و ثانیاً انسان در برابر بستگان نزدیك مسئولیت بیشترى دارد و روابط فامیلى نباید مانع نهى از منكر باشد.
 تعداد مهمانان را چهل و پنج نفر گفته‏اند، ولى ابولهب با سخنان یاوه جلسه را از آمادگى انداخت و حضرت مهمانى دیگرى تشكیل داد و بعد از صرف غذا، پیام رسالت خود را اعلام كرد. تنها كسى كه پاسخ مثبت داد نوجوانى به نام على علیه السلام بود كه پیامبر فرمود: این برادر و وصى و خلیفه و وزیر من است كه باید سخن او را گوش و از او اطاعت كنید.(211)
 پیامبر اكرم صلى الله علیه وآله سه سال تبلیغ مخفیانه كرد تا این آیه نازل شد: «فاصدع بما تؤمر و اعرض عن المشركین»(212) آنچه را بدان مأمور شده‏اى آشكار كن و از مشركین اعراض نما (و به آنان اعتماد نكن) همانا ما تو را از شر استهزاء كنندگان كفایت كردیم.
 پیامبر اسلام دعوت خود را در دامنه كوه صفا در كنار مسجدالحرام آشكار كرده و فرمود: اگر دعوت مرا بپذیرید حكومت و عزت دنیا و آخرت از شماست. ولى آنان مسخره كردند و نزد عموى حضرت (ابوطالب) آمدند و شكایت كردند كه محمد جوانان ما را فریب مى‏دهد، اگر خواهان پول و همسر و مقام است به او مى‏دهیم. 
 پیامبر به عموى خود گفت: سخن من پیام الهى است و من هرگز دست بردار نیستم. كفار از ابوطالب خواستند كه محمد را تحویل آنان دهد تا خودشان درباره او تصمیم بگیرند ولى ابوطالب نپذیرفت.(213)
 خداوند به پیامبرش وعده داد كه ما استهزا كنندگان را كفایت كردیم و مسخره آنان اثرى در كار تو ندارد.
 پیامبر اسلام در دعوت مردم به وحدت پیشگام بود و عقیده داشت اگر به تمام اهداف حق خود در مرحله اول دست نیافتیم از تلاش و دعوت براى رسیدن به بعضى از آنها خوددارى نكنیم. باید به عقائد صحیح دیگران و مقدسات طرف مقابل تا آنجا كه ممكن است احترام گذاشت و یكى از مراحل تبلیغ دعوت به مشتركات است.
 بر این اساس پیامبر اكرم صلى الله علیه وآله مامور مى‏شود اهل كتاب را به مشتركات دعوت كند:
 «قل یا اهل الكتاب تعالوا الى كلمةٍ سواء بیننا و بینكم الا نعبد الاّ اللّه و لا نشرك به شیئا»(214) بگو: اى اهل كتاب! به سوى سخنى بیایید كه میان ما و شما مشترك است. جز خدا را نپرستیم و چیزى را شریك او قرار ندهیم.
 دو نفر از سران مدینه به مكه آمدند و خدمت پیامبر رسیدند. حضرت آیات 151 و 152 سوره انفال را براى آنان تلاوت كرد، آن دو نفر مسلمان شدند و تقاضاى نماینده و مبلغ كردند و حضرت مصعب بن عمیر را همراهشان به مدینه فرستاد و این آغاز اسلام در مدینه بود.
 اگر به محتواى دو آیه فوق بنگریم مى‏فهمیم كه سیره تبلیغى پیامبر در آغاز دعوت بیان كلیاتى بود كه هم با عقل و فطرت و وجدان سالم سازگار است و هم از مشتركات ادیان آسمانى است. زیرا در تورات، سفر خروج باب 30 همین محتواى دو آیه آمده است. آرى در آغاز دعوت باید با ساده گوئى، مطالبى كه هر وجدان و عقل و فطرتى مى‏پسندد بیان شود. اما محتواى دو آیه سوره انفال چه بود؟ 
 دورى از شرك، آدم كشى، فرزندكشى، كم فروشى، گفتار غیر عادلانه و دورى از انواع فحشا و تصرّف در مال یتیم و سفارش والدین و وفاى به پیمان و انجام تكلیف در حد قدرت.
 امروز افرادى دكتراى برنامه ریزى درسى دارند. چه زیباست كه سر سفره قرآن بنشینیم و ببینیم كه خداوند در چه سالى چه فرمانى براى رشد و هدایت مردم را صادر كرد و شیوه تبلیغ و تعلیم را از وحى الهام بگیریم.
 مثلا در روایات مى‏خوانیم كودك را تا چه مدتى آزاد بگذارید و بعد از سه سال، اولین كلمه‏اى را كه به او یاد مى‏دهید چه باشد و بعد از گذشت مدتى دومین كلام چه باشد و همچنین براى بزرگسالان در آغاز دعوت چه بگوئید و در برابر طاغوت هائى مثل فرعون با چه سخن و ادبیات و محتوائى سخن بگوئید. آرى، توجه به شرائط زمانى و مكانى و روانى و شأن نزول‏ها براى كارشناسان ارشد ما هم روانشناسى آموزشى است و هم روانشناسى تبلیغاتى.

210) تفسیر مجمع البیان.
211) امالى شیخ طوسى، ص 581.
212) سوره حجر،آیه 94.
213) شرح نهج البلاغه، ج 14، ص 54.
214) سوره آل عمران، آیه 64.