عطار نيشابوري در داستاني نمادين، از پشه اي سخن مي گويد که بر لب دريايي نشسته بود و در سر سوداي تصاحب همه دريا را داشت؛ چرا که همتي بلند داشت و بر اساس آن، خواسته هايي بزرگ:
گويند پشّه بر لب دريا نشسته بود
در فکر سرفکنده به صد عجز و صد عنا
گفتند: چيست حاجتت اي پشه ضعيف
گفت آنکه آب اين همه دريا بود مرا
گفتند: حوصله چو نداري مگوي اين
گفتا به نااميدي از او چون دهم رضا
منگر به ناتواني شخص ضعيف من
بنگر که اين طلب ز کجا خاست و اين هوا

صائب تبريزي درباره بلندهمتي چنين سروده است:
قانع به ريزه چيني انجم نيم چو ماه
از خوان آفتاب، لب نانم آرزوست 
چون مور اگرچه نيست مرا اعتبار خاک 
مسند ز روي دست سليمانم آرزوست 
درباني بهشت به رضوان حلال باد 
آينه داري رخ جانانم آرزوست

صاحب همت باش و به هيچ فرو ميا که به هر چه فرو آيي بدان محجوب شوي. کساني که پيش از ما بوده اند هر کسي به چيزي فرو آمده اند، ما به هيچ فرو نيامديم». 

بدون بلندهمتي، رويش و جوشش دروني رخ نخواهد داد، و انسان به تحفه هاي نوبه نو و روحي شکوفا دست نخواهد يافت. از بايزيد بسطامي نقل است که گفت: «اگر صفوت آدم و قدس ـ جبرئيل و خُلّت ابراهيم و شوق موسي و طهارت عيسي و محبت محمد صل الله عليه و آله و سلم به تو دهند زينهار راضي نشوي و ماوراي آن طلب کني. 

 بلندهمتي و سوداي همپايي با بزرگان، زمينه ساز بلند بالايي مقام انسان است.