بازيافت كاغذ
معمولاً كاغذهاي باطله مثل روزنامه ، مجلات و غيره قابل بازيافت هستند ، ولي كاغذ شيرهاي پاكتي ، نوشابهها، كاغذهـــاي فتوكپي ، آلومينيومي و شايد كامپيوتري براي استفادة مجدد چندان مناسب نيستند. استفاده مجدد از پسماندههاي كاغذي موجب احياي جنگلها و منابع طبيعي ميگردد كه خود اقدامي اساسي براي مقابله با آلودگي هواست. منافع اقتصادي و عدم وابستگي در جهت ورود خمير كاغذ از خارج ، محاسن زير را نيز در پي دارد :
صرفهجويي در مصرف انرژي ، كمك مستقيم به سيستم
جمعآوري و دفع زبالههاي توليدي ، كاهش بار آلودگي و نهايتاً عادت دادن مردم به جلوگيري از اسراف و تبذير از نتايج بازيافت كاغذ است.
در كشور ما مصرف سرانة كاغذ سالانه بالغ بر 11 كيلوگرم است. توليد يك تن خمير كاغذ 40 كيلوگرم ضايعات آلودهساز وارد محيــط ميكند كه از جنبه بهداشتي قابل تعمق است (4). محاسبه كلي بهاي كاغذهاي بازيافت شده از زباله در جهان ميتواند سهم عظيمي از هزينههاي جمعآوري و دفع زباله را بخوبي جبران نمايد و تحقيقات نشان داده است كه اگر در پروسه توليد كاغذ ، مقداري كاغذ باطله به مخلوط اصلي اضافه شود به همان مقدار از بار آلودگي آب و هواي حاصل از اين پروسه كاسته ميشود.
بازيافت پلاستيك
مصرف پلاستيك به علت سبكي وزن و عدم شكستگي بسيار رايج است و به ندرت در اثر تجزيه بيولوژيكي و شيميايي از بين ميرود. پلاستيكها يكي از منابع عمده ايجاد زباله هستند. مواد پلاستيكي از نظر بازيافت طبقهبندي شده و با خواص مختلف حرارتي مثلاً از نوع ترموپلاستيكها تقسيم ميشوند. از اين مواد معمولاً پلاستيكهاي نرم ، بطريهاي فشارپذير ، گلدان اسفنجي ، پردههاي روشن و غيره و يا فيلم و ورقههاي پلاستيكي ساخته ميشود. اگر اين مواد در انواع ويژه جداسازي شوند، ميتوان دوباره آنها را ذوب كرد و به محصولات جديد و مفيد ديگري تبديل نمود. مثلاً ميتوان پلياتيلن ، تريفتالات را از بطريهاي نرم نوشابهها بازيابي كرد و از آن بالش ، لباس اسكي و كيسهخواب ساخت. از مخلوط اين پلاستيكها با يكديگر پايههاي زهكشي ، نردههاي پلاستيكي ، بلوكهاي سنگ فرش ، تسمه نقاله و ديگر لوازم مشابه قابل تهيه است. بر اساس قوانين بهداشتي ، ساخت ظروف غذا يا نوشابه از پلاستيكهاي بازيافت شده ممنوع است. دستهاي از پلاستيكها قابليت ذوب ندارند كه پلاستيكهاي سخت هستند كه نه قابل سوخت هستند ، نه قابل بازيافت. بنابراين دفن دائم آنها تنها راه محوشان به شمار ميرود.
استفاده از مواد پلاستيكي براي كفپوش ، ايزولاسيون و در ماشينآلات و استفاده از مواد پلاستيكي در بستهبندي به جاي كاغذ يا كاربرد آن به جاي شيشه و چوب براي صرف هزينه كمتر نيز خود يكي از علل ازدياد آنهاست. قابل توجه است كه برخي از مخازن و ديگهاي حرارتي حتي لولههاي فشار قوي بخارآب از مواد پلاستيكي ساخته ميشود.
جلوگيري از اتلاف منابع مالي و طبيعي كشور كه براي توليد پلاستيك مورد استفاده قرار ميگيرد ، جلوگيري از ورود مواد اوليه و وابستگي به خارج ، حفاظت محيط زيست و جلوگيري از انتشار آلودگي به آب ، خاك و هوا از محسنات بازيافت پلاستيك است. متأسفانه پلاستيكهاي بيمارستاني به علت مرغوبيت و رنگي نبودن خريداران زيادي دارد كه مخاطرات بهداشتي آن را بيشتر ميكند.
بازيافت فلزات آهني
بازيافت فلزات آهني جزئي از صنعت آهن و فولادي به حساب ميآيد. توليد فولاد و چدن هميشه با بازيافت مواد زائد همراه بوده است. كيفيت بازيافت اين مواد به خلوص آنها و مواد اوليه متشكله آنها بستگي دارد.
بازيافت فلزات غيرآهني
ارزش فلزات غير آهني در مقايسه با ساير مواد موجود در زبالههاي شهري بسيار بالاست. اخيراً ازدياد قوطيهاي آلومينيمي در زبالههاي شهري نيز ديده مي شود و نتايج بازيافت آن بسيار خوب است و صنايع خاصي نير بدين منظور بوجود آمدهاند.
فلز مس در زباله از سيمكشيها، وسايل متروكه و لوازم برنجي به دست ميآيد، سرب از پسماندههاي صنايع بطري سازي و لولهكشي جدا ميشود.
بازيافت شيشه
علاوه بر كمبود مواد خام اوليه كه براي بازيافت شيشه خود دليل موجهي است، استفاده از شيشههاي دست دوم (خردهشيشه) نيز از نظر اقتصادي بسيار مقرون به صرفه است، زيرا نقطه ذوب خردهشيشه از مواد خام اوليه پايينتر بوده و باعث كاهش مصرف سوخت ميگردد. كاهش هزينه، كاهش زمان و نقصان آلودگي از مزاياي ديگر استفاده از خرده شيشه ميباشد كه در خور اهميت هستند.
بازيافت لاستيك
افزايش لاستيكهاي مستعمل در سالهاي اخير مشكلات زيادي را در سطح جهان به وجود آورده است. در بسياري از موارد لاستيكهاي غير مستعمل روي هم انباشته شده و به شكل كوهي از زباله مناظر زشتي را بوجود آورده و خطر آتشسوزي را نير همراه دارد. دودهاي سياه و مضر در اثر سوختن حتي يك حلقه لاستيك، مناطق بسيار وسيعي را آلوده كرده و محيط زيست را به مخاطره مياندازد. اخيراً به وسيله ماشينهاي جديد و پر قدرت، لاستيكهاي كهنه آسياب شده و پس از ذوب به لاستيكهاي جديدي تبديل ميشوند.
اگر ضايعات لاستيكها را با آسفالت خيابانها مخلوط كنند روكش با دوامي براي سطح جادهها و باند فرودگاهها بوجود ميآيد. روكش مخلوط شده از لاستيكهاي باز يافتي در آسفالت خيابان به سادگي ترك نخورده و موجب صرفهجويي ميليونها دلار در بازسازي ، لكهگيري و جلوگيري از آسفالت دوباره خيابانها ميگردد.
بازيافت پسماندههاي آلي
مواد آلي مربوط به آشپزخانه، سبزيها و گياهان زائد پس ماندههاي آلي هستند كه توسط ميكروارگانيسمها تجزيه شده و قادرند ميلياردها متر مكعب گاز متان توليد كنند. تجزيه پسماندههاي آلي به جاي دفن، داراي دو مزيت كودسازي و توليد گاز متان است. نوعي از منابع بزرگ پس ماندههاي جامد خانگي، پوشك بچههاست. شركت پروكترگمبل در آمريكا پس از جداسازي پوشش پلاستيكي و ضد عفوني لاية جاذب اين پوشكها آنها را به كود تبديل كرده و مورد مصرف قرار داده است.
كود كمپوست تهيه شده در كشورهاي اروپايي كه حدود 14درصد افزايش محصول ايجاد ميكند، به كشورهاي آسيايي مثل عربستان صادر ميشود. كودسازي از زباله در مقياس كوچك و با روشهاي بسيار ساده سنتي براي شهرهاي نه چندان بزرگ به خوبي امكانپذير است. در مورد استفاده از انرژي و توليد گاز متان از فضولات شهري و روستايي در سالهاي اخير توجه ويژهاي مبذول شده است.
از آنجائي كه مبحث دفع زبالهها در مورد زبالههاي سمّي و خطرناك، از جمله موضوعاتي است كه در حال حاضر مورد بررسي است ، نكاتي از مشكلات دفع زبالههاي خطرناك و سمّي به منظور ايجاد انگيزه در تفكيك زبالهها در مبداء به خاطر داشتن اين نكته كه مشكلات زبالهها به اين موارد محدود نميشود ، مطرح ميگردد. در كشورهاي پيشرفته بعد از بازيافت اوليه مواد ، بازيافت و دفع زبالههاي خطرناك مورد تحقيق است و دغدغة آنها از دفع زباله به صورت عام گذشته است. بازيافت در ايران 10 درصد و در ژاپن 50% است
.
