تاكيدي كه در ايدئولوژي غرب به ويژه در آمريكا بر كار به عنوان «بروز جوهر اصلي وجود انسان» شده است و اينكه حيات انسان با كار تبلور مييابد نشانه اهميت يافتن كار در اين جامعه به عنوان ارزش فينفسه است.(سوداگر، 1359، ص 14و11)
«ماكس وبر » در كتاب خود تحت عنوان «اخلاِ پروتستاني وروح سرمايه داري» سعي كرد رفتار سرمايهداران را به عنوان افرادي كه به كار و توليد به عنوان ارزش فينفسه مينگرند و نه به عنوان وسيلهاي براي دستيابي به رفاه بيشتر، براساس اخلاِ پروتستاني (كالوني) تشريح ميكند. او با طرح اين سوال كه كدام ارزش و عقايد پيروان مكتب كالون را به فعاليت، كار و توليد مداوم و پيوسته سوِ ميدهد و كدام نظام ارزشي چنين امري را موجه و مشروع ميسازد، به عقايد و ارزشهاي ارايه شده در ديدگاه كالوني اشاره ميكندو نشان ميدهد تفسير جديد كالون از دين مسيح و نگاه وي به جهان و نيز جايگاه انسان در جهان و رابطه وي با خدا، عليرغم سوِ دادن فرد به سوي رفتار زاهدانه، معتقد به اين عقايد را به تلاش مداوم واميدارد. در حالي كه تفسير كاتوليكي از مسيحيت چنين مكانيسمي را در جامعه فراهم نميسازد. (رجب زاده، 1376، ص 66)
رشد كسب و كار در آمريكا همواره مورد توجه دانشمندان اروپايي بوده. به اينكه چرا كسب وكار در آمريكا تا اين حد مورد تحسين است؟ چگونه در آمريكا در مدت 20 سال، 30 ميليون شغل ايجاد شده است؟ و حال آنكه در اروپا با جمعيتي بيش از آمريكا فقط 5 ميليون شغل ايجاد شده است. چه چيزي اشتهاي سيريناپذير آمريكا را براي رشد و افزايش خيره كننده بهرهوري در سالهاي اخير تحريك ميكند؟ اينها سؤالاتي بود كه چارلز هندي فيلسوف شهير انگليسي براي پاسخ دادن به آنها سرمايهداري را در كانون توجه خويش قرار داد و نتيجه كار، نگاهي روشنفكرانه و تكان دهنده به برخي از فرصتهاي بنيادي در شالودهي كسب و كار آمريكاي امروز است.
آنچه بيش از همه توجه هندي را جلب ميكند، خوشبيني مردم آمريكاست. اعتقاد استوار و بي چون و چراي آنان به اين كه فردا ميتوانند و بايد بهتر از امروز باشند. به نظر هندي، نيروي برآمده از خوش بيني توام با اعتقاد «پاكدينان» در قداست كار و حرمت ثروت ناشي از كد يمين و عرِ جبين، راز توفيق و كاميابي مردم آمريكاست.
بيشتر آمريكائيان عقيده دارند كه فردا ميتواند بهتراز امروز باشد و خود را مسئول ميدانند كه براي ساختن آيندهاي بهتر هر كاري كه ازدستشان برمي آيد انجام دهند.
«رابرت هيوز » استراليايي ميگويد كه ارزشهاي «پاكدينان » در رگ و پي جمع عظيمي از آمريكاييان تزريق شده است. آنان بذر اخلاِ كار و نيز تقدم مذهب را در حدي كه جز در دنياي اسلام سابقه نداشت، در بستر زندگي آمريكاييها كاشتند.
«هيوز» ميگويد كه پاكدينان مفهوم نوبودن و نوشدن را در آمريكا اختراع كردند و اين كه ثروت نماد ارزش باشد از سنت پاكدينان است كه تا به امروز ادامه يافته است. معناي اين حرف آن است كه داشتن پول يا كالاهاي مادي عار نيست و لازم نيست كه كسي ثروت خود را پنهان كند. كه از اين منظر با بخشهايي از اروپا كه در مقام كسب ثروت موروثي يا ثروت مفت و بي زحمت سابقهاي طولاني دارد، بسيار متفاوت است. بنابراين، ثروتمند آمريكايي ميخواهد كه در بخشش مال خود دست و دل باز باشد و حتي تظاهر و خودنمايي كند. زيرا كه پول زحمت كشيده مايه مباهات است،نيكوكاري و رساندن خير به مردم و جامعه، نشانهي گذراندن عمري پربار و پر حاصل است. بي جهت نيست كه بذل و بخشش اموال و دارايي شخصي در آمريكا به مراتب بيشتر از اروپا ست. «چرچيل » روزي گفته بود كه اگر جامعهاي ثروتمند ميخواهيد بايد ثروتمندان را تحمل كنيد. حال آنكه در آمريكا ثروتمند به جاي تحمل، ستايش ميشود، به شرطي كه ثروت او از راهي آبرومندانه و شرافتمند به دست آمده باشد. ارج نهادن به ثروتي كه از راه تلاش و كوشش و با خلاقيت و ابتكار حاصا شده از يك طرف و ارزش نهادن به آموزش و پژوهش به نحوي كه جامعه را به صحنهي آموزش و پژوهش تبديل كرده و علم، پژوهش و فناوري را موضوعات مورد علاقه عموم قرار دهد. نشانههايي از جامعه اطلاعاتي موجود در غرب است.
شايد «سيليكون والي» مثال خوبي باشد از جامعهي كوچكي كه توانسته است فرهنگ كار و فرهنگ علم را در هم آميزد و كارآفريناني همچون مديران شركتهاي مايكروسافت، اينتل، ياهو، نتاسكيپ را وارد عرصه اجتماع نمايند.
سيليكون والي، يك دالان پنجاه مايلي در ايالت كاليفرنياست كه به الگوي كارآفريني تكنولوژيك جهان مبدل شده است. اين منطقه كه در جنوب سانفرانسيسكو واقع شده، در دههي1990، اصليترين مركز فعاليتهاي تكنولوژيك در ايالات متحده بوده است.
آمار مربوط به سيليكون والي به نقل از مجله نيوزويك، بسيار خيره كننده است:
ـ در سال 1997، بيش از 33 درصد از 100 شركت بزرگ تكنولوژيك ايالات متحده در سيليكون والي مستقر بودهاند.
ـ در سال 1996، رشد واقعي دستمزد در اين منطقه 1/5 درصد بوده است. در حالي كه متوسط رشد دستمزد در سرتاسر ايالات متحده به 1درصد هم نرسيد.
ـ در سال 1996، بيش از 50هزار شغل در اين منطقه ايجاد شده است.
ـ در سال 1997، فقط 1 % از جمعيت آمريكا در اين منطقه ساكن بودهاند ولي 11% از مشاغل تكنولوژيك آمريكا به اين منطقه اختصاص داشته است.
ـ در سال 1997، بيش از 60% از توليد (ساخت) اين منطقه مبتني بر تكنولوژي بوده است. اين رقم براي كل ايالات متحده 9% بوده است.
ـ در سال 1997، دستمزد متوسط در اين منطقه، 55% بيش از نرخ متوسط دستمزد در ايالات متحده بوده است.
ـ در سال 1996، موسسات آكادميك اين منطقه 2268 فارغالتحصيل در رشتههاي پيشرفته مهندسي داشتهاند كه بيشترين ميزان در سطح ايالات متحده بوده است.
انقلاب اطلاعات، عمدهترين عامل پيشبرد توسعهي در سيليكون والي بوده است. صنايع رايانه و نيمه هادي اين منطقه، بيش از 45% از رشد صنعتي سالهاي 1993 تا 1997 را رقم زدهاند. فرهنگ سيليكون والي به گونهاي تكامل يافته است كه توسعهي شركتهاي جديد تكنولوژيك را تشويق ميكند. مؤلفههاي اين فرهنگ عبارتند از:
آزادي عمل در آزمودن و شكست خوردن: اين مؤلفه تمامي سطوح مديريت را تشويق ميكند تا ايدههاي جديد را بيازمايند.
پذيرش تغييرات سريع: اين مولفه فرهنگي به بنگاهها اجازه ميدهد به راحتي تغييرات عمدهاي در الگوي كسب و كار خود صورت دهند و پيش از آنكه سهم بازار آنان توسط رقبا تهديد شود، محصولات خود را دگرگون سازند.
خروج كارآفرينانه: تعداد ناچيزي از كارآفرينان تا زمان بلوغ شركتهاي نوپا با آنميمانند و غالباً قبل از اين مرحله از شركت جدا ميشوند. خروج آنان معمولاً زماني است كه عايدي شركت به يك ميليارد دلار نزديك شود.
جبران خدمت: بنگاههاي كارآفرينانه و بالغ، بر حسب موفقيت خود، نسبت به جبران خدمت و انگيزش كاركنان در تمامي سطوح اقدام ميكنند. مثلاً سهام شركت را بين آنان توزيع ميكنند.
سيستمهاي چالاك: اين مؤلفه شامل ايجاد سريع يك جايگاه مناسب در ميان مشتريان است كه ميتواند از طريق عرضهي مجانيِ نمونههاي اوليهي محصول به آنها انجام شود. اين اقدام بنگاه را از نظرات و انتقادات مشتريان آگاه ميسازد. به علاوه، بدين ترتيب تأثير مثبتي از مارك تجاري شركت در ذهن مشتري ميماند.
سرمايه گذاري در شركتهاي جوان: شركتهاي موفق با سرمايهگذاري در كارآفريني تكنولوژيك (سرمايهگذاري در شركتهاي نوپا)، پيشتازي تكنولوژيك خود را حفظ ميكنند. اين اقدام به شركتهاي بالغي همچون «اينتل » فرصت ميدهد تا با حداقل سرمايهگذاري در تحقيق و توسعه به تكنولوژيهاي جديد برسند. هر چند در بسياري از كشورهاي جهان و حتي در برخي مناطق ايالات متحده تلاش شده است كه از الگوي سيليكون والي تقليد شود، اما اينكه در جاي ديگري از جهان اين درجه از موفقيت حاصل شده باشد مورد ترديد است. اساسيترين مولفهي سيليكون والي كه تقليد از آن را براي سايرين دشوار مينمايد، فرهنگ و روحيهي كارآفرينانهاي است كه بر اين منطقه سايه انداخته است.
منابع:
احمدپور دارياني، محمود؛ «كارآفريني ؛ تعاريف، الگوها و نظريات»،اميركبير، 1378
رجب زاده، احمد، «ارزشها و ضعف و جدان كاري در ايران»، نامه پژوهش، شماره 5
سجادي، سيد مهدي، «تعليم و تربيت، خانواده و وجدان كار»، نامه پژوهش، شماره 5، 1376
سعيدي كيا، مهدي، «آشنايي با كارآفريني»، كيا،1382
سوداگر، محمد، «نظام ارباب ـ رعيتي در ايران»، موسسات تحقيقات اقتصادي و اجتماعي پازند، 1359
قانعي راد، محمد امين، «جامعه شناسي علم»، 1378
كلدي، عليرضا و منظر رازقي ؛ «فرهنگ، خلاقيت و توسعه علم و فناوري»،مجله رهيافت، ش 26
مطهري، مرتضي ؛ «احياي تفكر اسلام»، 1381، كيا
