سیاست اقتصادى حضرت یوسف(علیه السلام) در مصر چگونه بود؟

با توجه به این که در مسائل اقتصادى، تنها موضوع «فزونى تولید» مطرح نیست، گاهى «کنترل مصرف» از آن هم مهم تر است. و به همین دلیل، «یوسف»(علیه السلام) در دوران حکومت خود، سعى کرد در آن هفت سال وفور نعمت، مصرف را به شدت کنترل کند، تا بتواند قسمت مهمى از تولیدات کشاورزى را، براى سالهاى سختى که در پیش بود، ذخیره نماید.
در حقیقت این دو از هم نمى توانند جدا باشند. «تولید بیشتر» هنگامى مفید است که نسبت به «مصرف» کنترل صحیح ترى شود، و کنترل مصرف هنگامى مفیدتر خواهد بود که با تولید بیشتر همراه باشد.
سیاست اقتصادى «یوسف»(علیه السلام) در مصر نشان داد که یک اقتصاد اصیل و پویا نمى تواند همیشه ناظر به زمان حال باشد، بلکه در آینده و حتى نسل هاى بعد را نیز در بر مى گیرد. و این نهایت خود خواهى است که: ما تنها به فکر منافع امروز خویش باشیم، و مثلاً همه منابع موجود زمین را غارت کنیم و به هیچ وجه به فکر آینده گان نباشیم که آنها در چه شرائطى زندگى خواهند کرد. مگر برادران ما تنها همینها هستند که امروز با ما زندگى مى کنند؟ و آنها که در آینده مى آیند برادر ما نیستند؟
جالب این که از بعضى از روایات چنین استفاده مى شود: «یوسف»(علیه السلام) براى پایان دادن به استثمار طبقاتى و فاصله میان قشرهاى مردم مصر، از سالهاى قحطى استفاده کرد، به این ترتیب، که در سالهاى فراوانى نعمت، مواد غذائى از مردم خرید و در انبارهاى بزرگى، که براى این کار تهیه کرده بود، ذخیره کرد. و هنگامى که این سالها پایان یافت، و سالهاى قحطى پیش آمد، در سال اول، مواد غذائى را به درهم و دینار فروخت، و از این طریق قسمت مهمى از پولها را جمع آورى کرد. در سال دوم، در برابر زینت ها و جواهرات (البته به استثناى آنها که توانائى نداشتند)، و در سال سوم، در برابر چهار پایان، و در سال چهارم،در برابر غلامان و کنیزان، و در سال پنجم، در برابر خانه ها، و در سال ششم، در برابر مزارع و آبها، و در سال هفتم، در برابر خود مردم مصر، سپس تمام آنها را (به صورت عادلانه اى) به آنها بازگرداند، و گفت هدفم این بود که: آنها را از بلا و نابسامانى رهائى بخشم.(1)
 

1. تفسیر نمونه، جلد 10، صفحه23.

كساني كه فكر مي‌كنند مسئل زندگي از يكديگر جداست و هر چيزي يك مرز و قلمروي خاصي دارد و هر گوشه‌اي و قسمتي از زندگي بشر به يك شي ءِ بخصوص تعلق دارد تعجب و يا احياناً انكار مي‌كنند كه كسي مأله‌اي به نام مسائل اقتصادي در قرآن طرح كند زيرا به عقيده اينها هر يك از اسلام و اقتصاد يك مسأله جداگانه است، اسلام به عنوان يك دين براي خودش و اقتصاد به عنوان يك علم براي خودش اسلام قلمرويي دارد و اقتصاد قلمروي ديگر . اما نكته اين است كه مسائل زندگي را نبايد مجرد فرض كرد. صلاح و فساد در هر يك از شؤن زندگي در ساير شئون مؤثر است . نظام ارزشي اسلام، خوشبختي دنيا و‌آخرت انسان را به طور همزمان مورد توجه قرار داده و دنيا را مزرعه آخرت معرفي نموده است . بر اين مبنا به هر رفتار اقتصادي مفيد كه در حوزة ارزش‌هاي اسلامي مجاز باشد، انجام آن مطلوب و شايسته است .

نمونه‌اي از آیات اقتصادي قرآن

1 ـ تعاون و همكاري ـ روز تعاون 23 ارديبهشت  : سورة مائده آيه 2 تعاونوا… تا آخر ايه

2 ـ منابع طبيعي ـ هفته منابع طبيعي 22 ـ 15 اسفند ماه : سوره نحل آيه 10 ـ هوالذي … تا آيه 13 يذكرون

3 ـ مسكن و خانه‌سازي ـ تشكيل بنياد مسكن 21 فروردين 58 ـ اعراف 74 ـ نحل 80 تا 82

4 ـ كشاورزي ـ روز دهقان اول مهرماه ، انعام 95 ـ انعام 141

5 ـ كميته امداد ـ سالروز تشكيل كميته امداد 14 اسفند 57 ، توبه 60

7 ـ معادن : رعد 3 و 4 ـ حجر 19 تا 23

8 ـ قرض الحسنه: بقره 245 ـ مائده 12 ـ‌ حديد / 10 ـ 13 ـ مزمل/20 ـ تغابن/19 ـ حديد/18

9 ـ بانكداري بدون ربا ـ روز ملي شدن بانكها در ايران 17 خرداد 58 ـ آل عمران/120 ـ روم/39