قلعه سام : محوطه باستانی قلعه سام در شهرستان شیروان چرداول، در نزدیکی روستا چم بور از توابع بخش هلیلان واقع شده است. این مجموعه از سه بخش مرتبط به هم در عین حال با فاصله و مستقل تشکیل شده است. این مجموعه از نظر دوره ای در یک دوره از تاریخ که احتمالاً حد فاصل اواخر دوره پارت ها و اوایل دوره ساسانی می باشد، ایجاد شده است. معماری این قلعه جنبه نظامی و دفاعی داشته، زیرا قلعه در صعب العبور ترین بلندی های کوه بنا شده است. چون طرح و نقشه ای از پیش نداشته، طراح یا معمار برجها، اتاقها و ورودی ها را با توجه به موقعیت طبیعی صخره ها احداث کرده است. بطور کلی معماری قلعه به سبک معماری دوره ساسانیان ساخته شده است.

قلعه والی ایلام : یکی از بناهای مهم دوره قاجاریه در شهر ایلام قلعه والی است که توسط غلامرضا خان والی در سال 1326 قمری بر روی تپه ای به نام چغا میرگ ساخته شده است. این بنا دارای قسمتهای متعدد چون حرم سرا، قسمت شاهنشین، اتاق آیینه و زندان در زیر زمین می باشد. مساحت کل قلعه4687 متر مربع و زیر بنای قلعه 1464 متر مربع است. قلع دارای سه در ورودی در قسمت شرقی- غربی و جنوبی است که در اصلی در قسمت جنوبی است و دیگر درها خصوصی بوده است.

قلعه پور اشرف : در شش کیلومتری ضلع جنوب شرقی شهرستان دره شهر در روستای شیخ مکان قرار گرفته است. مطابق سنگ نوشته نصب شده بر روی دیوار ورودی قلعه، در سال 1335ه.ق بدستور میر صید محمد خان پور اشرف در این منطقه از دره شهر ساخته شد. یبشترین مصالح بکار رفته در اسکلت بنا، قلوه سنگ و در مواردی از آجر جهت ترئین از جمله سر در ورودی ها و برجستگی ها روی دیوار استفاده شده است. این قلعه کاربردنظامی- مسکونی داشته و متعلق به دوران قاجار می باشد و در نوع خود بی نظیر می باشد.

قلعه میر غلام هاشمی(سیکان) :  یکی از بناهای دوره قاجاریه است که به استناد سنگ نوشته نصب شده بر دیواره ورودی بنا، در سال 1303 ه. ق میر غلام هاشمی در روستای فرخ آباد احداث کرده است. بنای قلعه به سبک دوره ساسانی و به شکل چهار ایوانی و با مصالحی از سنگ و ملات گچ ساخته شده که در زمان خود کاربرد مسکونی داشته است. پلان بنا مربع شکل می باشد. این قلعه در دره سیکان به فاصله هشت کیلومتری شمال غرب شهر دره شهر ساخته شده است.

قلعه هزار در : این قلعه در شرق شهرستان دره شهر واقع گردیده است، که قدمتش به دوره ساسانی می رسد. نمای اصلی این اثر، طاقهای هلالی شکل می باشد. با توجه به ساختار معماری اثر احتمالاً قلعه یا پادگان نظامی بوده است. مصالح بکار رفته در ساخت این قلعه شامل سنگهای تراشیده و قلوه سنگ هایی است که از گچ پخته بعنوان ملات برای آنها استفاده شده است.

آتشكده دره شهر : در خيابان نيروي هوايي دره شهر، بناي يک آتشكده به صورت چهار طاقي باقي مانده است. اين بنا را در محل طاق مي گويند. اندازه داخلي آن 20/3×20/3 متر است و ابعاد هر يك از طاق هاي آن 85/0×30/1×15/1 و بلندي آنها كمي بيش از پنج متر است. اين بنا كه تماماً با قلوه سنگ و گچ ساخته شده است، مورد مرمت و بازسازي قرار گرفته است.
آتشكده سيكان : (چهار طاقي) در روستاي سيكان دره شهر واقع شده و مربوط به دوره ساساني است .
آتشكده مهدي آباد :در روستاي مهدي آباد دره شهر واقع شده و مربوط به دوره ساساني است .
آتشکده ميمه دهلران : از آتشکده تنها بقايايی بر جای مانده. سبک معماری به کار رفته تا حدودی بيانگر معماری دوره ساسانی است. اين آتشکده در زرين آباد میمه واقع شده است.
آتشكده دو طبقه شيروان و چرداول : این آتشكده دو طبقه به دوره‌ ساسانيان تعلق داشته و از آثار قديمي منطقه به شمار مي آيد. اين آتشكده در منطقه‌ چرداول نزديكي سرآبله واقع شده است.
آتشكده و كوشک قينقر مهران : در ارتفاعات كوه پشمين ملكشاهي مهران؛ آثاري از دو برج و يک آتشكده از دوران ساساني برجاي مانده است. ارتفاع اين آتشكده پنج متر و مساحت آن 27 متر است. اين آتشكده با دارا بودن چهار دهانه ورودي، يك باغ وسيع و چندين درخت زيتون وحشي در كنار چشمه ساري زيبا نظر هر بيننده اي را به سوي خود جلب مي كند. گفتنی است بر پيكره‌ اين بناي تاريخي آسيب هايي نقش بسته اند.

تنگه ماژين : از توابع دره شهر، دخمه ها و شكاف هايي وجود دارد كه يكي از آنها به غار كول كني معروف است. دهانه اين غار در محل ورودي حدود 30 متر طول دارد و با توجه به موقعيت استقرار، دسترسي به آن بدون تجهيزات ضرور ناممكن است. در داخل و پيرامون غار آثاري از وجود زندگي در دوران هاي سنگ به دست نيامده است، ولي در محل ريزش آب حوض كوچكي كه از سنگ تراشيده شده وجود دارد كه ملاط آن نيز احتمالاً از ساروج است. در اطراف اين حوضچه اثري كه نشان دهنده قدمت آن باشد؛ به دست نيامده است، ولي احتمالاً به شهر ساساني خارج از تنگه مربوط بوده است. علاوه بر غار معروف كول كني، در اين محل دخمه هاي متعددي نيز وجود دارد كه تعداد آنها به 12 مي رسد و در برخي از اين دخمه نشانه هايي از سكونت انسان باستاني مشهود است. جالب ترين دخمه ها شامل سه شكاف در كنار هم و يک شكاف بر بالاي آن ها است كه به غار انوشيروان معروف هستند. در كندوكاو كف يكي از اين غارها، يک قطعه سفال از نوع سفال هاي نيمه‌ هزاره اول قبل از ميلاد به دست آمده است. دن گوري از شاهان ساساني ديده نشده است. در مورد اين غارها، روايتي در بين مردم محل نقل مي شود كه جالب توجه است و ان روايت چنين است : مردم محل اعتقاد دارند كه انوشيروان به هنگام جان دادن وصيت كرده بود كه جسد وي را دور از دسترس دشمنان دفن كنند، از اين رو بازماندگانش پس از جست و جوي بسيار، اين اشكفت را مي يابند و جسد وي را در آن دفن مي كنند.
تنگه بهرام چوبين: يكي از مهم ترين دره هاي كم عرض و بسيار مرتفع و استراتژيک در ضلع باختري مسير جاده دره شهر- پلدختر است. اين تنگه كه آن را شكارگاه بهرام هم مي گويند داراي آثار ارزنده فراوان در قسمت ورودي، پيشاني و ارتفاعات است. اين مجموعه آثار ارزنده يک قلعه به جاي مانده از دوران ساساني است كه از سنگ و گچ ساخته شده و به ارتفاعات جنگلي كبيركوه در عمق تنگه و مناطق سخت گذر آن ختم مي شود. علاوه بر زيبايي هاي وصف ناپذير طبيعي و آثار پلكان هاي سنگي بر ديواره هاي سنگي و نقاط سخت گذر داخل تنگه، وجود چهار آب انبار كه در صخره هاي سخت تراشيده شده اند، هر يك به اضلاع تقريبي 3×3 متر و عمق سه متر و 3×2 در عمق 5/2 متر با ناودانك هاي سنگي و هم چنين ارتباط اين چهار آب انبار به هم ديگر و وجود آب آشاميدني در داخل آن ها حاكي از توجه و اهميت به اين منطقه استراتژيك و طبيعي در طول دوران تاريخي دارد كه در نوع خود بي نظير و جالب توجه است. تنگه بهرام از شاهكارهاي طبيعي و تاريخي است كه همواره مورد بازديد علاقه مندان به تاريخ، طبيعت و كوه نوردان قرار مي گيرد.

آب چيکا : رودخانه فصلی آب چيکا به طول 50 كيلومتر در دهستان آسمان آباد، شهرستان ايلام جريان دارد و از چشمه سارهای باختری روستای گواره در 45 كيلومتری شمال باختری ايلام سرچشمه گرفته و از دره های شمالی خاوری كوه قلاجه به سوی مناطق گوهر و منصوری روان می شود. اين رود در مسير خود روستاهای كركول، لاته چيا، بوريم و چشمه لنيه را سيراب كرده و در منطقه منصوری چشمه سارهای متعددی را كه در دامنه كوه ملينجه قرار دارند پذيرا شده و به سوی منطقه چالاب سرخ روان می شود. آب چيکا پس از مشروب کردن روستاهای شيخ جبرييل، چكان پايين، انجير در ميان، كلگل و كلک جعفر در 31 كيلومتری شمال خاوری ايلام با رودلو آب درهم آميخته و رودخانه چنارچ را تشكيل می دهند. اين رود از ريزابه های رود چنارچ بوده و حوزه آن خليج فارس و دريای عمان است. شيب متوسط رود 8/0 درصد و مسير كلی آن جنوب خاوری است.
اهوران : رود دايمی اهوران که 23 کيلومتر طول دارد در دهستان زردلان، شهرستان ايلام جريان داشته و سرچشمه آن از دامنه شمالی كوه های كوليته و اهوران در 93 كيلومتری شمال خاوری ايلام است. اين رودخانه پس از عبور از روستاهای اهوران، دورگين و مسگره در روستای سرچوب با رودخانه هزارخانی مخلوط شده و از ادغام آن ها جزمان رود تشكيل می شود. اين رود از ريزابه های جزمان رود بوده و حوزه آن خليج فارس و دريای عمان است. شيب متوسط اين رود چهار درصد و مسير كلی آن شمال باختری است.

غار كناتاريكه : غار عظيم «كناتاريكه» بره زرد در ارتفاعات سيوان كوه بدره در فاصله 35 كيلومتری مسير ايلام – دره شهر و در نزديكی روستای پاكل قرار دارد. اين غار يک حوضچه آبی، پره های سنگی، صدها ستون و مجسمه استالاكتيتی و استالاگميتی دارد و تالارها، چادرها، دهليزها و دالان های متعددی از لحظه ورود به داخل غار تا عمق 350 متری هر بيننده ای را به سوی خود جلب می كند. سردی هوای داخل موجب شده است كه در طول سال هيچ نوع جانوری در آن زندگی نكند، اما اكسيژن كافی و هوای مطبوع و دلپذيری در داخل غار جريان دارد. ارتفاع بعضی از تالارهای داخل غار به 12 متر می رسد.
غار زينه گان : غار شگفت انگيز زينه گان در پنج كيلومتری جنوب خاوری شهر صالح آباد و در فاصله 52 كيلومتری شهر ايلام قرار دارد. اين غار روباز كه بيش از يک كيلومتر درازا دارد، دارای آب فراوان، دهليزهای آبگير، قنديل های متعدد و آبچك های طبيعی و بسيار جالب می باشد. هوای داخل غار بسيار سرد و مطبوع است. در حالی كه منطقه صالح آباد در تابستان بيش از 40 درجه گرما دارد، اختلاف هوای بيرون غار با درون آن تقريبا 50 درجه می باشد و به همين دليل آن را غار بهشت نيز می نامند. سرخس ها، جلبک ها، گل ها و گياهان خودروی داخل غار، رنگ سنگ ها، ‌پيچ و خم داخل غار، لب های به هم دوخته قسمت هايی از سقف غار همه و همه حكايت از شگفتی های طبيعت است. اين غار يكی از جاذبه های مهم توريستی استان ايلام می باشد.

روستاي سرآبله : در 18 كيلومتري شمال شرق ايلام در يك ناحيه كوهپايه اي واقع شده و توسط كوه هاي پيران، حوزه احاطه شده است. مهم ترين رودخانه دايمي اين ناحيه، چرداول نام دارد كه از كبيركوه سرچشمه مي گيرد و پس از عبور از سه كيلومتري شمال خاوري سرآبله به رودخانه سيمره مي ريزد. آب و هواي روستا معتدل و نيمه مرطوب است. قديمي ترين و مهم ترين اثر تاريخي روستا طاق بستان است كه به دوره هخامنشيان مربوط است و در محلي به نام تنگ زنجير واقع شده است.
روستاي سرتنگ سفلي : از توابع شهرستان ايلام در منطقه ایی تپه اي واقع شده و رودخانه گنگير از جنوب آن مي گذرد. كوه پايه در جنوب و كوه گاومهر در پنج كيلومتري شمال خاوري و كوه بانكول در 7 كيلومتري خاور روستاست. تنگ شميران در جنوب روستاست. آب و هواي روستاي سرتنگ سفلي معتدل و خشك است. وجود يك آتشكده كه به دوره‌ ساساني تعلق دارد و يك مسجد قديمي از جاذبه هاي تاريخي و مذهبي روستاي سرتنگ سفلي به شمار مي روند.
شهر باستاني ماژين ( سيمره ) : در قسمت جلويي تنگ ماژين در شهرستان دره شهر واقع شده است. هنوز ديوار بناهاي شهر قديمي و آثار قصرها و بازارهاي تاريخي آن برجاي مانده است. ديوارها عموماً از سنگ لاشه و ملات گچ ساخته شده اند. با توجه به شكل ساختمان ها و مصالح به كار رفته و سفال هاي پراكنده در سطح پيرامون و داخل خانه هاي شهر، احتمال مي رود كه اين محل، بقاياي شهري از دوران ساساني باشد. در داخل تنگه بر بدنه ديوار در قسمت چپ، كانالي كنده شده است كه از پاي آبشار دوم شروع شده و تا شهر ادامه مي يابد. طول اين كانال حدود 700 متر و عرض آن 20 متر است . عمق كانال در نقاط مختلف متفاوت است، اين كانال در طول مسير ، در نقاطي مانند پيچ هاي تند صخره ها و محل خروج از تنگه با سنگ و ساروج بنايي شده است.

بقاياي شهر قديم دره شهر : در حد واسط شهر جديد و روستاي بهمن آباد قرار دارد و قسمت اعظم زمين هاي باختري شهر را در بر مي گيرد . اين آثار بيانگر وجود يك شهر ساساني با تمامي خصوصيات آن دوره است. در حال حاضر آثاري از قوس ها و طاق ها، سقف هاي گنبدي و نيز نشانه هايي از وجود معابر ، كوچه ها و شبكه ارتباط شهري در بافت اين ويرانه ها مشهود است . قدمت اين شهر با توجه به سكه هاي مكشوفه ، به زمان خسرو سوم (شاه ساساني) و جانشينانش مربوط مي شود و احتمالاً به هنگام آباداني حدود پنج هزار خانه داشته و جمعيت آن به20 هزار نفر مي رسيده است.

روستاي تنگ قير :در بخش مركزي شهرستان شيروان و چرداول استان ايلام واقع شده است و آب و هواي دره اي و معتدل خشك دارد. رودخانه چنارج از شرق روستا مي گذرد. خرم كوه در جنوب غربي و كوه بان هزار در شمال شرقي روستا واقع شده است و تنگ منصوري در شمال خاوري روستاست. همچنین وجود كوه ها، رودخانه، تنگه منصوري، پوشش گياهي مناسب و وجود گياهان دارويي و حيات وحش از جاذبه هاي طبيعي روستا مي باشند كه نظر بازديدكنندگان را به سوي خود جلب مي نمايند.

آبشار چم آو : این آبشار در فاصله 18 کیلومتری مسیر ایلام به صالح آباد و در حد فاصل روستای چم آو و منطقه عمومی ماربره در میان تخته سنگ ها جریان دارد. آب این آبشار که از کوه های ایلام سرچشمه می گیرد، پس از طی مسافتی کوتاه به رودخانه گدارخوش می ریزد.
آبشار آبتاف : در مسیر میمه به پهله زرین آباد شهرستان دهلران واقع شده است. آبشار آبتاف در زمره آبشارهای زیبای استان ایلام است که از پیرامون آن به عنوان تفرجگاه استفاده می شود .
آبشار سرطاف : در شهرستان ایلام واقع شده است و یکی از تفرجگاه های عمومی مردم ایلام می باشد.
آبشار گچان: آبشار گچان در 15 کیلو متری شمال شهر ایلام و در میان تنگه که خود یکی از تفرجگاه های ایلام است قرار دارد. در این منطقه کوه های زیبا و معظم مانشت و قلارنگ به همراه گچان گویی به هم رسیده اند که منظره بسیار زیبایی را ایجاد کرده است به گونه ای که در فصول بهار، تابستان و پاییز و حتی زمستان بعلت دسترسی تقریباً راحت آن پذیرای خیل عظیم دوستداران طبیعت است .

علامه سيد جعفر اعرجي : علامه سيد جعفر اعرجي در سال 1274 هجري قمري متولد و در سال 1333 هجري قمري وفات كرده است. وي در وضعيت بسيار نامناسب حكومت قاجاريه كه دوران ملوك‌الطايفه اي بود، درباره انساب و نسب‌شناسي مربوط به اعراب مقيم ايران تحقيقاتي انجام داده و مسافرت‌هايي به شهرهاي مختلف ايران نموده و اطلاعاتي را جمع‌آوري كرده است. وي در اين زمينه كتابي نوشته و 61 كتاب و رساله از وي در رابطه با علم انساب، تاريخ، لغت و علوم اسلامي به جا مانده است. همچنین 23 مجلد از كتاب‌هاي خطي وي در كتابخانه آيت‌الله مرعشي نجفي موجود است، پدر ايشان از اساتيد مرحوم آيت‌الله مرعشي نجفي به شمار مي‌روند . مدفن علامه سيد جعفر اعرجي در كاظمين عراق است.
جعفر نور محمدی : جعفر نور محمدی متولد 1347 در شهر ایلام است. وی فارغ التحصیل رشته بازیگری - کارگردانی نمایش است. از جمله فعالیتهای نمایشی وی می توان نوشتن نمایشهای کوچ خون، جشن باز نشستگی، عمو جنگلبان و حکایت جنگل، باغ پر ستاره، طبقه چهارم، تولدی دیگر، براکوشی، سیرک بزرگ و رقص آتش؛ کارگردانی و اجرای نمایشهای عمو جنگلبان و حکایت جنگل در جشنواره استانی و جشنواره سراسری کودک و نوجوان همدان، باغ پر ستاره در جشنواره استانی و جشنواره سراسری کودک و نوجوان همدان، جشن بازنشستگی جشنواره استانی و منطقه ای سمنان، طبقه چهارم جشنواره استانی و منطقه ای تبریز، تولدی دیگر جشنواره استانی و منطقه ای همدان، براکوشی جشنواره استانی و اولین جشنواره کردی شهرستان سقز، سیرک بزرگ جشنواره استانی و منطقه ای تبریز، رقص آتش جشنواره استانی و منطقه ای زنجان، سیمرغ جشنواره استانی و منطقه ای رشت و تناک جشنواره استانی و منطقه ای کرمانشاه؛ بازیگری در نمایشهای هملت به کارگردانی دکتر قطب الدین صادقی (تهران)، نیرنگهای اسکاپن به کارگردانی دکتر قطب الدین صادقی (تهران)، سی زو با نسی مرده است به کارگردانی سید وحید میر مبینی، دلقکها به کارگردانی سید وحید میر مبینی، کوچ خون به کارگردانی سید وحید میر مبینی، حسین آباد علی حسین خورانی، جایزه ها شامل دریافت جایزه های متعدد در زمینه های بازیگری، کارگردانی و نویسندگی در جشنواره های استانی، منطقه ای و کشوری، دریافت لوح تقدیر به مناسبت روز جهانی نمایش، فعالیت های فیلم سازی؛ همچنین در ساخت فیلم های داستانی کاردستی،  سرباز ساز کودک، گل ونی (روسری)، زمستان یک عکاس، شاخه ها در باد ریشه ها در خاک، اشک پنهان، زیر سایه بلوط، اولین عکس آفتاب، ترانه باران، مرگان (شکارچی) ؛ ساخت فیلم های مستند، سرشک ون، جاذ به های توریستی ایلام ( هفت قسمت)، عروس زاگرس، رد پای بیابان؛ ساخت سریال ماجراهای بهرام و مهرام (13قسمت)، مسابقه فرهنگی و هنری 194 (13 قسمت)؛ جایزه ها شامل دریافت جایزه بهترین فیلم، بهترین کارگردانی، بهترین فیلمنامه برای فیلمهای سرباز ساز کودک، گل ونی، اشک پنهان، اولین عکس آفتاب از چهار دوره جشنواره تولیدات صدا و سیمای مراکز استانها، دریافت جایزه بهترین فیلم آسیا و اقیانوسیه برای فیلم داستانی سرباز ساز کودک، دریافت جایزه ویژه بخش بین الملل تولیدات صدا و سیمای مراکز برای فیلم داستانی سرباز ساز کودک، دریافت کتیبه افتخار از جشنواره بین المللی فیلم رشد برای فیلم داستانی سرباز ساز کودک، دریافت جایزه بهترین فیلم منطقه ای غرب کشوربرای فیلم داستانی سرباز ساز کودک، دریافت جایزه و تندیس بهترین فیلم از جشنواره بین المللی فیلم رشد برای فیلم داستانی اولین عکس آفتاب، دریافت جایزه و تندیس بهترین فیلم از جشنواره بین المللی فیلم آبرام استرالیا برای فیلم داستانی اولین عکس آفتاب، دریافت لوح تقدیر از جشنواره بین المللی فیلم کوتاه ترکیه برای فیلم داستانی اولین عکس آفتاب، دریافت دیپلم افتخار از جشنواره بین المللی فیلم کوتاه کشور هندوستان برای فیلم داستانی ترانه باران، دریافت دیپلم افتخار بیست و دومین جشنواره بین المللی فیلم کودک و نوجوان سینمای ایران برای فیلم داستانی مرگان، دریافت دیپلم افتخار بیست و دومین جشنواره بین المللی فیلم کودک و نوجوان سینمای ایران برای فیلم داستانی مرگان را نام برد.
لیا حیدریان : لیلا حیدریان فارغ التحصیل رشته تحصیلی گرافیک و متولد 1355 ایلام است. از جمله فعالیت های هنری وی می توان به برگزاری نمایشگاه عکس گل واران با همکاری آژانس عکس ایران در گالری نیکل 27 مهر لغایت 3 آبان 86 (تهران)، برگزاری نمایشگاه عکس گلهای وحشی با همکاری خانه عکاسان ایران پنجم اسفند لغایت 15 اسفند86 (تهران)، برگزاری نمایشگاه عکس بهار نو نوار در استان مرکزی 20فروردین تا 27فروردین 87 (اراک)، تصویر برداری فیلم مرگان ساخته جعفر نورمحمدی، بازی در فیلم ترانه باران و فیلم مرگان به کارگردانی جعفر نورمحمدی، دریافت دیپلم افتخار جشنواره هنرهای تجسمی بانوان غرب کشور(ایلام) و دریافت دیپلم افتخار جشنواره هنرهای تجسمی بانوان غرب کشور(مریوان) اشاره کرد.

لباس های محلی: لباس های محلی ضمن آن که همواره برای گردشگران جذاب و جالب توجه بوده از مهم ترین جاذبه های فرهنگی استان ایلام نیز به شمار می آیند.

 پوشاک سنتی بانوان استان ايلام شامل سرپوش ها (عرق چین، کلاو، گل وه نی، تاكاری، سه رون، هه بر)، بالاپوش و تن پوش ها می شود. سرپوش ها شامل عرق چین يا كه لاو می شوند. عرق چین عبارت است از: كلاهی كوچک و تنگ كه قسمت بالای سر را می پوشاند و در دو نوع ساده و مرغوب وجود دارد كه نوع ساده آن از پارچه نخی و نوع مرغوب آن از ابريشم است كه با منجوق تزيين می شود.
پوشاک مردانه نیز شامل عرق چین مردانه که مخصوص سالمندان است، كلاو، له چگ که نوعی سرپوش مربعی شكل است و جنس آن نخی بوده و در طرح های هندسی و به صورت مربع شكل است در نواحی کرد نشین استفاده می شود.