آنژیوگرام مغزی: آنژیوگرام کاروتید ،آنژیوگرافی مغزی، آرتریوگرام مغزی نیز نامیده می شود. آنژیوگرام مغزی(آرتریوگرام) اقـدامی تشخـیصی است که تصاویری از شرایین درمغز و یا سر وجریان خـون درآنها فـراهم می کند.این اقدام تشخیصی به پزشکان در تشخیص گروهی از درگیریهای همراه با عروق خونی در سر و گردن شامل عروق پاره شده یا گرفتگی شریانی،معمولا بوسیله پلاک چربی کمک می کند.اگر رگی مسدود شود،بیمار ممکن است در معرض افزایش خطر بروز سکته قرار بگیرد. شرایط دیگری نیز (نظیر آنوریسم مغزی )ممکن است حین آنژیوگرام مغزی آشکار شوند. جهت انجام آنژیوگرام پزشک ،dye مخصوص(contrast medium) را بداخل شرایین مغزی از طریق تیوب نازک درازی با نام catheter تزریق می کند.کاتتر از طریق عروق خونی عبور داده می شود ،معمولادر بخشهای فوقانی داخل سر.زمانیکه کاتتر در محل مورد نظر قرار گرفت ،پزشک dye را ازطریق کاتتر وبداخل شریانهای مورد هدف تزریق می کند.بعد از آنکه dye به شریانها رسید تصاویر x-ray می تواند گرفته شود.اگر چه پزسک عمدتا محل ورود کاتتر به بدن را بیحس می کند ،بیمار تا پایان این اقدام بیدار است.بیمار قبل از انجام عمل بطور مختصر sedate شده ومعمولا حرکات کاتتر را در طول عروق خونی خود حس نمی کند.بهر حال ممکن است برخی احساسهایی مثل بر افروختگی یا گرما زمانیکه ماده کنتراست پخش می شود وجود داشته باشد. آمادگیهای لازم قبل از این عمل ممکن است متفاوت باشد و بیماران جهت بحث و مشاوره با پزشک خود درباره چگونگی ونحوه انجام این اقدام تشویق شوند.آنژیوگرافی مغزی نیز نظیر آنژیوگرافی کرونری معمولا سرپایی ا نجام شده و عموما بیماران روز انجام عمل می توانند به خانه خود مراجعت کنند.در برخی موارد بیماران جهت اقدامات مراقبتی یا انجام آزمایشهای بیشتر در بیمارستان خواهند ماند. شایعترین خطر همراه با آنژیوگرامهای مغزی واکنش حساسیتی نسبت به ماده کنتراست است. بیماران باید پزشکان خود را از هر گونه حساسیت شناخته شده خصوصا نسبت به ید، صدف یا توت فرنگی آگاه کنند. نیز خطر پاره شدن شریان توسط کاتتر یا جابجا شدن تکه ای از پلاک که می تواند جریان خون را مسدود کرده وباعث بروز سکته شود وجود دارد. زنان باردار یا خانمهایی که تمایل به حاملگی دارند ویا زنانی که تحت مراقبت دوران بار داری اند نیازمند بحث و مشاوره با پزشکان خود در مورد استفاده ازاین اقدام می باشند.آنژیوگرامها معمولا در زنان باردار بعلت خطر آسیب به جنین توسط اشعه x انجام نمی شود. درباره آنژیوگرامهای مغزی آنژیوگرام مغزی روشی تشخیصی است که تصاویر x-ray از شرایین در مغزویا سر فراهم می کند.ماده کنتراستی(dye) که دراین آزمایش استفاده می شود می تواند تصاویری از شریانها و عروق خونی بخوبی جریان خون تهیه نماید.این عمل خیلی شبیه آنژیوگرام کرونری است بجز اینکه دراینجا عروق خونی سر وگردن جایگزین عروق کرونری قلبی است.آنژیوگرامهای مغزی در تشخیص وضعیت عروق سر،گردن و پشت استفاده میشود.آنژیوگـرامها در تعیین و تشخـیص شرایط زیر در مغز می توانند کمک کنند: • آنوریسم مغزی.آنوریسم مغزی انبساط،اماس یا برامدگی کیسه ای شکل قسمتی از رگ خونی در مغز می باشد.علت ناشناخته است اما سیگار عامل شناخته شده ای در افزایش خطر و پیشرفت چنین شرایطی می باشد.آنوریسمهایی که داخل مغز شکسته(پاره)شده یا خونریزی(هموراژی) دهند می نوانند باعث بروز سکته مغزی و یا حتی مرگ شوند. • لخته های خونی یا آمبولیها. لخته های خونی از گلبولها و رشته های فیبرین که ممکن است از عروق خونی آسیب دیده منشا یابند حاصل می شوند.این لخته ها بطور کامل یا نسبی می توانند جریان خون در رگ را مسدود نمایند.آمبولی لخته یا تکه ای از لخته خونی است که در جایی از بدن تشکیل یافته و سپس از طریق جریان خون به نقاط دیگرمهاجرت می کند.انسداد در اثر یکی از این دو عامل، لخته یا آمبولی عروق مغزی یا شرایین کاروتید در اثرکمبود جریان خون(درنتیجه اکسیژن)مغزی حاصل می شود.حالت مذکورایسکمی مغزی نامیده می شود،کمبود اکسیژنی که می تواند باعث ایجاد حملات ذود گذرایسکمیک یا سکته شود. • تصلب شرایین مغزی.چنین حالتی در اثر سخت شدن وتنگی شریانها در مغزمی باشد که می تواند خطر بروز سکته مغزی را افزایش دهد.یک نوع از آرتریواسکلروزیس مغزی serebra atherosclerosis است،که در اثر تشکیل پلاک در داخل عروق ایجاد می شود. • ناهنجاریهای عروقی.( فیستول شریانی- وریدی، ارتباط غیرعادی شریان با ورید یا ناهتجاریهای شریانی وریدی، و مجموعه ای از ناهنجاریها). در حالیکه اسکن CAT و MRI بطور خیلی شایع جهت تشخیص و کنترل درمان تومورهای مغزی و سکته ها استفاده می شوند ،آنژیوگرامها نیز برای اهداف مذکور می توانند استفاده شوند.آنژیوگرامهای مغزی غالبا بعد از ناهنجاریهایی که با اسکن CAT وMRI تشخیص داده شده اند توصیه می شود. قبل از انجام آنژیوگرام مغزی روز قبل ازعمل پزشکان اطلاعات لازم را در مورد تاریخچه پزشکی بیمار و داروهای مصرفی مناسب جمع آوری میکنند.افراد باید پزشکان و پرستاران خود را از حاملگی،سعی در باردارشدن قبل از انجام عمل مطلع سازند. علاوه براین اگر با یکی از موارد زیر تشخیص داده شده اند باید بیان نمایند: • اختلالات انعقادی • بیماری کبدی یا کلیوی • اختلالات تیروییدی(هیپرتیزوییدی یا هیپوتیروییدی) • آلرژی نسبت به ید(ماده کنتراست آزمایشهای قبلی )،صدف(خرچنگ یا میگو) یا توت فرنگی آمادگیها برای انژیوگرام مغزی امکان دارد متفاوت باشد،بسته به وضعیت بیمار وشریطی که تشخیص داده شده یا کنترل شده است.بیماران با دستورات مورد نیاز مهیا خواهند شد،که ممکن است شامل موارد زیر باشد: • خودداری از خوردن بمدت 6تا 12ساعت قبل از انجام آزمایش • آشامیدن 8تا 10 لیوان آب (غیر از اب میوه و لیموناد) در 24 ساعت قبل ازعمل • اطمینان حاصل کردن از تغییرات داروئی اعمال شده. امکان دارد پزشکان از بیماران بخواهند مصرف برخی از داروها (آسپرین و...)را بمدت چند ساعت /یا چند روز قبل عمل متوقف کنند،یا تغییرات ساده ای در میزان دوزداروها یا زمان مصرف آنها بدهند.بیماران باید داروهایشان را همراه خود به بیمارستان بیاورند اگرچه تردید در موقتی بودن داروها نسبت به عمل داشته باشند. • آزمایشات خونی. آزمایشهای خونی ویژه ای ممکن است قبل ازعمل درخواست شود،شامل،BUN ،Cr و مطالعات انعقادی خون. • ترتیبی جهت حرکت و انتقال بیمار از محل انجام عمل اگر اقدام مرد نظر بصورت سرپایی انجام شود. روز انجام عمل بیمار توسط بیمارستان معمولا بصورت سرپایی پذیرش می شود. پزشک بیمار (معمولا متخصص رادیو لوژی) وسایر مراقبین حرفه ای سلامتی بیمار نحوه انجام عمل مورد نظر را شرح داده و به تمام سوالات بیماران جواب خواهند داد. حین انجام عمل این اقدام با گرفتن یک مسیر وریدی از بیمار توسط پزشک شروع می شود.این مسیر وریدی به پزشک امکان اجرای بیهوشی سبک و دادن مایعات و سایر داروهای لازم به بیمار طی انجام عمل را می دهد.اکثر بیماران بیحسی موضعی گرفته و درطی انجام اقدامات بیدار باقی می مانند. بهرحال برخی از بیماران،خصوصا بچه های خردسال ،ممکن است بیهوشی عمومی شده و در طی انجام عمل خواب باشند.وسایل کوچک(الکترودها)متصل شده به بدن بیمار،اجازه کنترل ریت قلبی رابه پزشک میدهد.pulse oximeter ممکن است به انگشتان بیمار جهت کنترل میزان اکسیژناسیون خونی وصل شود. کاتتر می تواند ازطریق شریان فمورال کشانه ران (اکثرا)،شریان کاروتید گردنی(ندرتا) یا شریان بازوئی وارد شود.اگر شریان کاروتید استفاده شود،زیر شانه بیمار کیسه شنی یا حوله جهت ایجاد هیپراکستانسیون سر و گردن گذاشته می شود.اگر شریان براکیال استفاده شود cuff فشار سنج به بازوی بیمار زیرمحل ورود کاتتر بسته می شود تا اینکه ماده کنتراست پخش شده از کاتتربه سمت پایین بازو و دست منتشر نشود.ناحیه ورود کاتتر ضدعفونی ،شیو و بیحس می شود(با بیحسی موضعی).سپس پزشک کاتتر را وارد عروق خونی کرده وبه سمت سر هدایت می کند.ممکن است برخی ناراحتیهای جزئی طی انجام این فرایند پیش بیاید ،اما اکثر بیماران حرکت کاتتر را در طول بدن خود احساس نمی کنند. زمانیکه کاتتر به منطقه هدف رسید ،ماده کنتراست از طریق کاتتر تزریق می شود.ماده کنتراست به پزشک این امکان را می دهد که شرایین مغزی را در آنژیوگرام بطور شفاف مشاهده نماید.بیمار ممکن است بمدت 10ثانیه زمان تزریق ماده کنتراست احساس گرما و برافروختگی بکند.واکنشهای حساسیتی نسبت به ماده حاجب نادر است. بهرحال ،بیماران باید بلافاصله پزشک یا تکنسینهای مربوطه را از احساس و تجربه هر یک از موارد زیرحین انجام آنژیوگرافی مطلع نمایند: • احساس برافروختگی • احساس گرما زمان تزریق ماده کنتراست • احساس مزه شور در دهان • تهوع ماده کنتراست به آسانی برای پزشکی که تصاویر آنژیوگرام را کنترل می کند قابل مشاهده است که امکان دارد بروی مونیتور یا بصورت مجموعه ای از تصاویر مشاهده شوند. یک سری از پرتوهای اشعه ایکس زمانیکه پزشک تصاویر را مشاهده میکندگرفته خواهند شد سایه ای که از عروق بوسیله ماده کنتراست بر جای می ماند،انسدادها و بینظمی های شرایین را نشان خواهد داد. در مورد شریانهای مریض ، برای نمونه، دیواره های عروق ممکن است بطور غیر عادی تنگ یا بشکلهای نامنظم بنظر برسند.زمانیکه آنژیوگرامها گرفته شدند،کاتتر از بدن خارج شده و فشاردر نقطه ورودی کاتتر برجا گذاشته می شود.در برخی از موارد درپوش کوچکی در ناحیه سوراخ شده باقی می ماند تا از خونریزی جلوگیری کند.درپوش(مسدود کننده ) مذکور بطور عادی طی زمان توسط بدن جذب می شود. مدت زمان انجام آنژیوگرام بسته به اینکه کدام عروق خونی مورد هدف باشند طول خواهد کشید. آنژیوگرافی ممکن است 15دقیقه تا یک ساعت، یا کلا 1تا2ساعت قبل از انجام عمل تا خارج نمودن دسیله بطول انجامد. بعد از آنژیوگرام مغزی بیماران معمولا بمدت چند ساعت در بیمارستان جهت اطمینان از عدم خونریزی محل عمل و واکنش آلرژیکی نسبت به ماده کنتراست استفاده شده در طی آنژیوگرافی تحت مراقبت قرار می گیرند.در مورد برخی نتایج حاصل از اقدام مورد نظر ممکن است بلافاصله بعد از عمل با بیمار بحث شود. نتایج کامل ممکن است چندین روز طول کشیده یا بدنبال ملاقاتهای دیگر بحث و گفتگو شود. بیماران معمولا ترخیص شده و بمدت 12تا 24 ساعت در استراحت کاملند.و باید تدریجا به فعالیتهای عادی و روزمره خود برگردند.دستورات خاص در مورد رژیم غذایی و سطوح فعالیتی قبل از ترخیص بیماران به آنها داده خواهد شد.بیماران باید به نوشیدن 8تا10 لیوان آب روزانه و بمدت چند روز به دنبال انژیوگرام ادامه دهند تا به تخلیه ماده کنتراست باقی مانده از سیستمهای بدنشان کمک کند.به بیماران توصیه می شود ناحیه عمل (بازو، پا و ...)را 6تا 12ساعت مستقیم نگهدارند یا از یخ در موضع عمل بعد از اتمام آنژیوگرافی استفاده کنند. دستورات لازم و ویژه دیگر در مراقبت از محل عمل داده شده و ملاقاتهای بعدی نیز پیگیری می شود.اگرچه عوارض آنژیوگرام نادرند ،ولی پزشک باید بلافاصله بیماررا از تجربه هر یک از موارد زیر آگاه کند: • محل عمل سرخ شده ، متورم یا گرم در هتگام لمس • خونریزی از محل عمل که متوقف نشود بجز با فشار موضعی روی آن • خارش یا راش پوستی • تب و تعریق • تنفس مشکل(کوتاهی تنفس و....) • ضعف،مور مور یا سوزش و بیحسی در عضو • مشکلات قابل مشاهده • گیجی یا کاهش سطح هوشیاری • تشنج