زیادی آب بهدر میدهد. در نگاه آول کم به نظر می آید. اما چکه شیر آب می تواند یک مخزن ۱۰۰۰ لیتری را یک شبه خالی کند. هر متر مکعب آب هم حدود ۵۰۰ تومان قیمت دارد!
* عادت کنید هنگام لیف و صابون شیر آبحمام را باز نگذارید. سخت نیست. امتحان کنید.
* برای شستن ماشین جون خود نیازی نیست شیلنگ آب تمام وقت تا آخر باز باشد تا ماشین تان خیلی خیلی تمیز شود. با یک سطل اب هم همان اندازه تمیز می شود.
* چیز خیلی سخت و ژیچیده ای نیست. خودتان ببینید کجا می شود آب کمتری بهدر داد.
بهدر دادن آب = نشانه فرهنگ رشد نیافته
*************************
روشهای صرفه جویی در مصرف برق.
اوج مصرف در ساعات اولیه شب است. آنهم برای روشنایی. هر لامپ کم مصرف میتواند ۵ برابر لامپ رشته ای معمولی (با همان مصرف) روشنایی تولید کند. پس استفاده از لامپ کم مصرف و مهتابی میتواند بار زیادی را از ساعات اوج مصرف (پیک) کم کند.
کشورهای صنعتی یک پیک صنعتی هم در ساعات پیش از ظهر دارند که ما نداریم ! و در نتیجه فشار زیادی در ساعات اولیه شب به نیروگاههای برق وارد می شود.
رای اتو کشی لباس ها صبر کنیم تا مقدار آنها به اندازه کافی برسد .
*یادمان باشد استفاده از دور تند کولر در ساعات اوج مصرف ، خاموشی را افزایش می دهد.
*از قرار دادن غذای گرم در داخل یخچال خودداری کنید تا یخچال شوکه نشود!! اول غذا را در بیرون یخچال خنک کنید و بعد در یخچال قرار دهید.
*با انتخاب بهترین وسیله برقی به افزایش انرژی برق کمک کنیم .
* دیوار اتاقها را به رنگ روشن رنگ آمیزی کنید و حباب لامپ ها را تمیز نمایید.
همین اقدامات ساده میتواند تا ۵۰٪ بله تا نصف هزینه های برق شما را کاهش دهد.
آیا می دانید طول عمر لامپ های کم مصرف هشت برابر بیشتر و مصرف آنها پنج برابر کمتر از لامپ های معمولی است ؟!
*استفاده از لامپ های کم مصرف ، روشی مفید برای کاهش هزینه های مالی خانواده است .
*از استفاده مکرر از توستر و مایکروفر تنها برای گرم کردن حجم بسیار کم مواد غذایی خودداری کنیم .
*قبل از روشن کردن جارو برقی ؛ لوله های آن را کنترل کنید تا گرفتگی نداشته و باعث هدر رفتن انرژی نگردد.
*در هنگام استفاده از وسایل سرمایشی ، پس از حمام کردن از باز گذاشتن در حمام ، خودداری کنیم . گرمای حمام را کولر اگر بخواهد خنک کنید پول زیادی روی دستتان
می گذارد.
و از همه مهمتر
: دستهایتان را به خاموش کردن چراغ اضافه عادت دهید.
امروزه در اقتصاد کلیه کشورها اعم از کشورهای توسعه یافته و یا در حال توسعه، بهرهوری به اولویتی ملی تبدیل شده است. تاکید مقام معظم رهبری در سال 88 بر اصلاح الگوی مصرف بدرستی و در بهترین موقعیت مطرح شده است. در مقطع زمانی کنونی که از طرفی اقتصاد جهانی با رود مواجه شده از سوی دیگر با کاهش قیمت نفت درآمد کشورهای نفتی دچار کاهش شده است، مناسب ترین زمان برای تغییر رفتارهای غیر صحیح در استفاده از منابع و تلاش در جهت ارتقاء بهرهوری میباشد.
اصولاً منابع هر کشور محدود است بنابراین هر کشوری بتواند با استفاده از کمترین منابع بیشترین بهرهبرداری را بنماید میتواند بطور مستقیم بر کیفیت زندگی مردم خود، تاثیر مثبت بگذارد.
بهرهوری چیست؟
استفاده موثر از منابع اعم از مواد، زمین، سرمایه، نیروی انسانی، انرژی، ماشین آلات و تجهیزات و همچنین اطلاعات که نقش فزایندهای در زندگی بشری داشته است، در فرایند تولید کالاها و خدمات، بهرهوری نام گرفته است.
به عبارت دیگر کلیه تلاشهای ساختار یافته برای کاهش اتلاف نابع اعم از مواد، ماشین و نیروی انسانی و تعامل نادرست آنها نظام ارتقاء بهرهوری را نسبت ستاده (کالا یا خدمات) بر داده (عامل یا عوامل تولید) تعریف میکند.
نظام ارتقاء بهرهوری در سه طبقه قابل تفکیک و دستهبندی میباشد:
1. نظامهایی که بر حذف یا کاهش تلفات ناشی از مواد و ماشین تمرکز دارد به گونهای که بدون این که به کیفیت آسیب بزنند کالا یا خدمات مورد نظر با مواد و تجهیزات کمتری به انجام برسد که به نظام بهرهوری سرمایه گفته میشود.
2. سیستمهایی که بر حذف یا کاهش تلفات ناشی از عملکرد نیروی انسانی تمرکز دارد که میزان کار معینی با نیروی انسانی کمتر صورت پذیرد نظام بهرهوری منابع انسانی اطلاق میگردد.
3. مجموعهای از اقدامات که بر حذف یا کاهش اتلافهای مرتبط با تعامل نامناسب نیروی انسانی، تجهیزات و ماشین آلات و منابع و مواد تمرکز دارد بهرهوری کل عوامل TFP نامیده میشود.
برای دسترسی به نظام بهرهوری سرمایه (مواد و ماشین) سختافزار محور و با افزایش تکنولوژی قابلیت حصول دارند. برای دسته دوم نظام بهرهوری نیروی کار استفاده از سیستمهای توسعه منابع انسانی با انسان افزار محور و برای دسترسی به یک دسته سوم نظام بهرهوری کل عوامل به سیستمهای نرمافزار محور پایش مدواوم انها اقدام نمود.
چگونه میتوان به ارتقاء بهرهوری دست یافت؟
برای دسترسی به بهرهوری بالاتر باید ضایعات را به هر شکلی که وجود دارند شناسایی نمود و نسبت به حذف یا کاهش آن اقدام نمود و همچنین کلیه کارهای اضافه که هیچ ارزش افزودهای برای محصول و خدمات ایجاد نمی کنند از چرخه فعالیتها حذف نمود.
یکی از موانع ازدواج برای نسل جوان تشریفات در مجالس عروسی است که نوعی به اسراف و تبذیر می انجامد و انسان به خاطر یک عمل مستجب گرفتار حرام می گردد . و بدبختی بیشتر آن زمانی است که داماد برای مخارج عروسی قرض کند و بعد از پایان عروسی به خاطر عدم توان پرداخت بدهیهایش روانه ی زندان شود که متاسفانه مواردی از این قبیل در اجتماع ما مشاهده می شود
در تاریخ اسلام می خوانیم که گاهی در برخی از مجالس عروسی با شیر و خرما پذیرایی می کردند و خود را به تکلف نمی انداختند . ممکن است کسی سئوال کند من ثروتمندم و می خواهم بهترین غذاها را با بالاترین تشریفات برای خودم هزینه کنم آیا اشکال دارد ؟
جواب اینکه بله اشکال دارد و ما مجاز نیستیم حتی پول حلال خویش را بیهوده هزینه کنیم
!روایت زیر را به دقت بخوانید
ابان بن تغلب گوید که حضرت امام صادق علیه السلام فرمودند : آیا می پنداری که خداوند به هر که عطائی کرده است به خاطر بزرگی ارزش او نزد خداست و هر که را محروک کرده ، به سبب خواری او نزد پروردگار است ؟ هرگز ، بلکه این مال ، مال خداست . و به امانت نرد مرد قرار می گیرد . و اجازه داده که به اندازه بخورند و بنوشند و به اندازه بپوشند و به اندازه ازدواج کنند و به اندازه مرکب تهیه کنند و آنچه زیادآمد به مستمندان اهل ایمان بدهند ، تا آنها گرفتاری خود را برطرف کنند ، هر که متعادل مصرف کند ، آنچه می خورد و می نوشد و سوار می شود و صرف ازدواج می کند حلال است و هر که تجاوز کند برایش حرام است . سپس حضرت فرمودند : اسراف نکنید که خداوند مسرفین را دوست ندارد . آیا می پنداری وقتی خدا مردی را به مالی امین قرار داد ، او اجازه دارد که اسبی به قیمت ده هزار درهم بخرد ، در حالی که اسب بیست درهمی برایش کافی است . سپس حضرت فرمودند : اسراف نکنید که خداوند اسراف کننده ها را دوست ندارد .
نه چندان بخور کز دهانت برآید
نه چندان که از ضعف جانت برآید
همان طور که می دانید اسلام دین ما مسلمانان دینی جامع و کامل است که برای امور مختلف زندگی فردی و اجتماعی دستورهایی خاص ارائه کرده تا ما را به زندگی برتر و درست تر هدایت کند. این مهم نیزدر اسلام و قرآن مورد توجه ویژه بوده و در قرآن کریم و سخنان پیشوایان به کرات مورد اشاره قرار گرفته است . آیات قرآن درباره نکوهش اسراف و تبذیر و ارزش و جایگاه میانه روی و بهره گیری صحیح از نعمت های الهی به اندازه ای روشن و واضح است که ما به عنوان یک مسلمان باید به چنین مکتب دقیق و اخلاقی افتخار کنیم.
قرآن در جای جای خود به مسئله اسراف اشاره می کند و اسراف کننده را مورد سرزنش قرارمی دهدو به انسان هایی که زیاده روی و اسراف می کنند توصیه می کند که از راهی که در پیش گرفته اند، بازگردند و از رحمت و بخشش الهی مأیوس نشوند.
برخی از این آیات عبارتند از:
▪ «خداوند کسی را که اسرافکار و بسیار دروغگوست، هدایت نمی کند.» (غافر.۸)
▪ «اسرافکاران اهل آتش جهنم هستند.»(غافر.۴۳)
▪ از نعمت های الهی بخورید و بیاشامید، اما اسراف نکنید که خداوند مسرفان را دوست نمی دارد.» (اعراف.۳۱)
▪ (بندگان خداوند) کسانی هستند که هرگاه انفاق کنند، نه اسراف می نمایند و نه سختگیری، بلکه در میان این دو، حد اعتدالی دارند.»(فرقان.۶۷)
-«و اسراف نکنید که خداوند مسرفان را دوست ندارد.» (انعام.۱۴۱)
قرآن کریم مسئله اسراف را در معنای بسیار وسیعی به کار برده است و اسراف را تنها مختص خوردن و آشامیدن نمی داند و در جایی دیگر نیز فرعون در رتبه اسرافکاران قرارمی گیرد،به خاطر اعتقاد فرعون به ربوبیت خودش که گفت: برای شما غیر از خودم خدائی نمی شناسم» (قصص.۳۸) و پروردگار عالم او را از مسرفین خواند. (یونس.۸۳)
خدای متعادل در آیه۲۷ سوره بنی اسرائیل نیز این گونه تکلیف مسئله اسراف و تبذیر را روشن می سازد که: «اسراف مکن و مال خودت را پراکنده مساز، به درستی که اسراف کنندگان برادران شیاطین هستند و شیطان به پروردگارش سخت (منکر) و کفران کننده است.»
احادیث و اخبار درنکوهش اسراف از ائمه شیعه بسیار نقل شده و به جرأت می توان گفت که در هیچ مذهب دیگری به این اندازه درباره مسئله میانه روی و اعتدال در مصرف تأکید نشده است، نگاهی به روایات زیر این مسئله را بیشتر آشکار می سازد.
امام کاظم(ع) در وصیت نامه ای به هشام می فرماید: یکی از لشکریان عقل میانه روی و از لشکریان جهل زیاده روی است.(۴)
امیرالمؤمنین علی(ع) فرمودند: «زیاده روی و اسراف مکن، زیرا بخشش اسراف کار مورد ستایش نیست و تنگدستی او هم مورد ترحم واقع نمی شود.(۵)
رسول خدا نیز در این باره اینچنین می فرماید (السرف یورث الفقر»(۶)ش زیاده روی فقر به بار می آورد.
امام موسی بن جعفر(ع) در جایی دیگر فرمود: کسی که در زندگی میانه روی و قناعت ورزد، نعمت او باقی می ماند و آنکه با تبذیر و اسراف زندگی کند، نعمتش از بین می رود.(۷)
حضرت رسول (ص) : من اقتصد اغناه الله ، ومن بذر افقره الله ، ومن تواضع لله رفعه الله ، ومن تجبر قصمه الله . هر که میانه روی کند خدا بی نیازش کند و هر که اسراف کند خدا فقیرش کند و هر که فروتنی کند خدایش بردارد و هر که بزرگی فروشد خدایش در هم شکند . کنز العمال ، ج 3 ، ص 50 ، ح 5437
در سخنان گوهر بار ائمه هدی علیهم السلام بارها از اسراف و زیاده روی به عنوان عامل تباهی مال و ثروت، از بین رفتن برکت و مقدمه و زمینه فقر و تنگدستی یاد شده است.
يکي از موانع ازدواج براي نسل جوان تشريفات در مجالس عروسي است که نوعي به اسراف و تبذير مي انجامد و انسان به خاطر يک عمل مستجب گرفتار حرام مي گردد . و بدبختي بيشتر آن زماني است که داماد براي مخارج عروسي قرض کند و بعد از پايان عروسي به خاطر عدم توان پرداخت بدهيهايش روانه ي زندان شود که متاسفانه مواردي از اين قبيل در اجتماع ما مشاهده مي شود .
در تاريخ اسلام مي خوانيم که گاهي در برخي از مجالس عروسي با شير و خرما پذيرايي مي کردند و خود را به تکلف نمي انداختند . ممکن است کسي سئوال کند من ثروتمندم و مي خواهم بهترين غذاها را با بالاترين تشريفات براي خودم هزينه کنم آيا اشکال دارد ؟
جواب اينکه بله اشکال دارد و ما مجاز نيستيم حتي پول حلال خويش را بيهوده هزينه کنيم .
روايت زير را به دقت بخوانيد !
ابان بن تغلب گويد که حضرت امام صادق عليه السلام فرمودند : آيا مي پنداري که خداوند به هر که عطائي کرده است به خاطر بزرگي ارزش او نزد خداست و هر که را محروک کرده ، به سبب خواري او نزد پروردگار است ؟ هرگز ، بلکه اين مال ، مال خداست . و به امانت نرد مرد قرار مي گيرد . و اجازه داده که به اندازه بخورند و بنوشند و به اندازه بپوشند و به اندازه ازدواج کنند و به اندازه مرکب تهيه کنند و آنچه زيادآمد به مستمندان اهل ايمان بدهند ، تا آنها گرفتاري خود را برطرف کنند ، هر که متعادل مصرف کند ، آنچه مي خورد و مي نوشد و سوار مي شود و صرف ازدواج مي کند حلال است و هر که تجاوز کند برايش حرام است . سپس حضرت فرمودند : اسراف نکنيد که خداوند مسرفين را دوست ندارد . آيا مي پنداري وقتي خدا مردي را به مالي امين قرار داد ، او اجازه دارد که اسبي به قيمت ده هزار درهم بخرد ، در حالي که اسب بيست درهمي برايش کافي است . سپس حضرت فرمودند : اسراف نکنيد که خداوند اسراف کننده ها را دوست ندارد .
مجالس عروسي بيشتر مردم ما که مدعي پيروي از خاندان رسالت مي باشيم برعکس دستورات ائمه معصومين عليهم السلام است ، گاهي شنيده مي شود که فلان مرد مومن ثروتمند لباسهاي عروسي عروس و داماد را از خارج کشور خريداري مي کند که با هزينه آن لباسها مي شود يک دختر فقير را به خانه شوهر فرستاد .
خداوند همه ما را به وظائف اسلاميمان آشنا گرداند .
اصلاح، تغييری جهتگيری شده يا كاهشی غيرهدفمند
بیگمان كاهش حجم و تنوع مصرف، نخستين برداشتی است كه از شعار اصلاح الگوی مصرف به ذهن متبادر میشود. اين در حالی است كه اساساً صرف كاهش، بدون در نظر گرفتن جهتگيری كلان جريان اصلاح، میتواند موجب آسيبرسانی به اين تلاش اصلاحی شود. برای نمونه چنانچه الگوی مصرف بسياری از مواد غذايی تعيين كننده در سلامت در كشور ما، با استانداردهای علمی پذيرفته شدهی جهانی آنها مقايسه شود، میتواند زمينهی شناسايی علل شيوع بسياری از بيماریهايی شود كه صرف نظر از همهی پيامدهايش، هزينهی مادی گزافی بر اقتصاد جامعه تحميل میكند؛ سرانهی پايين مصرف لبنيات و نقش آن در بيماریهای دهان و دندان يا پوكی استخوان و مصرف پايين استفاده از گوشت سفيد و تأثير آن در افزايش بيماریهايی چون فشار خون و مشكلات قلبی و عروقی در كشور، مثالهای روشنی در اين زمينه هستند. روشن است كه تفسير سطحی واژهی "اصلاح" به صِرف "كاهش"، در چنين مواردی اتفاقاً آثار مخرب بيشتری در پی خواهد داشت، در حالی كه اصلاح به معنای تغيير هدفمند، میتواند به معنای افزايش مصرف در زمينههايی باشد كه در نهايت دستيابی به اهداف مطلوب را در درازمدت به دنبال دارد.
اصلاح الگوی مصرف كالا يا ثروت
مفهوم «كَنْز» در ادبيات قرآنی و به تبع آن در اقتصاد اسلامی به ثروتی اشاره دارد كه از جريان متعادل و متعارف توليد و مصرف خارج شده و به شكلی غيرمولد و تنها در خدمت ارضاء حس طمعورزی و تكاثرِ افرادی با ضمير بيمار قرار گرفته، ميل به تفاخر را در آنان اشباع میكند. مخالفت فرهنگ دينی با چنين شيوهای در استفاده از ثروت، نشان میدهد كه توجه به الگوی مصرف تنها مربوط به نوع استفاده از كالاهای مصرفی روزمره نيست، بلكه شيوههای بهرهبرداری از منابع ثروت نيز بايد مورد توجه قرار گيرد. پيشنهاد رهبر معظم انقلاب به سرمايهگذاری مازاد امكانات مادی در مسيری مولد- حتی اگر مايل به انفاق آنها نيستيم- در واقع اشارهای دقيق به لزوم بازنگری افراد و خانوادهها و البته دولت به شيوههای بهكارگيری ثروت خصوصی و عمومی است.
توليد، توزيع و مصرف، حلقههايی از فرايند واحد
در برنامهريزی برای عملياتی نمودن جريان اصلاح الگوی مصرف، تفكيك حلقهی مصرف از ساير بخشهای فرايندی كه شامل توليد و توزيع نيز میگردد، میتواند خطايی جدی بهشمار آيد. تعابيری چون اسراف و تبذير در فرهنگ دينی ما میتواند در موارد مربوط به هريك از اين حلقههای به هم پيوسته صدق كند؛ همچنانكه وجود الگوهای ناسالم در جريان تحقق و اجرای هريك از آنها به روشنی ممكن است.
شرايط حاكم بر نظام توليد و سازمان توزيع بهعنوان اساسیترين مقدمات مصرف- كه البته خود نيز متوقف بر مقدمات بسيارند- در موارد فراوان شرايطی اجتنابناپذير را بر جريان مصرف تحميل نموده، شكلگيری الگويی نامتوازن در آن را موجب میگردد؛ الگويی كه بهسرعت شكلی نسبتاً پايدار يافته، تغيير و اصلاح آن مشكل، زمانبَر و پرهزينه میگردد. شرايط نامناسب توليد نان يا جريان ناصحيح توزيع بسياری ديگر از موادغذايی در كشور از جملهی اين مواردند. اصلاح اين بخشها بهطور طبيعی- اگرچه شايد نه در كوتاهمدت- به اصلاح اساسی الگوی مصرف در اين موارد ميانجامد.
الگوی توليد و الگوی مصرف؛ تأثير يا تأثر
بهسختی میتوان نوع و ميزان تعامل ميان قالبهای نسبتاً پايدار هريك از بخشهای توليد و مصرف را بر يكديگر معلوم نمود. اگر توليد و عرضهی محصول به جامعه، پاسخی به خواست پيدا و پنهان مصرفكنندگان باشد، الگوی توليد را نيز تحت تأثير الگوی مصرف خواهيم دانست. در عين حال نمیتوان از نظر دور داشت كه الگوی عرضه شده از جانب توليدكننده، نقش غيرقابل انكاری در شكلگيری نوع و حجم مطالبات جامعهی مصرفكنندگان داشته و میتواند هوشمندانه آن را در جهت منافع اقتصادی(يا غيراقتصادی) خود برانگيزد. جريان مد و اثرگذاری بر سليقه و ذائقهی مصرفكننده اساساً در همين راستا شكل میگيرد و مصرفكننده بهسوی استفاده و مصرف شكل، نوع و حجمی از كالا سوق میيابد كه برنامهريزان نظام توليد آن را پيشبينی كرده، در آن جهت گام برداشتهاند؛ برنامهريزیای كه معمولاً به مدد شيوههای تبليغ آشكار و پنهان، به توفيقات جدی دست میيابد. بنابراين تلاش برای اصلاح الگوی مصرف، بايستی با توجه به اين تعامل دوسويه صورت گيرد.
مصرف، پاسخ به نيازهای واقعی يا كاذب
بعيد به نظر میرسد بتوان مصرفكنندهای را وادار كرد كه به غيرضروری بودن مصرف آنچه مورد استفاده قرار میدهد، اعتراف نمايد. اين نكته به آن معناست كه ما اصولاً معتقديم الگوی مصرف ما مبتنی بر نوع، شكل و حجم نياز ماست. اما بهراستی كدام نياز؟ نيازی واقعی و مستند به شواهد و دلايل عقلی و علمی كه طبعاً مورد تأييد دين هم قرار میگيرد؟ يا احساسی متكی بر عادت، زيادهطلبی و تلاش برای پاسخ به خلأهای شخصی و شخصيتی، و يا حتی همراهی با هنجارهای عرفيِ راه به خطا برده؟ به تعبير دقيقتر، كدام نياز؟ واقعی يا كاذب؟ از همينجا نقش تعيينكنندهی نظام تربيت و ساختار فرهنگ، آشكار گرديده و اصلاح الگوی مصرف متوقف بر يك جريان طولانی از اصلاح نگرههای فرهنگی و الگوی تربيتی میشود.
اركان نظام تربيت
تربيت امری است كه بهگونهای تدريجی و غالباً ناخودآگاه شكل میگيرد و شكلگيری آن طبيعتاً متأثر از عوامل و زمينههای متعدد و متنوعی است. نقش خانواده، سازمانهای رسمی آموزشی و تربيتی، رسانههای جمعی و دستگاههای تبليغاتی در تحقق يك الگوی نسبتاً پايدار تربيتی، غيرقابل انكار و طبعاً لزوم پاسخگويی آنها در قبال شرايط فرهنگی موجود، اجتنابناپذير است. لازم است هريك از اين مجموعهها- بیآنكه با فرافكنی، قصد شانه خالی كردن از زير بار مسؤوليت خود را داشته باشند- به ارزيابی نقش مثبت يا منفی خود در اين شرايط بپردازند و نيز سهم خود را در مسؤوليت اصلاح الگوی تربيتی و فرهنگی كلان موجود و بهطور خاص الگوی فعلی مصرف بازشناسند.
برای نمونه نقش رسانهی ملی در معرفی، تأييد و ترويج قالبهای متنوع مصرفزدگی، رفاه و تجمل- چه در قالب پخش پيامهای بازرگانی كه بنا بر ضرورت نيازهای مالی رسانه توجيه میشود و چه در قالب ساخت برنامههای نمايشی كه ضرورت ايجاد جاذبههای بصری را بهانهی بازنمايی آن میسازند- در افزايش انتظارات غيرواقعبينانهی مردم بهويژه جوانان از زندگی، رفاه، تنوع و تكثر قالبهای مصرف و... بسيار مؤثر است. ادامهی اين روند میتواند مخاطرهآميز و مانعی جدی در مسير اصلاح الگوی مصرف تلقی گردد. البته اين مثال نبايد موجب كوچك شمردن اثر ساير بخشهای نظام تربيت و ناديده انگاشتن نقش تعيينكنندهی آنان- از جمله مراكز متولی تعليم و تربيت رسمی در جامعه مانند آموزش و پرورش و ساير بخشها- شود.
الگوی مصرف دينی، يا الگوی مصرف برخی متدينان
متأسفانه گاه اشكالی از برداشتهای دينی يا برداشتهای تحميل شده به فكر و فرهنگ دينی نيز به كمك توجيه اين نيازهای كاذب میآيند. مانند آنكه در صورت كسب درآمد از راه حلال، برخورداری از حداكثر رفاه و آسايش، ممنوعيت يا محدوديتی ندارد؛ يا در صورتی كه برخورداری از حداكثر اين رفاه و حتی تجمل، موجب ارتكاب معصيتی نشود، منعی نخواهد داشت؛ يا حتی ميان ملاحظهی شأن و شؤونات فرد يا خانواده و سطح اجتماعی خاص با آموزههای دينی تعارضی نيست! ...همين است كه حتی در ميان لايههای اجتماعی متدينان و متشرعان جامعه، میتوان شكلگيری نوعی اشرافيت دينی يا اشرافيت متظاهر به تدين را بازشناخت كه علاوه بر گناه اسراف و تبذير و بیتوجهی به اقشار دردمند جامعه، بايد گناه بدنما ساختن دين و اخلاق دينی و وارونهنمايی آموزههای دينی را نيز به كارنامهی اعمال آنان افزود.
بهراستی آيا آموزههای دينی تنها به توجه دادن انسان مسلمان نسبت به كسب حلال اكتفا نموده و به نوع مصرف اين امكانات برآمده از حلال بیتوجهی نمودهاند؟ مرز رفاه مشروع و به تعبير قرآن نصيب حلال از دنيا، با تجمل و اسراف و دنيازدگی چيست؟ استفاده نكردن از ثروت و امكانات در راه حلال يعنی چه؟ بیتوجهی به نيازمندان و محرومان و بهرهبرداری حداكثری از تجمل و رفاه و تلذذ، در ادبيات دينی ما گناه شمرده میشود يا خير؟ و اساساً در جامعهای كه بسياری از مردم از انواع محدوديت و محروميت رنج میبرند، تكيه زدن انحصاری بر سرمايههای گستردهی مادی به بهانهی ملاحظهی شؤون فردی و خانوادگی چه معنايی دارد؟ طبعاً دانشمندان علوم دينی و بهخصوص خطبا و مبلغانی كه در ارتباط نزديك با افكار عمومی متدينان قرار دارند، بيش از همه میتوانند در رفع چنين بدفهمیها يا سوء تفاهمهايی مؤثر واقع شوند.
خانواده و اصلاح الگوی مصرف
بیآنكه بشود نقش مؤثر بخشهای ديگر نظام تربيت را انكار نمود يا كوچك انگاشت، بايد نقش خانواده را در جهتدهی به هر جريان فكری، تربيتی و فرهنگی، بیبديل دانست و اعتراف نمود كه برغم ادعای بسياری از خانوادهها كه پررنگ شدن ميزان تأثير مناسبات اجتماعی در زندگی فرزندانشان را مانع پويايی و اثربخشی فرايند تربيتی خانواده میدانند، خوشبختانه در نظام اجتماعی كشور ما هنوز هم خانواده از نقشی تعيينكننده در نظام تربيت و ساختار فرهنگ برخوردار است؛ البته به شرط آنكه متوجه ظرفيت بالای اثربخشی خود بوده، استفادهی درست از اين ظرفيت ارزشمند را مورد غفلت قرار ندهد. نبايد فراموش كرد كه حتی ذخيرهی انسانی و سرمايهی فكری موجود در ساير بخشهای نظام فرهنگی- مثلاً مديران دستگاههای آموزش رسمی و دستاندركاران رسانه و...- نيز خود پيش از هر چيز محصول فرايند تربيتی يك خانواده بودهاند. بنابراين بايد خانواده را چتری فراگير دانست كه میتواند بسياری ديگر از عرصههای آموزش و تربيت را تحت تأثير قرار دهد.
مادر، محور تحقق تربيت و تحول فرهنگ
چنانچه اصلاح فراگير الگوی مصرف را امری متوقف بر يك تحول فرهنگی عميق و ماندگار بدانيم و خانواده را اساسیترين زمينه برای جهتدهی و تحقق اين تحول فرهنگی، برای هدفمند نمودن اين جريان و دستيابی به حداكثر نتيجه، بايد زنان بهعنوان محوریترين عضو در عرصهی مناسبات تربيتی خانواده، كانون توجه كسانی قرار گيرند كه وظيفهی برنامهريزی كلان در جهت عملياتی كردن شعار اصلاح الگوی مصرف را بهعهده دارند.
روشن است كه اين لزوم توجه به زنان در برنامهريزیهای آتی، نه به دليل نياز ويژهی آنان به اين توجه، كه به دليل نياز جامعه به مداخلهی مؤثر زنان در اين حركت تعيينكنندهی اجتماعی است. كسانی كه چشمپوشی از ظرفيت بالای آنان در اثرگذاری بر تحولات فكری، تربيتی و فرهنگی در خانواده- و البته خارج از خانواده- میتواند از دست رفتن يك سرمايهی ارزشمند و بیبديل انسانی و اجتماعی تلقی شود. بنابراين آموزش، فرهنگسازی، فعالسازی و حمايت از زنان در جريان اصلاح الگوی مصرف میتواند راهبردی اساسی در اين زمينه تلقی شود.
دكتر فهيمه فرهمندپور
*عضو هيأت علمی دانشگاه تهران
قم - امام جمعه موقت قم از مسوولان نظام اسلامي خواست كه با مديريت صحيح، كار كارشناسي و با استفاده بهينه ازامكانات وجلوگيري از اسراف، براي رفع مشكلات كشور تلاش كنند.
به گزارش ايرنا، آيت الله عبدالله جوادي آملي در خطبههاي نماز جمعه قم در شبستان امام خميني حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه(س) افزود: بايد جلو اسراف و تبذيرها در كشور به صورت عملي گرفته شود و اينكه ما تنها چهار لامپ اضافي را خاموش كنيم الگوي مصرف نيست.
وي ياداور شد: بايد آب و خاك كشور به صورت كارشناسي و درست شناسايي و در مسير درست مديريت شود و اگر اين كار عملي گردد به معناي اصلي اصلاح الگوي مصرف است.
آيت الله جوادي آملي گفت: ما اين همه آب و خاك مناسب در كشور داريم نبايد گندم و ساير كالاهاي مربوطه را از بيرون وارد كنيم.
وي با اشاره به اينكه ملت اسراف كار از رحمت خداوند به دور است، ادامه داد: همه بايد راه را درست بروند و با پرهيز از اسراف، در سال اصلاح الگوي مصرف، بايد خود را اصلاح كنند ولي اصلاح با اين شرايطي كه ما داريم، سخت است.
وي افزود: مشكلات جامعه ما از بيتقوايي است، خلاف مسير حركت كردن، راه نيست، بلكه چاه است.
آيت الله جوادي آملي با اشاره به سالروزكودتاي نوژه گفت: خائنان به اين مملكت در چنين روزي قصد براندازي نظام جمهوري اسلامي را داشتند كه با دست تواناي الهي ناكام شدند.
سعيد تقيپور در گفتوگو با خبرنگار اجتماعي فارس درباره نقش رسانهها در اصلاح الگوي مصرف گفت: شعار اصلاح الگوي مصرف كه در سال جاري از سوي رهبر معظم انقلاب به عنوان وظيفه مردم، دولت و نهادها تعيين شده در واقع تداوم برنامه سال 87 درباره شكوفايي و نوآوري است زيرا يكي از عمدهترين نمادهاي الگوي مصرف صحيح آن است كه بهرهگيري از منابع موجود كه اغلب آنها كمياب هم هستند به سطح اشتغال كامل برسد.
وي اظهار داشت: اين بدان معناست كه ما هرگز نبايد بر ميزان برخورداري افراد از فرصتها و منابعي كه در اختيار دارند تمركز كنيم و اصلاح الگوي مصرف را در توزيع منابع جستجو كنيم.
تقيپور اضافه كرد: هر چند چنين امري از حيث اخلاقي ـ اجتماعي و ارزشي پسنديده تلقي ميشود اما بحث درباره آن در حوزههاي اخلاق و اقتصاد تفسير ميشود. در حالي كه سخن گفتن از الگوي مصرف صحيح به طور كامل در حوزه فرهنگ و رفتارهاي اجتماعي تبيين ميشود.
وي ادامه داد: نفوذ دادن و تسري مباحث مربوط به الگوي مصرف به مباحثي چون توليد، بستهبندي، عرضه و تبليغات نيز در مرحله بعدي قرار دارند و بعد از بررسيهاي مربوط به حوزه فرهنگ و رفتارهاي اجتماعي قرار گيرند.
رئيس شوراي سردبيري روزنامه جهان اقتصاد تصريح كرد: بنابراين وقتي بحث الگوي مصرف را از حوزه اقتصاد و معيشت به حوزه فرهنگ و رسانه منتقل كنيم و بپذيريم كه الگوي مصرف با تصحيح فرهنگ و رفتارهاي مردم تصحيح ميشود آنگاه نقش رسانهها را به سادگي ميتوان تبيين كرد.
تقيپور اظهار داشت: رسانههاي جمعي در اين ميدان ميتوانند نقش اصلي را بر عهده بگيرند و ضمن ترويج فرهنگ صحيح مصرفي، زواياي آن را نيز بشكافند و آن قدر اين مباحث را براي مردم به شكلهاي مختلف و بيانهاي متفاوت عرضه كنند كه مردم به طور طبيعي موقع تصميمگيري، موقع خريد و هنگام مصرف هر آنچه كه از آن بهرهمند هستند رعايت الگوهاي صحيح را بكنند.
وي ادامه داد: در عرصههاي كلان نيز رسانههاي تخصصي ميتوانند توليدكنندگان، تصميمگيرندگان، طراحان و حتي توزيع كنندگان كالا و ارائه دهندگان خدمات را نسبت به بهرهگيري هرچه كاملتر از امكانات و منابع در اختيار خود راهنمايي كرده و آموزش دهند.
رئيس شوراي سردبيري روزنامه جهان اقتصاد با اشاره به اينكه اين آموزهها در مباحث مديريتي، صنعتي، تجاري و اقتصادي در حال حاضر به طور مدون موجود است، افزود: بسياري از يافتههاي پژوهشي در دانشگاهها نيز راههاي عملي ارتقاي بهرهوري و اصلاح الگوي مصرف را به تصميمگيران و مديران كشور نشان ميدهد كافي است هنگام ارزيابي راهحلهاي ارتقاي بهرهوري و اصلاح الگوي مصرف به دسترسترين روش كه اصلاح از طريق فشار قيمتي است رجوع نكنيم و پيش از مصرف كننده و يا دريافت كننده خدمات اصلاح الگوي مصرف را در درون بنگاه و يا مؤسسه تحت مديريت خودمان جستجو كنيم.
وي گفت: رسانهها در اين عرصه نيز ميتوانند با انتشار يافتههاي علمي و دفاع از حقوق مردم و نيز با انجام مطالعاتي درباره ساير كشورها كه موفقيتهايي در اين باره داشتهاند مديران عرصههاي اقتصادي، اجتماعي و صنعتي را ياري رسانند.