قرآن آنلاین

جدید ترین مطالب

تفسیر آیات33-34 سوره آل عمران
شرح و تفسير حکمت 214 نهج البلاغه
تفسیر آیات 10-18 سوره آل عمران
شرح و تفسير حکمت 212 نهج البلاغه
تفسیر آیات 19-25 سوره آل عمران
شرح و تفسير حکمت 213 نهج البلاغه
شرح و تفسير حکمت 209 نهج البلاغه
تفسیرآیات285-286 سوره بقره
شرح و تفسير حکمت 208 نهج البلاغه
تفسیر آیات 1-6 سوره آل عمران

توسط : مهدی گلشنی در تاریخ : شنبه 24 تیر 1396 ساعت: 11:13 AM

پرسش :

تفسیر آیه 31 سوره رعد: "وَ لَوْ أَنَّ قُرْآناً سُیِّرَتْ بِهِ الْجِبالُ أَوْ قُطِّعَتْ بِهِ الْأَرْضُ أَوْ کُلِّمَ بِهِ الْمَوْتى‏ بَلْ لِلَّهِ الْأَمْرُ جَمیعا"، چیست؟

پاسخ :
شرح پرسش:
سلام علیکم؛ تفسیر این آیه چیست؟ "وَ لَوْ أَنَّ قُرْآناً سُیِّرَتْ بِهِ الْجِبالُ أَوْ قُطِّعَتْ بِهِ الْأَرْضُ أَوْ کُلِّمَ بِهِ الْمَوْتى‌ بَلْ لِلَّهِ الْأَمْرُ جَمیعا"، آیا این ھمین قرآن که بوسیله آن می توان کوه ھا را به حرکت در آورد... بین مترجمان اختلاف است. بعضی از مترجمان طوری ترجمه کرده اند که این ھمین قرآن است و بعضی گفته اند که کار قرآن این نیست. لطفاً راھنماییم کنید.

پاسخ :
به نظر می رسد قبل از پرداختن به معنا و تفسیر آیه: "وَ لَوْ أَنَّ قُرْآناً سُیِّرَتْ بِهِ الْجِبالُ أَوْ قُطِّعَتْ بِهِ الْأَرْضُ..."،[1] توجه به شأن نزول آن بتواند ما را در فهم و شناخت هر چه بهتر معنای آن کمک کند. بدین منظور نخست شأن نزول آن را مرور می کنیم.
برخی از مفسران گفته‌اند؛ این آیه در پاسخ جمعى از مشرکان مکه؛ مانند ابو جهل و عبد اللّه بن ابى امیه و تابعین آنها است که در پشت کعبه نشستند و رسول خدا (ص) را نزد خود فرا خواندند و گفتند: تو ادّعا می کنى که رسول خدایی و این قرآن کتابی است که از نزد خدا فرود آمده، اگر می خواهى از تو پیروی کنیم، با این قرآن خود کوه هاى مکه را بردار تا کمى این زمین تنگ و محدود ما گسترش یابد! و زمین را بشکاف و چشمه‌ها و نهرهایى در این جا پدید آور تا درختان غرس کنیم، و زراعت نماییم! تو به گمان خود کمتر از داود نیستى که خداوند کوه‌ها را براى او مسخر کرده بود که با او همصدا شده، تسبیح خدا مى‌ گفتند، یا این که باد را مسخر ما گردان که بر دوش آن سوار شویم و به شام رویم و مشکلات خود را حل کنیم و نیاز های زندگی خود را تهیه نماییم و همان روز باز گردیم!، همان گونه که مسخر سلیمان بود، تو به گمان خود از سلیمان کمتر نیستى و نیز جدت "قصى بن کلاب" یا هر کس دیگر از مردگان ما را مى‌ خواهى زنده کن تا از او سؤال کنیم، آیا آنچه تو مى ‌گویى حق است یا باطل؛ زیرا عیسى (ع) مردگان را زنده مى‌کرد و تو نزد خدا کمتر از عیسى نیستى. تو نیز این نوع معجزات را به ما بنما تا به تو ایمان آوریم. آن وقت این آیه (وَ لَوْ أَنَّ قُرْآناً...) نازل شد.[2]
بنابر این، آیه مورد نظر در رابطه با مشرکانی است که در مقابل رسالت پیامبر اسلام و معجزاتش لجاجت و سرسختی می کردند و بهانه های بنی اسرائیلی می آوردند، این جا است که این آیه بر رسول خدا (ص) نازل شد.
پس از بیان شأن نزول آیه، به بررسی منظور از آن می پردازیم. در این که منظور آیه چیست؟ از سوی مفسران دو نظریه مطرح شده است.
1. معنای آیه این است که اگر قرار بود کتابی این چنین در هستی پدید می آمد -که در موقع خواندن، کوه ها را به حرکت می آورد و در زمین سیر می داد، یا زمین را قطعه قطعه می نمود، یا به وسیله آن مردگان به صدا می آمدند و تکلّم می کردند- آن کتاب قرآن بود؛ زیرا که قرآن برتر از تمام کتاب هاى آسمانى است.
2. نظریه دوم این است که این آیه در مقام اعتراض به کفار مکه و پاسخ به آنها در طلب معجزه از پیامبر است، و اشاره به این است که اینها چنین مردم لجوج و معاندی هستند که اگر به وسیله قرآن، کوه ها به حرکت در می آمد، آن طوری که خواسته اینها بود، و نیز زمین به برکت قرآن شکافته می شد و چشمه‌هاى آب بیرون مى‌آمد، یا به سبب قرآن مرده‌ها به سخن می آمدند و تو (پیامبر) را تصدیق می نمودند، کفار مکه ایمان نمى ‌آوردند.[3]
طبرسی به نقل از زجاج می گوید: آنچه من تصور مى‌کنم و برخى هم گفته‌اند، معنای آیه این است که اگر چنین قرآنى با این مشخصات، هم نازل شود؛ یعنی کوه ها را به حرکت در آورد و...، در عین حال اینها ایمان نخواهند آورد. به دلیل این آیه: "وَ لَوْ أَنَّنا نَزَّلْنا إِلَیهِمُ الْمَلائِکَةَ وَ کَلَّمَهُمُ الْمَوْتى‌ وَ حَشَرْنا عَلَیهِمْ کُلَّ شَی‌ءٍ قُبُلًا ما کانُوا لِیؤْمِنُوا"؛[4] اگر فرشتگان را به سوى آنها بفرستیم و مردگان با آنها تکلم کنند و هر چیزى را گروه گروه، به سوى آنها گسیل داریم، ایمان نخواهند آورد.[5]
بنابر این، آیه می خواهد بگوید شما (کفار) خواهان حق نیستید و اگر بودید! همان مقدار از نشانه‌هاى اعجاز که از این پیامبر صادر شده، براى ایمان آوردن کاملاً کافى بود، و اینها همه بهانه جویى است.
در تفسیر جمله آخر آیه، یعنی "بَلْ لِلَّهِ الْأَمْرُ جَمِیعاً"، باید گفت؛ (بَلْ) اضراب[6] از کلمه لو (وَ لَوْ أَنَّ) است؛ یعنى چنین نیست که خداى تعالى بر معجزات دیگر غیر از قرآن قادر نباشد، تمام امور بازگشت به علم و حکمت او می کند. و شاید مقصود چنین باشد که چون خداى تعالى می دانست اینها ایمان نمى‌آورند، این بود که ظهور معجزات دیگر را از آنها باز داشت که به عذاب دنیوى گرفتار نشوند؛ زیرا اگر آنچه را که آنها از معجزات می خواستند به دست رسول خدا جارى می شد، و در عین حال ایمان نمى ‌آوردند، مورد عذاب دنیوى واقع می شدند.[7]
صاحب مجمع البیان در تفسیر "بَلْ لِلَّهِ الْأَمْرُ جَمِیعاً" می گوید: همه امورى که گذشت، خواه به حرکت در آوردن کوه و شکافتن زمین، و خواه زنده کردن مردگان و سایر کارهاى مهم، به امر خداوند و در دست قدرت او است؛ زیرا جز او کسى صاحب قدرت نیست. در عین حال، او این کارها را انجام نمى‌دهد؛ به دلیل آن که آیاتى که نازل کرده، براى اهل انصاف، قانع کننده و کافى است.[8]
پی نوشت:
[1] رعد، 31. "اگر قرآنى توانسته بود که کوه‌ها بدان به جنبش آیند یا زمین پاره‌پاره شود یا مردگان را به سخن آرد، جز این قرآن نمى‌بود، که همه کارها از آن خداست".
[2] ر. ک: امین، سیده نصرت، مخزن العرفان در تفسیر قرآن، ج ‌7، ص 42- 43، نهضت زنان مسلمان‌، تهران، 1361ش‌؛ تفسیر نمونه، ج ‌10، ص 220- 221، دار الکتب الاسلامیة، تهران، چاپ اول، 1374ش.
[3] "لَوْ أَنْزَلْنا هذَا الْقُرْآنَ عَلى‌ جَبَلٍ لَرَأَیْتَهُ خاشِعاً مُتَصَدِّعاً مِنْ خَشْیَةِ اللَّهِ"؛ اگر این قرآن را به کوهى نازل کرده بودیم آن را از ترس خدا خاشع و شکافته مى‌دیدى، حشر، 21.
[4] انعام، 111.
[5] مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ‌6، ص 451، ناصر خسرو، تهران،‌ چاپ سوم، 1372 ش.‌‌
[6]معناى اضراب زمانى براى باطل ساختن معناى ما قبل آن است و گاهى از مواقع معناى بل، انتقال از غرضى به غرض دیگرى می باشد. که در این آیه معنای اول مقصود است.
[7] مخزن العرفان در تفسیر قرآن، ج ‌7، ص 42- 43.
[8] طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ‌6، ص 451.‌
منبع:islamquest.net

نظرات(0)

ادامه مطلب

شما نمى‏دانید پدران و فرزندانتان، کدامیک براى شما سودمندترند"، چیست؟

توسط : مهدی گلشنی در تاریخ : شنبه 24 تیر 1396 ساعت: 11:13 AM

پرسش :

معنای جمله انتهایی آیه 11 سوره نساء که می فرماید: "شما نمى‏دانید پدران و فرزندانتان، کدامیک براى شما سودمندترند"، چیست؟

پاسخ :
شرح پرسش:
آیه مبارکه در سوره نساء می فرماید: "آباؤُکمْ وَ أَبْناؤُکمْ، لا تَدْرُونَ أَیُّهُمْ أَقْرَبُ لَکمْ نَفْعاً"، لطفاً معنای آن را توضیح دهید؟

پاسخ :
ترجمه آیه مورد سؤال چنین است:
"خداوند در باره فرزندانتان به شما سفارش مى‌کند که سهم (میراث) پسر، به اندازه سهم دو دختر باشد و اگر فرزندان شما، دو دختر و بیش از آن باشند، دو سوم میراث از آن آنهاست و اگر یکى باشد، نیمى (از میراث،) از آن اوست. و براى هر یک از پدر و مادر او، یک ششم میراث است، اگر (میت) فرزندى داشته باشد و اگر فرزندى نداشته باشد، و (تنها) پدر و مادر از او ارث برند، براى مادر او یک سوم است (و بقیه از آن پدر است) و اگر او برادرانى داشته باشد، مادرش یک ششم مى‌برد (و پنج ششم باقیمانده، براى پدر است). (همه اینها،) بعد از انجام وصیتى است که او کرده، و بعد از اداى دین است- شما نمى‌دانید پدران و مادران و فرزندانتان، کدامیک براى شما سودمندترند!- این فریضه الهى است و خداوند، دانا و حکیم".[1]
قبل از بیان معنا و منظور جمله انتهایی آیه که مورد نظر پرسشگر است، از باب مقدمه، بیان مسئله ارث در این آیه به صورت گذرا ضروری به نظر می رسد.
این آیه شریفه در بیان سهام طبقه اول از طبقات ارث است، و طبقه اول عبارت اند از: اولاد و پدر و مادر در همه فرض هایش؛ چرا که سهم آنان به طور واضح در قرآن آمده است؛ مانند:
1. سهم پدر و مادر با وجود اولاد که هر یک (یک ششم) مى‌برند.
2. سهم پدر و مادر با نبود اولاد که پدر یک ششم می برد و مادر یک سوم، اگر میت برادر نداشته باشد، و گرنه او هم یک ششم مى‌برد.
3. سهم یک دختر نصف مال است.
4. سهم چند دختر در صورتى که وارث دیگرى نباشد، که دو سوم مى‌برند.
5. سهم پسران و دختران در صورتى که هر دو بوده باشند، که پسران دو برابر دختران مى‌برند.
6. ملحق به این قسم است ارث دو دختر که دو سوم است و در فرض چهارم بیان شد.
حال با توجه به این مطلب یعنی مسئله تقسیم ارث و فلسفه تقسیم این گونه، در معنای جمله انتهایی این آیه؛(شما نمى‌دانید پدران و مادران و فرزندانتان، کدامیک براى شما سودمندترند)، مفسران احتمالاتی را بیان کرده اند:
الف. شما نمى‌دانید کدامیک از پدر و مادر و اولاد در دنیا براى شما نافع‌ترند تا مطابق استحقاقش به او ارث دهید، ولى خداوند بر طبق حکمت خود سهم آنها را تعیین مى‌کند.
ب. شما نمى‌دانید کدامیک از ایشان در سعادت دنیا و دین شما مؤثرترند، ولى خداوند مى‌داند و مال را بر طبق مصلحت خود میان ایشان قسمت مى‌کند.
ج. شما نمى‌دانید که نفع پدران و مادران که به تربیت شما همت گماشته‌اند، براى شما بیشتر است یا نفع شما براى پدران و مادران که خدمت گزارى آنها مى‌کنید، بیشتر است.
د. مقصود این است: پدران و مادران و فرزندانى که در برابر خداوند مطیع‌تر باشند، در روز قیامت درجه ایشان والاتر است و از آن جا که خداوند مقام برخى از مؤمنان را به وسیله برخى دیگر بالا مى‌برد، هر گاه مقام پدر بالاتر باشد. مقام فرزند را هم به خاطر او بالا مى‌برد تا چشم او را روشن سازد و هر گاه مقام فرزند بالاتر باشد، مقام پدر و مادر را به خاطر او بالا مى‌برد تا چشم ایشان را روشن سازد.
هـ. شما نمى‌دانید کدامیک از شما مى‌میرید تا دیگرى از آن که مرده است ارث ببرد. بنابر این در آرزوى مرگ دیگرى نباشید و مرگ او را درخواست نکنید.[2]
علامه طباطبائی می گوید خطاب در این دو جمله: "آباؤُکمْ وَ أَبْناؤُکمْ، لا تَدْرُونَ أَیُّهُمْ أَقْرَبُ لَکمْ نَفْعاً"، به ورثه است که در حقیقت شامل عموم مسلمانان است که از اموات خود ارث مى‌برند، و این کلامى است که در مقام اشاره به حکمت و فلسفه اختلاف سهام در وراثت پدران و فرزندان القا شده و نوعى تعلیم براى مسلمانان است که با بیان (شما نمى‌دانید) آمده است. وی می گوید: از این هم که بگذریم، اساساً نمى‌شود خطاب، به غیر ورثه یعنى به مردم باشد و بخواهد بگوید شما مردم که دیر یا زود مى‌میرید و مال خود را به ارث براى پدر و مادر و فرزندان به جاى مى‌گذارید، نمى‌دانید کدام یک از این سه طایفه نفعشان براى شما نزدیک‌تر است؛ زیرا اگر این طور باشد دیگر وجهى براى جمله "کدام یک نفعشان نزدیک‌تر است"، باقى نمى‌ماند؛ چراکه ظاهر عبارت این است که مراد از "نفع" بهره‌مندى از مال میت است نه بهره‌مندى میت از ورثه، پس مى‌خواهد به ورثه بگوید شما چه مى‌دانید که کدام یک از بستگانتان زودتر مى‌میرند و نفع کدام یک از آنها زودتر به شما مى‌ رسد.
بنابر این، مسئله ارث و اختلاف سهام در آن، طبق آثار نسب ها و اختلاف درجه‌اى که عواطف انسانى نسبت به ارحام دارد، تنظیم شده است، و آیه مورد بحث که مى‌فرماید: "آباؤُکمْ وَ أَبْناؤُکمْ لا تَدْرُونَ أَیُّهُمْ أَقْرَبُ لَکمْ نَفْعاً" خود یکى از شواهد بر این معنا است که خداى تعالى حکم ارث را مانند تمامى احکام دیگر اسلام، بر طبق احکام تکوینى و خارجى تشریع نموده است.[3]
خلاصه این که خداوند در این جمله مى‌فرماید قانون ارث براساس مصالح واقعى بشر استوار شده، و تشخیص این مصالح به دست خدا است؛ زیرا انسان آنچه را مربوط به خیر و صلاح او است، در همه جا نمى‌تواند تشخیص دهد، ممکن است بعضى گمان کنند پدران و مادران بیشتر به نیازمندى‌هاى او پاسخ مى‌گویند، بنابر این باید در ارث بر فرزندان مقدم باشند، و ممکن است جمعى عکس این را فکر کنند و اگر قانون ارث به دست مردم مى‌بود نزاع و اختلاف در آن واقع می شد، اما خدا که حقایق امور را آن چنان که هست مى‌داند قانون ارث را بر نظام ثابتى که خیر بشر در آن است قرار داده: "این قانونى است که از طرف خدا فرض و واجب شده و او دانا و حکیم است"، این جمله براى تأکید مطالب گذشته است، تا جاى هیچ گونه چانه زدن براى مردم در باره قوانین مربوط به سهام ارث باقى نماند.[4]
در پایان قابل توجه است که در روایتی از امام صادق(ع)، به این فراز از آیه استدلال شده تا برتر نبودن فرزندان پسر بر فرزندان دختر از آن نتیجه گرفته شود؛ چون در نهایت این خدا است که فایده و منفعت مادی و معنوی بشر را می داند.[5] بر اساس این روایت، می توان استنباط کرد که مراد اصلی از آیه مورد نظر آن است که شما نباید تنها یک منفعت ظاهری مادی؛ نظیر میزان ارث را برجسته کرده و امیدتان تنها به آن باشد، بلکه باید آگاه باشید که منفعت واقعی چه در دنیا و چه در آخرت در اختیار پروردگار است که شاید از راه دیگری که گمان آن را نمی برید در اختیارتان قرار گیرد.
پی نوشت:
[1] نساء، 11.
[2] ر. ک: طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ترجمه، ذیل آیه 11، سوره نساء، ج ‌5، ص 50، فراهانی، تهران، چاپ اول، 1360ش.
[3] ر. ک: طباطبائی، سید محمد حسین، المیزان، ترجمه، موسوی همدانی، سید محمد باقر، ج ‌4، ص 333، دفتر انتشارات اسلامی، قم. چاپ پنجم، 1374ش.
[4] ر. ک: مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ‌3، ص 295، دار الکتب الاسلامیة، تهران، چاپ اول، 1374ش.
[5] ر. ک: کلینی، کافی، ج 6، ص 5، دار الکتب الاسلامیة، تهران، 1365ش، بَابُ فَضْلِ الْبَنَاتِ، "... مردی از شیعیان می گوید در مدینه ازدواج کردم، بعد از مدتی خدمت امام صادق (ع) رسیدم، از من درباره همسرم پرسید، به حضرت عرض کردم هر خیری که در دیگران است، همسر من دارد، مگر این که در امری خیانت کرده است! حضرت سؤال کرد آن چیست؟ گفتم دختر برای من آورده است. حضرت فرمود: شاید خوشایند تو نیست! سپس این آیه را تلاوت نمود: "شما نمى‌دانید پدران و مادران و فرزندانتان، کدامیک براى شما سودمندترند". و در روایت دیگر امام صادق (ع) از رسول خدا (ص) فرمود: دختران، چه فرزندان خوبى هستند: مهربان، با جهاز، اهل انس و الفت، با برکت و با نظافت.
منبع:islamquest.net

نظرات(0)

ادامه مطلب

معنای جمله انتهایی آیه 11 سوره نساء که می فرماید

توسط : مهدی گلشنی در تاریخ : شنبه 24 تیر 1396 ساعت: 11:13 AM

پرسش :

معنای جمله انتهایی آیه 11 سوره نساء که می فرماید: "شما نمى‏دانید پدران و فرزندانتان، کدامیک براى شما سودمندترند"، چیست؟

نظرات(0)

ادامه مطلب

فرق بین دو کلمه "یُمِدَّکُمْ" و "یُمْدِدْکُمْ" چیست؟

توسط : مهدی گلشنی در تاریخ : شنبه 24 تیر 1396 ساعت: 11:13 AM

پرسش :

فرق بین دو کلمه "یُمِدَّکُمْ" و "یُمْدِدْکُمْ" چیست؟ در یک آیه چنین آمده است: "...أَن یُمِدَّکُمْ رَبُّکُم بِثَلاَثَةِ آلاَفٍ مِّنَ الْمَلآئِکَةِ مُنزَلِینَ" و در آیه بعد چنین فرموده است: "...یُمْدِدْکُمْ رَبُّکُم بِخَمْسَةِ آلافٍ مِّنَ الْمَلآئِکَةِ مُسَوِّمِینَ"، لطفا فرق این دو را توضیح دهید؟

پاسخ :
شرح پرسش:
در سوره آل عمران چنین آمده است: "إِذْ تَقُولُ لِلْمُؤْمِنِینَ أَلَن یَکْفِیکُمْ أَن یُمِدَّکُمْ رَبُّکُم بِثَلاَثَةِ آلاَفٍ مِّنَ الْمَلآئِکَةِ مُنزَلِینَ* بَلَى إِن تَصْبِرُواْ وَتَتَّقُواْ وَیَأْتُوکُم مِّن فَوْرِهِمْ هَـذَا یُمْدِدْکُمْ رَبُّکُم بِخَمْسَةِ آلافٍ مِّنَ الْمَلآئِکَةِ مُسَوِّمِینَ". حال سؤال این جا است: در آیه اول فرموده (یُمِدَّکُمْ) و در آیه دوم آمده (یُمْدِدْکُمْ)، فرق بین دو کلمه چیست؟ در آیه اولی چنین آمده: (بِثَلاَثَةِ آلاَفٍ مِّنَ الْمَلآئِکَةِ مُنزَلِینَ)و در قسمت بعد چنین فرموده است:(بِخَمْسَةِ آلافٍ مِّنَ الْمَلآئِکَةِ مُسَوِّمِینَ) لطفا فرق این دو را هم توضیح دهید؟

پاسخ :
پاسخ بخش اول پرسش، به نمایه های تفاوت در کمک رسانی فرشتگان، http://islamquest.net/fa/archive/question/8191 و یاری مسلمانان در جنگ بدر به کمک فرشتگان، http://islamquest.net/fa/archive/question/7797مراجعه نمایید.
اما بخش دوم سؤال: کلمه مد در اصل به معنای کشیدن است؛ و از همین ریشه "مدت" به معنای وقت و زمانی که کشیده شده، می باشد. [1] طبق قواعد علم صرف، کلمه ای که مضاعف باشد یعنی دو حرف هم جنس داشته باشد استعمال آن در برخی موارد به صورت ادغام و غیر ادغام هر دو صحیح است و تفاوتی از این جهت در معنا ایجاد نمی کند. مانند فعل امر این ماده که، مدَّ و امدد هر دو استعمال شده است.
شایان ذکر است، واژه "یُمِدَّکُم‌" و َ "یُمْدِدْکُم‌" که از باب افعال این کلمه است و به صورت ادغام و غیر آن استعمال شده، نیز از نظر معنا، تفاوتی با هم ندارند.
پی نوشت:
[1] مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج 11، ص 52، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، تهران، 1360 ش.
منبع:islamquest.net

نظرات(0)

ادامه مطلب

فرق میان «مودّت» و «محبّت»

توسط : مهدی گلشنی در تاریخ : شنبه 24 تیر 1396 ساعت: 11:12 AM

پرسش :

فرق میان «مودّت» و «محبّت» خصوصاً در آیاتی؛ مانند «قل لا اسألکم علیه اجراً الاّ المودّة فی القربی» و «یَوَدُّ أَحَدُهُمْ لَوْ یُعَمَّرُ أَلْفَ سَنَةٍ» چیست؟

پاسخ :
شرح پرسش:
فرق بین «مودّت» و «محبّت» چیست، خصوصاً در آیه‌ «قل لا اسألکم علیه اجراً الاّ المودّة فی القربی»؟ و همچنین در سایر آیات قرآن به چه معنا است، مثل: «یَوَدُّ أَحَدُهُمْ لَوْ یُعَمَّرُ أَلْفَ سَنَةٍ» و «أَ یَوَدُّ أَحَدُکُمْ أَنْ تَکُونَ لَهُ جَنَّةٌ مِنْ نَخیلٍ» و «یَوَدُّ الْمُجْرِمُ لَوْ یَفْتَدی مِنْ عَذابِ یَوْمِئِذٍ بِبَنیهِ»؟

پاسخ :
1. درباره فرق میان «مودّت» و «محبّت» به نمایه http://islamquest.net/fa/archive/question/16521 مراجعه شود.
2. معنای مودّت در آیات شریفه ای که در پرسش آورده شده، به شرح زیر است:
أ. «قُلْ لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبى‌»، [1] معنای مودّت از جهت استعمال قرآنی، همان دوستی و علاقه به اهل بیت پیامبر (ص) است و اگر بحث هایی در ذیل آیه شریفه و مودّت در تفاسیر قرآن کریم وجود دارد، از جهت زوایای مصداقی و چگونگی مودّت و محبت است.
ب. « وَ لَتَجِدَنَّهُمْ أَحْرَصَ النَّاسِ عَلى‌ حَیاةٍ وَ مِنَ الَّذینَ أَشْرَکُوا یَوَدُّ أَحَدُهُمْ لَوْ یُعَمَّرُ أَلْفَ سَنَةٍ». [2] در این جا نیز مودّت به معنای دوستی و علاقه قلبی نسبت به چیزی یا کسی است؛ اما حُسن و قبح مودّت به اعتبار متعلّق [3] آن است؛ لذا چون یهودیان در اندوختن مال و ثروت حریص بودند، هر یک از آنها دوست دارد هزار سال عمر کند. [4] البته در دوستی های این چنینی که یک امر دست نیافتنی بوده، مشتقات «ودّ» (مانند یودّ) به معنای دوستی به همراه آرزو نیز می آید. [5]
ج. «أَ یَوَدُّ أَحَدُکُمْ أَنْ تَکُونَ لَهُ جَنَّةٌ مِنْ نَخیل‌ وَ أَعْناب‌...». [6] در این جا نیز «یودّ» از «ودّ» به معنای حبّ و دوست داشتن است. مخاطب آیه شریفه، کسی است که به مسائل زراعی مشغول بوده، ولی به دیگران از روی ریا و منّت و آزار انفاق می کند. [7]
د. «یُبَصَّرُونَهُمْ یَوَدُّ الْمُجْرِمُ لَوْ یَفْتَدی مِنْ عَذابِ یَوْمِئِذٍ بِبَنیهِ»، [8] که شخص مُجرم دوست دارد و آرزو می کند با فدا کردن نزدیکان خویش از عذاب الاهی نجات پیدا کند. [9]
پی نوشت:
[1] . «بگو: من هیچ پاداشى از شما بر رسالتم درخواست نمى‌کنم جز دوست‌داشتن نزدیکانم [اهل بیتم‌]» (شوری، 23).
[2] . «و آنها [یهودیان] را حریص ‌ترین مردم- حتى حریص تر از مشرکان- بر زندگى (این دنیا، و اندوختن ثروت) خواهى یافت (تا آنجا) که هر یک از آنها آرزو دارد هزار سال عمر به او داده شود» (بقره، 96).
[3] . یعنی، آن چه که به آن محبت و دوستی ورزیده می شود.
[4] . مکارم شیرازى، ناصر، تفسیر نمونه، ج 1، ص 356،دار الکتب الإسلامیة، تهران، چاپ اول، 1374ش؛ حسینى همدانى، سید محمد حسین، ‌انوار درخشان،تحقیق: بهبودى، محمد باقر،‌ ج 1، ص 262،کتابفروشى لطفى‌، تهران، چاپ اول، 1404ق.
[5] . طبرسى، فضل بن حسن،‌ مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج 10، ص 534، انتشارات ناصر خسرو، تهران، چاپ سوم، 1372ش؛ طباطبایى، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج 20، ص 9 و 10، دفتر انتشارات اسلامى‌، قم، چاپ پنجم، 1417ق.
[6] . «آیا فردى از شما دوست مى‌دارد که باغى از درختان خرما و انگور داشته باشد؟» (بقره، 266).
[7] . ر.ک: ‌المیزان فی تفسیر القرآن، ج 2، ص 392؛ تفسیر نمونه، ج 2، ص 329 و 330.
[8] . «آنها را نشانشان مى‌دهند (ولى هر کس گرفتار کار خویشتن است)، چنان است که شخص مُجرم دوست مى‌دارد فرزندان خود را در برابر عذاب آن روز فدا کند» (معارج، 11).
[9] . انوار درخشان، ج 17، ص 73 و 74؛ تفسیر نمونه، ج 23، ص 26.
منبع:islamquest.net

نظرات(0)

ادامه مطلب

چرا به «انفاق» انفاق می گویند؟

توسط : مهدی گلشنی در تاریخ : شنبه 24 تیر 1396 ساعت: 11:10 AM

پرسش :

چرا به «انفاق» انفاق می گویند؟

پاسخ :
انفاق از «نَفَق» (بر وزن فَرَس) و «نفاق» (بفتح- ن) به معناى خروج یا تمام شدن است.
در لغت آمده: نفقت الدّابَّة نفوقا: مات و خرج روحها»؛ یعنی چهارپا مرد و روح از بدنش خارج شد.
راغب می گوید: «نفق الشّى‌ء: مضى و نفد»؛ یعنى شى‌ء رفت و تمام شد. در صحاح می گوید: «نفق الزّاد نفقا: نفد» توشه تمام شد. زمخشرى از یعقوب نقل کرده است: «نفد الشّى‌ء و نفق واحد» یعنى هر دو به یک معنا است.
در مجمع ذیل آیه: "نَفَقاً فِی الْأَرْضِ"[1] فرمود: اصل نفق به معناى خروج است. و در ذیل آیه 3 بقره فرمود: انفاق اخراج مال است «انفق ماله» مال خویش را از ملکش خارج کرد.
بنابر این، انفاق را از آن انفاق می گویند که شخص مال را بدان وسیله از دستش خارج می کند و یا فانى مى‌ نماید.[2]
پی نوشت:
[1]. انعام، 35.
[2]. به نقل از: قرشی، سید علی اکبر، قاموس قرآن، ج 7، ص 97، واژه "نفق".
منبع:islamquest.net

نظرات(0)

ادامه مطلب

در تفسیر آیات الاحکام چه نکات و قواعدی باید مورد توجه قرار گیرد؟

توسط : مهدی گلشنی در تاریخ : شنبه 24 تیر 1396 ساعت: 11:10 AM

پرسش :

در تفسیر آیات الاحکام چه نکات و قواعدی باید مورد توجه قرار گیرد؟

پاسخ :
تسلط بر دانش فقه و مبنای آن و نیز دانش تفسیر، از ابتدایی ترین مقدمات تفسیر آیات الأحکام است. لذا فردی صلاحیت ابراز نظر در این مورد را دارد که روش های استنباط احکام از ادله را رعایت کند.
تفسیر آیات الأحکام، به عنوان شاخه ای از علم تفسیر، همزمان با نزول قرآن، مورد توجه پیامبر (ص)، صحابه و دیگر مفسران قرار گرفت. به گونه ای که می توان گفت، تاریخ تألیف در موضوع تفسیر آیات الاحکام، به قرن دوم بر می گردد. تفسیر آیات الاحکام؛ همانند علم تفسیر، دارای روش و مبانی تفسیری است. با بررسی روش های تفسیری مشخص می شود که روش تفسیری آیات الاحکام، "اجتهادی" است که مفسر، با تلاش علمی خود و نیز با تکیه بر معیار عقل و همچنین با شناخت و رعایت مؤلفه ها و قواعد تفسیری و فقهی به تفسیر آیات الاحکام می پردازد. بدون تردید، هر مفسری، با پذیرش مبانی فقهی و تفسیری خاصی، به تفسیر روی می آورد. در این جهت، مبانی تفسیر آیات الأحکام را، می توان چنین بر شمرد: پذیرش حجیت ظواهر، رعایت قواعد فقهی ـ تفسیری و نیز جواز فهم و تفسیر قرآن و… .[1]
برای اطلاع بیشتر در این زمینه، به کتاب منابع اجتهاد از دیدگاه مذاهب اسلامی[2] مراجعه نمایید.
پی نوشت:
[1] فصلنامه بینات، فصلنامه قرآن پژوهی، سال هفدهم، شماره 3 ( پیاپی 67)، پاییز 1389.
[2] جناتی شاهرودی، محمد ابراهیم، منابع اجتهاد از دیدگاه مذاهب اسلامی، بی تا، بی جا.
منبع:islamquest.net

نظرات(0)

ادامه مطلب

چرا در قرآن لفظ «لیل» (شب) همیشه قبل از لفظ «نهار» (روز) آمده است؟

توسط : مهدی گلشنی در تاریخ : شنبه 24 تیر 1396 ساعت: 11:10 AM

پرسش :

چرا در قرآن لفظ «لیل» (شب) همیشه قبل از لفظ «نهار» (روز) آمده است؟

پاسخ :
دیدگاه های مختلفی درباره تقدیم و تأخیر شب و روز در قرآن از سوی مفسّران قرآن کریم مطرح شده که به مهم ترین آنها اشاره می شود:
1. برخی معتقدند که مقدّم شدن «شب» بر «روز» به جهت آن است که حق تعالى شب را پیش از روز آفرید.[1]
2. عدّه ای نیز برآنند که حرف «واو»، در ذکر «شب» پیش از «روز»، ترتیب را نمی رساند؛ چون خداوند شب را براى راحتی آفرید و روز را براى کار و تلاش در زندگی، چنان که فرمود: «و شب را پوششى (براى شما)، و روز را وسیله‌اى براى زندگى و معاش».[2] اگر دنیا همیشه شب بود، همه چیز نابود می شد و از آن سو، اگر دنیا همیشه روز و آفتاب بود، همه چیز می سوخت.[3]
شواهد دیگری در قرآن وجود دارد که این دیدگاه را تأیید می کند؛ مانند:
«یا مَرْیَمُ اقْنُتِی لِرَبِّکِ وَ اسْجُدِی وَ ارْکَعِی مَعَ الرَّاکِعِینَ»؛[4] دستور تقدّم سجده بر رکوع در این آیه مبارکه دلیل بر ترتیب آنها در نماز مریم (س) نبوده، بلکه مقصود بجا آوردن هر دو عبادت می باشد؛ زیرا عطف با «واو» دلالت بر ترتیب ندارد؛ چنان که اگر به کسى گفته می شود نماز بخوان و خمس بده و روزه بگیر یعنى همه این دستورات را بجا آور و اطاعت کن.[5]
نتیجه این که، حرف «واو» دلالت بر ترتیب ندارد، مگر این که قرینه ای وجود داشته باشد.[6]
برای آگاهی بیشتر به کتاب های تفسیری زیر مراجعه نمایید:
أ. طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج 17، ص 90 و 91.
ب. حسینى همدانى، سید محمد حسین، انوار درخشان، ج 13، ص 380.
ج. طوسى، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، ج 8، ص 459 و 460.
د. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج 18، ص 385 و 386.
پی نوشت:
[1]. ابوالفتوح رازى، حسین بن على، ‌روض الجنان و روح الجنان فى تفسیرالقرآن‌، تحقیق: یاحقى، دکتر محمد جعفر و ناصح، دکتر محمد مهدى، ج 2، ص 270، ‌بنیاد پژوهش هاى اسلامى آستان قدس رضوى‌، مشهد، 1408ق.
[2]. «وَ جَعَلْنَا اللَّیْلَ لِباساً وَ جَعَلْنَا النَّهارَ مَعاشاً»، نبأ، 10 و 11.
[3]. ‌روض الجنان و روح الجنان فى تفسیرالقرآن‌، ج 2، ص 270 و 271.
[4] . آل عمران، 43:«اى مریم! (به شکرانه این نعمت) براى پروردگار خود، خضوع کن و سجده بجا آور! و با رکوع‌کنندگان، رکوع کن!».
[5] . داور پناه، ابوالفضل، انوار العرفان فى تفسیر القرآن، ج 5، ص 380 و 453، انتشارات صدر، تهران، چاپ اول، 1375ش.
[6] . مانند: آیه شریفه «فَعِظُوهُنَّ وَ اهْجُرُوهُنَّ فِی الْمَضاجِعِ وَ اضْرِبُوهُنَّ» (نساء، 34)، که این راه‌هاى علاج با حرف «واو» به یکدیگر عطف شده، و حرف واو دلالتى بر ترتیب ندارد، ولى از معناى آیه مى‌دانیم که بین این سه علاج ترتیب هست. (طباطبایى، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص 345،‌ دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ پنجم، 1417ق).
منبع:islamquest.net

نظرات(0)

ادامه مطلب

چگونه در قرآن، مرگ و عذاب های جهنم جزو نعمت های الهی به حساب آمده است؟

توسط : مهدی گلشنی در تاریخ : شنبه 24 تیر 1396 ساعت: 11:10 AM

پرسش :

چگونه در قرآن، مرگ و عذاب های جهنم جزو نعمت های الهی به حساب آمده است؟

پاسخ :
شرح پرسش:
در سوره الرحمن آیاتی را ذکر می کند و سپس می گوید: "فَبأَىّ‌ِ ءَالَاءِ رَبِّکُمَا تُکَذِّبَانِ". اما در این بین آیاتی را می بینیم که با این سبک سازگار نیستند. از جمله آیات 35، 41، 44 همین سوره، حال آیا این سیاق منتفی است، یا این که اینها در زمره نعمت های الاهی قرار می گیرند؟ در صورت دوم لطفا توضیح دهید.

پاسخ:
سوره الرحمن به طور کلى بیانگر نعمت هاى مختلف "معنوى" و "مادى" خداوند است که بر بندگان خود ارزانى داشته و آنها را غرق در آن ساخته است، به گونه اى که مى‌توان نام این سوره را "سوره رحمت" یا "سوره نعمت" گذارد؛ و به همین دلیل با نام مبارک "الرحمن" که رحمت واسعه الاهى را بازگو مى‌کند آغاز شده است.[1]
اما هر خلقتی برای این که بتواند در زمره نعمت قرار گیرد، لازم نیست در تمام موارد موجب راحتی و خوشی باشد، بلکه برای نعمت بودن همین بس که خیر بیشتری داشته باشد و وقتی که آن را به صورت کلی در نظر می گیریم، می بینیم سود آن بیشتر از ضررش است، هرچند گاهی در موارد خاص موجب عذاب نیز شده باشد.
در آیات مورد بحث نیز باید همین امر را لحاظ کرد و کلیت موارد یاد شده را دید تا بتوان به قضاوت نشست که آیا می توان آنها را در زمره نعمت های الاهی برشمرد یا خیر؟
در آیه 26 سوره الرحمن "کلُ‌ُّ مَنْ عَلَیهْا فَان" مشاهده می کنیم که در بحث از نعمت های الاهی، فنای انسان ها را ذکر می کند. در تفسیر نمونه چند احتمال ذکر شده است که بنابر تمام آنها می توان مرگ و فنا را در زمره نعمت های الاهی قرار داد:
"اما چگونه مسئله فنا مى‌تواند در زمره نعمت هاى الاهى قرار گیرد؟ ممکن است از این نظر باشد که این فنا به معناى فناى مطلق نیست، بلکه دریچه‌اى است به عالم بقا و دالان و گذرگاهى است که شرط وصول به سراى جاویدان عبور از آن است.
دنیا با تمام نعمت هایش زندانى است براى مؤمن، و خروج از این دنیا آزاد شدن از این زندان تنگ و تاریک است.
و یا از این نظر که ذکر نعمت هاى فراوان گذشته ممکن است مایه غفلت و غرق شدن گروهى در زندگى دنیا و انواع خوردنی ها و نوشیدنی ها و لؤلؤ و مرجان و مرکب هاى راهوارش گردد، لذا یادآورى مى‌کند که این دنیا جاى بقا نیست، مبادا دلبستگى به اینها پیدا کنید، و از آنها در مسیر پروردگار بهره نگیرید که این تذکر خود نعمتى است بزرگ".[2]
بنابر هر یک از این احتمالات مذکور، مرگ جزو نعمت های الاهی قرار می گیرد و مشخص می شود که مرگ در یک نگاه کلی و با لحاظ کردن تمام موارد، چیزی جز نعمت نیست و دیگر نمی توان آن را از سیاق این سوره خارج دانست.
دسته دوم از آیات سوره الرحمن که نعمت بودن آنها با کمی تأمل همراه است؛ آیاتی است که جهنم و عذاب الاهی در آن مطرح شده است. از جمله آنها: "بر شما شعله‌اى بى‌دود فرستاده شود، یا دودى بى‌شعله، پس با او مقابله نتوانید کرد".[3] "کافران را به نشان صورتشان مى‌شناسند و از موى جلو سر و پاهایشان مى‌گیرند".[4] و "آنان در میان آتش و آب جوشان رفت و آمد مى‌کنند".[5] این آیات نیز مورد شبهه بوده و ممکن است شخصی در نگاه اول این آیات را به دور از رحمت الاهی دانسته و شمارش آنها در زمره نعمت های الاهی برای او عجیب باشد، اما باید به این موارد نیز نگاه عمیق تری داشت. ذکر این موارد مانند این است که یک مادر برای جلوگیری از غذا خوردن زیاد فرزندش، او را به یاد بیماری های ناشی از آن بیاندازد تا او را از این اشتباه دور کند. خداوند نیز با ذکر جهنم و عذاب های آن در پی تلنگر زدن به انسان ها بوده و ذکر این عذاب ها هشداری است برای نگه داشتن انسان ها در راه درست و همچنین عاملی است برای اصلاح و تربیت که در این صورت ذکر اینها لطف و نعمتی به حساب می آید و اگر این عذاب ها و جهنمی در کار نبود بسیاری به گمراهی دچار می شدند و تنها جهنم بوده که آنها را از گناه و اشتباه دور کرده است.
بر این اساس، عذاب ها را نیز از همین جهت می توان از نعمت های الاهی برشمرد و همان گونه که قرار دادن مجازات در قوانین و اجرای آن توسط نیرو های انتظامی در راستای نظم بخشیدن به جامعه بوده و نمی توان آن را خلاف حق دانست، خلقت جهنم و عذاب آن را نیز باید در راستای هدایت بشر فرض کرد.
پی نوشت:
[1] . مکارم شیرازى، ناصر، تفسیر نمونه، ج 23، ص 91، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، تهران، 1374.
[2] . همان، ج 23، ص 125.
[3] . الرحمن، 35.
[4] . همان، 41.
[5] الرحمن، 44.
منبع:islamquest.net

نظرات(0)

ادامه مطلب

چرا در قرآن عبارت «فبشّرهم بعذاب الیم» آمده، در حالی که بشارت معنای مثبت دارد؟

توسط : مهدی گلشنی در تاریخ : شنبه 24 تیر 1396 ساعت: 11:10 AM

پرسش :

چرا در قرآن عبارت «فبشّرهم بعذاب الیم» آمده، در حالی که بشارت معنای مثبت دارد؟

پاسخ :
در قرآن و لغت، واژه «بشارت» در خبر مسرّت بخش (مژده) و اندوه بخش هر دو به کار می رود،[1] اما طبق قرائن یکی از این دو معنا مشخّص می شود. ‌
واژه «بشارت» (بشارة) در قرآن نیامده، اما مشتقّات آن ذکر شده است؛ مانند «بشرى»: «وَ ما جَعَلَهُ اللَّهُ إِلاَّ بُشْرى‌ لَکُمْ»؛[2] خدا آن را (یاری فرشتگان) براى شما بشارت و خبر شادى بخش قرار داد. کلمه‌ «بُشرى» در این آیات و مانند آن به معناى خبر مسرّت بخش و مژده به کار رفته است.
اما واژه «بشِّر» در قرآن کریم، به هر دو معنای بشارت آمده است؛ مانند: «بَشِّرِ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْری مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهار»؛[3] به کسانى که ایمان آورده، و کارهاى شایسته انجام داده‌اند، بشارت ده که باغ هایى از بهشت براى آنهاست که نهرها از زیر درختانش جاریست. کلمه «بشّر» در این آیه، به معنای مژده و خبر شادمانی آمده است.
«بَشِّرِ الْمُنافِقِینَ بِأَنَّ لَهُمْ عَذاباً أَلِیماً»؛[4] به منافقان بشارت ده که مجازات دردناکى در انتظار آنها است. و «فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ أَلِیم‌».[5] در این آیات، کلمه «بشّر» به معنای خبر اندوه بخش بوده که استعمال این کلمه، یک نوع استعاره و یا تحکّم است؛ یعنی، غیر از عذاب هیچ چیز دیگری برای آنان نیست؛[6] زیرا چون موعظه و پند و نصیحت در دل هاى کفار و بت پرستان هیچ گونه اثرى نمی گذارد، خداوند خطاب به پیامبر (ص) فرموده که به آنان عذاب دردناک و عقوبت را اعلام نماید، و نوعی طعن و سرزنش است.[7]
پی نوشت:
[1]. قرشى، سید على اکبر، قاموس قرآن، ج1، ص 194، دار الکتب الإسلامیة، تهران، چاپ ششم، 1371ش؛ طریحى، فخر الدین،‌ مجمع البحرین، تحقیق: حسینى‌، سید احمد، ج 3، ص 221، کتابفروشى مرتضوى‌، تهران، چاپ سوم، 1375ش.
[2]. آل عمران، 126.
[3]. بقره، 25.
[4]. نساء، 138.
[5]. انشقاق، 24.
[6]. قاموس قرآن، ج1، ص 194؛ مجمع البحرین، ج 3، ص 221.
[7]. حسینى همدانى، سید محمد حسین، ‌انوار درخشان، تحقیق: بهبودى، محمد باقر، ‌ج 18، ص 62 و 63، کتابفروشى لطفى‌، تهران، چاپ اول، 1404ق؛ مکارم شیرازی، ناصر،تفسیر نمونه، ج 26، ص 319، دارالکتب الاسلامیة، تهران، چاپ اول، 1374ش.
منبع:islamquest.net

نظرات(0)

ادامه مطلب