پس از سخنان مقام معظم رهبری در پیام نوروزی خود و متعاقب آن در سخنرانی ابتدای سال در صحن حرم رضوی در زمینه اصلاح الگوی مصرف ، جامعه ایرانی با موجی از تحلیلها و نظرات در این زمینه روبرو شده است.مقام معظم رهبری در پیام نوروزی خود فرمودند:با توجه به ا"همیت حیاتی و اساسیِ مصرف مدبرانه و عاقلانه منابع كشور"، سال جدید را در همه زمینه ها و امور، سال اصلاح الگوی مصرف می دانم. این سخنان باعث شد که دولت،رسانه ها و نخبگان به جنب و جوش درآیند و به سرعت خود را برای پاسخگویی و برنامه ریزی اجرایی مهیا کنند.اصلاح الگوی مصرف حوزه های مختلفی را مانند نان،آب،برق،انرژی،بنزین و ... را در بر می گیرد که بررسی تمام ابعاد آن در یک نوشتار امکان پذیر نیست. البته هم اکنون از سوی مجریان و سیاست گذاران راهکارهای ضربتی و سریعی مانند افزایش قیمت بنزین و یا کاهش محسوس سهمیه ها پیشنهاد می گردد.به نظر می رسد قبل از تصمیم گیری باید دلایل و اقعی اسراف در بنزین را در کشور ادراک کرد . در این نوشتار به اختصار به دلایل اصلی عدم بهینگی و ضعیت مصرف بنزین در کشور پرداخته و راهکارهای اصلاح آن را تجزیه و تحلیل می کنیم .

وضعیت مصرف بنزین در سالهای اخیر :

موضوع اصلاح الگوى مصرف مطرح شده از سوى مقام معظم رهبرى نیز با بحث هدفمندسازى یارانه‌ها ارتباط تنگاتنگ دارد. بحث قیمت‌گذارى این اقلام و روش‌هاى هدفمندسازى یارانه آنها به مرور به یک بحث فرسایشى تبدیل شده است و همه گروه‌هاى سیاسى کشور در تلاشند تا نظریات و روش مورد نظر خود را به کرسى اجرا بنشانند.  اما در این میان یک بحث اساسى مطلقاً مغفول مانده است و آن پیش نیازهاى اجرایى هدفمندسازى یارانه‌ها است که بتواند بستر اجرا و تحقق موفقیت‌آمیز آنها را فراهم سازد. اجرایى ساختن این پیش نیازها که در رابطه مستقیم با اصلاح الگوى مصرف نیز قرار دارد، خواهد توانست سریعاً بر مصرف بسیارى از کالاهاى مهم نظیر آب، برق و گاز تأثیر فورى داشته باشد.  با توجه به اقتصاد یارانه‌زده ایران و عادت‌هاى مصرفى مردم ما به دلیل یارانه‌هاى پرحجم و بسیار غلط در طول سال‌ها، الگوهاى مصرف مردم ما بغایت از الگوهاى منطقى و اقتصادى دور شده است.  الگوى مصرف نادرست امروزى ما ناشى از دوعلت اصلى است: الف _ قیمت‌هاى یارانه‌اى و نادرست و ب_ روش‌ها و ساز و کار مصرف نادرست.

بخشى از الگوهاى غلط مصرف حاصل قیمت‌هاى نادرست و کاذب اقلام یارانه‌اى است که متأسفانه مصرف نامتعادل و مسرفانه‌اى را در طول سال‌ها در کشور ما شکل داده که با تصحیح قیمتها، الگوهاى مصرف مى‌تواند سریعاً به مسیر درست و اقتصادى هدایت شوند.

انتظار مي‌رود با نامگذاري سال جديد به عنوان اصلاح الگوي مصرف توسط رهبر معظم انقلاب شاهد شكل‌گيري عزم و اراده ملي براي اصلاح وضعيت الگوي فعلي مصرف باشيم. اين مهم ميسر نمي‌شود مگر با همدلي و تلاش بي‌وقفه همه صاحب‌نظران و كارشناسان حوزه‌هاي مختلف، همان‌طور كه در عبارت مورد نظر رهبري تصريح شده است. براي بهبود وضعيت مصرف در كشور پيش از هر چيز بايد الگو‌هاي فعلي، مورد بحث و آسيب‌شناسي قرار گيرد چرا كه اگر الگو‌هاي ارائه شده بهبود يابد طبيعتا نگرش ما نسبت به مقوله مصرف تغيير خواهد كرد و مصرف از يك سبك و سياق منطقي برخوردار خواهد شد .

بازنگري و اصلاح جدي مقوله مصرف

هدر رفتن 600 هزار تن نان در كشور، مصرف حدود 6 برابر متوسط مصرف انرژي در دنيا و ده‌ها نمونه ديگر گوياي اين مطلب است كه نگرش و زيربناي فكري و فرهنگي جامعه نسبت به مقوله مصرف نياز به بازنگري و اصلاح جدي دارد و در صورت تداوم وضعيت موجود، كشور در آينده نه‌چندان دور با مشكلات عديده‌اي در خصوص تامين مايحتاج اوليه و از همه مهم‌تر تامين انرژي روبه‌رو خواهد شد. اين كه اساسا تفكر مصرف بي‌رويه از چه زماني در جهان شدت گرفت و چرا محوريت تبليغات در دنياي امروز بر پايه مصرف هر چه بيشتر استوار است، مطلب بسيار مهم و قابل توجهي است كه در فرصت مناسب مورد بحث و بررسي قرار خواهد گرفت، ولي آنچه كه در اين نوشته درصدد بررسي آن هستيم نقش رسانه‌ها و بخصوص سازمان صدا و سيما در ارائه الگوي مصرف و راه‌هاي پيشنهادي براي اصلاح وضعيت فعلي است .