وزن كبد در حالت معمولي در حدود 5/1كيلوگرم و بزرگترين غده بدن مي‏باشد. كبد در قسمت ربع فوقاني سمت راست شكم و پشت دنده‏هاي تحتاني قرار دارد. سیروز کبد نشانه نهایی آسیب به سلول های کبد می باشد که دارای سیر پیش رونده بوده و در واقع پاسخ کبد به انواع تهاجمات طولانی مدت به صورت عفونت، سموم ، الکل و... می باشد . به عبارت ديگر سيروز كبدي عبارت است از تخريب مزمن كبد و تشكيل بافت جوشگاهي ( فيبروزه يا ليفي ) در آن كه متجر به از دست رفتن كار طبيعي كبد مي شود. علل سيروز علل زيادي دارد. • در كشور ما شايعترين علت آن ابتلا به ويروس هاي هپاتيت B ،‌ C و D مي‏باشد كه درصدي از آنها از طريق ايجاد هپاتيت مزمن به سيروز ختم مي‏شوند . • مصرف الكل ( از علل شايع ديگر ) • بيماري هاي ارثي مانند : فيبروزكيستيك، كمبود آنزيمي بنام 1- الفاآنتي‏تريپسين، گالاكتوزومي ، بيماري ذخيره‏اي گليكوژن ، ويلسون و هموكروماتوز نكته :در بيماران ويلسوني مس در بافت هايي مانند مغز ، كليه ها و قرنيه رسوب مي‏كند. در هموكروماتوز آهن زيادي جذب مي‏شود و دربافت هايي مانند لوزالمعده ، پوست ، مخاط روده ، قلب ، غدد داخلي و كبد رسوب مي‏كند. • انسداد طولاني مدت مجاري صفراوي • واكنش شديد به بعضي داروها ، مصرف طولاني مدت بعضي داروها و نيز سموم محيطي • نارسائي احتقاني قلب (كه باعث احتقان كبد و در نهايت سيروز مي‏گردد. ) • نوع ديگر سيروز صفراوي به دليل عمل جراحي كيسه صفرا مي‏باشد كه در آن مجراي صفراوي به دليل عمل جراحي آسيب مي‏بيند. • در اطفال علت سيروز ، انسداد مادرزادي اين مجاري است كه به آن آترزي مجاري گفته مي شود . دراين حالت انسداد باعث برگشت صفرا به كبد و آسيب كبدي مي‏گردد. البته به وسيله جراحي مي‏توان اين مجاري را باز كرد و به بيماران كمك كرد. علائم از علايم بيماري خستگي، ضعف، ناتواني، بي‏اشتهايي، تهوع و يا كاهش وزن است . از علايم ديگر آن ادم ( تجمع آب در پاها ) ، آسيت (تجمع آب در شكم ) ، كبودي در پوست بدن و خونريزي از سوراخ ها و مخاط هاي بدن مي باشدكه علت آنها كاهش تدريجي عملكرد كبد وكاهش ساخته شدن پروتئين (ا ز جمله آلبومين كه پروتئين مهم خون است و پروتئين هاي انعقاد خون) در اين عضو مي‏ باشد.در مراحل نهايي ممكن است زردي و خارش پوست به دليل رسوب رنگدانه‏هاي زرد صفراوي و املاح صفراوي در زير جلد ديده شود . * بي‏توجهي به ظاهر شخصي خود، فراموشي، عدم تمركز حواس ، تغيير در عادت زمان خواب ( شب بي خوابي و چرت زدن روزانه) ،كاهش عملكرد ذهن ، تغييرات شخصيتي و حتي خواب آلودگي و كما از ديگر علايم بيماري و ناشي از تجمع سموم در مغز است و علت آن ناتواني كبد در خنثي سازي سمومي است كه در خون ساخته و حمل مي‏شوند ، در نتيجه اين سموم در مغز تجمع مي يابند . *بالا رفتن فشار در وريدباب و بزرگي طحال (به علت كند ‏شدن جريان خون كبد و توقف جريان طبيعي خون و پس زدن آن به داخل طحال و لوله گوارش ) واريس هاي متورم از جمله واريس مري ، معده ، مقعد و واريس اطراف ناف( به علت توقف جريان طبيعي خون در كبد و تلاش خون براي فرار از طريق جريانات فرعي اطراف كبدو ايجاد عروق جانبي در مري ، معده و قسمت انتهايي مقعد ) نيز ممكن است ديده شود . راه هاي تشخيص پزشك اغلب از روي علائم بيمار و آزمايشات به اين بيماري پي مي‏برد. معاينات باليني ، سونوگرافي ، CT‏اسكن ، اسكن‏ايزوتوپ از كبد و بيوپسي كبد نيز به تشخيص بيماري كمك مي كند . گاه به طور اتفاقي در حين جراحي و يا انجام لاپاراسكوپي كه طي آن از طريق يك لوله دوربين دار داخل شكم ديده مي شود ، منوجه كبد فرسوده و چروكيده فرد سيروتيك مي شوند . درمان سيروز چيست؟ درمان سيروز، توقف و تأخير روند پيشرفت و به حداقل رساندن تخريب سلول هاي كبدي است و بر اساس علايم موجود انجام مي شود . • توقف مصرف الكل مي‏تواند از پيشرفت بيماري جلوگيري كند. • در صورتي كه بيمار هپاتيت داشته باشد مصرف كورتون ( به طور محدود ) يا داروهاي ضد ويروسي آسيب كبدي را كاهش مي دهد. • داروهايي مانند كلستيرامين ممكن است خارش را رفع يا كم كنند . • ادم و آسيت (احتباس مايع) را مي‏توان با كاهش مصرف نمك غذايي كم كرد. داروهاي مدر (ادرارآور مانند اسپيرونولاكتون و تريامترن ) نيز مي‏توانند مايعات اضافي بدن را كاهش دهند و از ايجاد ادم جلوگيري كنند. • تغييرات عملكرد ذهني كه درجريان سيروز ممكن است رخ دهد با رژيم غذايي و دارو تا حدودي قابل اصلاح مي‏باشد. به طور مثال كاهش مصرف پروتئين روزانه به همراه مصرف شربت مسهل مثل لاكتولوز كه از جذب سريع سموم (كه بايد در كبد خنثي مي‏شد) از روده جلوگيري مي‏كند. • جهت كاهش فشار وريدباب و جلوگيري از خونريزي آن از داروهاي كاهنده فشار خون مانند ايندرال استفاده مي شود. • خونريزي از واريس‏هاي معده و مري با تزريق يك داروي مسدد عروقي (اسكلروزان) از طريق آندوسكوپي كنترل مي شود . • در شرايط بحراني چاره نهائي انجام عمل جراحي شنت براي تغيير مسير خون از وريد باب به جاي ديگر (شنت پورتوكاو) و يا انجام پيوند كبد خواهد بود. * اكثر بيماران سيروتيك سال ها سلامت زندگي مي‏كنند و اگر دچار عوارض بيماري شوند معمولاً درمان مي‏شوند و بعضي از آنها به طور موفقيت‏آميز با كبد پيوند شده زندگي مي‏كنند. توصيه‏هاي قابل توجه جهت مراقبت بعد از ترخيص • داروهاي تجويزي را مرتب مصرف كنيد و سرخود مقدار داروي مصرفي را كم و يا زياد نكنيد. از مصرف بي‏رويه داروها حتي استامينوفن (بدون نظر پزشك) پرهيز كنيد. • به طور مرتب تحت نظر پزشك باشيد . • براي كاهش تهوع از تكه هاي يخ استفاده كنيد . • براي كاهش خارش از لوسيون استفاده كنيد . • در صورت بروز تب ، خونريزي ، آسيت ، اختلالات ذهني و ... از ميزان فعاليت تان بكاهيد . در غير اين صورت محدوديتي براي فعاليت وجود ندارد . فعاليت ها و ورزش را طوري برنامه ريزي كنيد كه دوره هاي متناوب استراحت و فعاليت داشته باشيد . (علاوه بر خواب شبانه ، روزانه 4 تا 6 ساعت استراحت كنيد. ) • با تغيير وضعيت مرتب ، اجتناب از مصرف صابون و محلول هاي الكلي براي تميز كردن پوست ، استفاده از مواد نرم كننده براي ماساژ پوست و ورزش مفاصل و اندام ها از پوستتان مراقبت نماييد . • اصول بهداشتي جهت پيشگيري از بيماري هاي عفوني را رعايت كنيد. • ناخن هاي خود را مرتب كوتاه كنيد. • از تخليه شديد و محكم بيني خودداري كنيد. • از مسواك با پرزهاي نرم استفاده كنيد. • براي پيشگيري از سقوط از اقدامات احتياطي استفاده كنيد ، به عنوان مثال در چيدن وسايل منزل دقت كنيد كه باعث سقوط نشوند و به آنها برخورد نكنيد، نرده كنار تخت بالا باشد و براي خروج از بستر كمك بگيريد . بهتر است نرده كنار تخت نيز با پارچه هاي نرم پوشانده شود . • در مواقع افزايش تورم پاها يا قطر كمر از مصرف نمك و آب اضافي جداً پرهيز كنيد و مصرف پروتئين غذايي و نيز هرگونه استرس و فعاليت جسماني را كاهش دهيد. • رژيم غذايي و مصرف ميوه و سبزيجات را طوري تنظيم كنيد كه روزانه دو يا سه بار دفع مدفوع شل ( نه آبكي) داشته باشيد، تا از زور زدن به هنگام دفع جلوگيري كند . استفاده از مايعات و ورزش نيز از بروز يبوست پيشگيري مي نمايد . • غذا را در وعده هاي زياد و حجم كم ( به جاي سه وعده غذايي شش وعده غذايي ) مصرف نماييد. • از روغن‏هاي گياهي مايع استفاده كنيد و عمده غذاي خود را از غذاهاي نشاسته‏اي مانند برنج و گندم انتخاب كنيد. • در صورتي كه بيمار سابقه پيدايش اختلال ذهني اخير داشته باشد بايد مصرف پروتئين را كاهش داد. • از خوردن غذاهاي نمك دار مثل پنير و آش رشته و نيز از مصرف خوردني هاي وانيل دار مثل بستني و بيسكويت كارامل‏دار و بعضي تنقلات مثل آجيل، بادام‏زميني و گردو پرهيز كنيد. • براي جبران كمبودهاي ويتاميني خصوصا( K،Cو A ) توصيه مي شود روزانه به طور معمول با تجويز پزشك مولتي‏ويتامين مصرف كنيد . البته استفاده از غذاهاي سرشار از ويتامين ( از جمله مركبات ، گوجه فرنگي و آناناس كه داراي ويتامين C مي باشند يا مواد غذايي حاوي ويتامين A و K) نيز كمك كننده است . • از پروتئين هاي گياهي استفاده كنيد و به جاي استفاده از پروتئين گوشت قرمز ،گوشت مرغ و ماهي مصرف كنيد. • از مصرف الكل خودداري كنيد . • هرگز نااميد نشويد. خود نااميدي باعث تشديد بسياري از بيماري ها مي‏شود. • بيماري خود را از ديگران مخفي نسازيد. • در صورت بروز علايم خونريزي ( خونمردگي ، خونريزي از بيني يا لثه ، وجود خون در مدفوع يا سياه شدن مدفوع ) به پزشك اطلاع داده شود .در صورت نياز از كمپرس سرد براي كاهش خونريزي استفاده شود . • در صورت بروز تب ، تهوع و درد شكم بلافاصله به پزشك مراجعه كنيد. • در صورت بروز سوزش ادرار با پزشك خود مشورت كنيد. • در صورت آب آورن شكم روزانه 2 ساعت داخل وان آب ولرم تا گردن استراحت كنيد .