تکیه امیر چقماق یزد

روش های نمایشی تعزیه (20)
تعزیه از قرن 18
بقیه
آنچه تاکنون گفته شد تنها جنبه ء برهانی و استدلالی داشت . لیکن این گفته ها را سندی قطعی نیز تائید می کند . این سند رساله ای است که به سال 1311 هجری قمری به زبان ترکی به خط و انشاء سرهنگ احمد امین وابسته ء نظامی و مباشر سفارت عثمانی در تهران نوشته شده و اکنون در کتابخانه ء مرکزی دانشگاه استانبول نگهداری می شود . آقای محمود غروی آن را به فارسی برگردانده و در مجله ء بررسی های تاریخی ( شماره 4 سال نهم - مهر و آبان 1353 ه . ش . / اکتبر و نوامبر 1974 م . ) انتشار داده اند . این رساله محتوی اطلاعاتی است که مقامی رسمی برای آگاهی دولتِ متبوع خویش آن ها را به دست آورده و به عثمانی فرستاده است و صرف نظر از بعضی مسائل که ناشی از تعصب با دیدخاص ٌ نویسنده است و باید مورد بررسی انتقادی قرار گیرد بسیاری از مطالب آن قابل استفاده است . ازجمله مطالبی در باره تعزیه و روضه خوانی و سینه زنی می نویسد . آنچه در این سند مورد توجٌه ماست همان قسمت تعزیه است . لیکن سراسر رساله مشحون ازاطلاعات جالب توجٌه از وضع اجتماعی هشتاد و چند سال پیش ایران است . اکنون متن نوشته احمد امین در باب تعزیه :
« به تعزیه نام شبیه هم اطلاق می شود . شبیه به تقلید از تآتر وسیله ء یکی از مامورین رسمی که به ماموریت خاصٌ به اروپا رفته بود احداث شده در هر شهر و قصبه ایران ، حتی در کوچکترین قریه نیز عادة " به شکل صحنه ء تآتر بناهای دو طبقه مشاهده می شود که بدان ها تکیه می گویند . در غیر از ایٌام سوگواری طبقه ء بالای این بنا ها انبار و طبقه ء زیرین دکان است و غالبا" شکل یک بازار به خود می گیرد . فقط در ایٌاممحرم هر راسته از طرف یک نفر تزیین می گردد . آویزه ها و لاله ها نصب می نمایند 16 . ده روز متوالی واقعه کربلا به نمایش گذاشته می شود و بقیٌه اجرا می شود (کذا ) مثلا" یک روز شهادت حضرت حسین و روز دیگر مجلس یزید و تحقیراتی که از طرف یزید به خاندان امام حسین اعمال گشته نشان می دهند . در این موقع حضرت علی رضی الله و عنه ظاهر می شود و جبرئیل علیه السلام می آید و موزیک مترنم می شود و در هر حال یک سلسله نمایشات ( کذا ) مغایر شعائر اسلامی اجرا می شود .
« نزد شیعیان هرقدر بیشتر به خاطر امام حسین گریه و زاری شود به همان نسبت اجر و ثواب بیشتر نصیب شخص می گردد . برای گریاندن اشخاص ، شبیه های مذکور فوق العاده مبالغه آمیز اجرا می شود . » 17
در این مطالب تکته هائی هست که ....
( بقیه دارد )

سرهنگ احمد امین ، مجلٌه بررسی های تاریخی ، تعزیه ، تکیه ، شبیه 

 محمد جعفر محجوب . تاثیر تآتر اروپائی و نفوذ روشهای نمایشی آن در تعزیه ، همایش 1355 . شیراز . زیراکس تکثیرشده . ص 18 .