84-وَ «واو عطف» إِذْ «مفعول به منصوب يا در محل نصب» أَخَذْنا «فعل ماضي مبني بر سکون ظاهري» «(نا)فاعل»مِيثاقَكُمْ «مفعول به منصوب يا در محل نصب» «(ک)مضاف إ»لا «حرف نفي غير عامل» تَسْفِكُونَ «فعل مضارع مرفوع به ثبوت نون» «(و)فاعل»دِماءَكُمْ «مفعول به منصوب يا در محل نصب» «(ک)مضاف إ»وَ «واو عطف» لا «حرف نفي غير عامل» تُخْرِجُونَ «فعل مضارع مرفوع به ثبوت نون» «(و)فاعل»أَنْفُسَكُمْ «مفعول به منصوب يا در محل نصب» «(ک)مضاف إ»مِنْ دِيارِكُمْ «حرف جر و اسم مجرور» «(ک)مضاف إ»ثُمَّ «حرف عطف» أَقْرَرْتُمْ «فعل ماضي مبني بر سکون ظاهري» «تاء ضمير متصل در محل رفع فاعل» وَ «واو حاليه» أَنْتُمْ «مبتداي مرفوع يا در محل رفع» تَشْهَدُونَ «فعل مضارع مرفوع به ثبوت نون»«(و)فاعل» «خبر مقدر يا محذوف يا در محل خبر»

85-ثُمَّ «حرف عطف» أَنْتُمْ «مبتداي مرفوع يا در محل رفع» هؤُلاءِ «بدل، تابع» تَقْتُلُونَ «فعل مضارع مرفوع به ثبوت نون» «(و)فاعل» «خبر مقدر يا محذوف يا در محل خبر»أَنْفُسَكُمْ «مفعول به منصوب يا در محل نصب» «(ک)مضاف إ»وَ «واو عطف» تُخْرِجُونَ «فعل مضارع مرفوع به ثبوت نون» «(و)فاعل»فَرِيقاً «مفعول به منصوب يا در محل نصب» مِنْكُمْ «حرف جر و اسم مجرور» مِنْ «حرف جر(محلي از اعراب ندارد)» دِيارِهِمْ «حرف جر و اسم مجرور» «هاء ضمير متصلي است در محل جر و مضاف اليه است» تَظاهَرُونَ «فعل مضارع مرفوع به ثبوت نون» «(و)فاعل»عَلَيْهِمْ «حرف جر و اسم مجرور» بِالْإِثْمِ «حرف جر و اسم مجرور» وَ الْعُدْوانِ «حرف عطف و اسم معطوف» وَ «واو عطف» إِنْ «حرف شرط جازم» يَأْتُوكُمْ «فعل مضارع مجزوم به حذف نون» «(و)فاعل»«(ک)مفعول به»أُسارى «حال منصوب» تُفادُوهُمْ «فعل مضارع مجزوم به حذف نون» «(و)فاعل» «هاء ضمير متصل در محل نصب مفعول به»وَ «واو حاليه» هُوَ «مبتداي مرفوع يا در محل رفع» مُحَرَّمٌ «خبر مقدم» عَلَيْكُمْ «حرف جر و اسم مجرور» إِخْراجُهُمْ «مبتداي مؤخر» «هاء ضمير متصلي است در محل جر و مضاف اليه است» «خبر مقدر يا محذوف يا در محل خبر» أَ «همزة استفهام» فَتُؤْمِنُونَ «(ف)عطف» «فعل مضارع مرفوع به ثبوت نون»«(و)فاعل»بِبَعْضِ «حرف جر و اسم مجرور» الْكِتابِ «مضاف اليه مجرور يا در محل جر» وَ «واو عطف» تَكْفُرُونَ «فعل مضارع مرفوع به ثبوت نون» «(و)فاعل»بِبَعْضٍ «حرف جر و اسم مجرور» فَما «فاء استيناف» «حرف نفي غير عامل» جَزاءُ «مبتداي مرفوع يا در محل رفع» مَنْ «مضاف اليه مجرور يا در محل جر» يَفْعَلُ «فعل ماضي مبني بر ضمه ظاهري» «فاعل اين فعل ضمير مستتر (هو) است كه در تقدير است» ذلِكَ «مفعول به منصوب يا در محل نصب» مِنْكُمْ «حرف جر و اسم مجرور» إِلاَّ «حرف استثناء» خِزْيٌ «خبر مرفوع يا در محل رفع» فِي «حرف جر(محلي از اعراب ندارد)» الْحَياةِ «اسم مجرور يا در محل جر» الدُّنْيا «نعت، تابع» وَ «(و)استثناف»يَوْمَ «ظرف منصوب يا در محل نصب كه مفعول فيه است» الْقِيامَةِ «مضاف اليه مجرور يا در محل جر» يُرَدُّونَ «فعل مضارع مرفوع به ثبوت نون» «واو محذوفي كه در محل رفع مي باشد نائب فاعل است» إِلى «حرف جر(محلي از اعراب ندارد)» أَشَدِّ «اسم مجرور يا در محل جر» الْعَذابِ «مضاف اليه مجرور يا در محل جر» وَ «واو حاليه» مَا «حرف مشبه الفعل يا حرف نفي ناسخ» اللَّهُ «اسم ما مرفوع يا در محل رفع» بِغافِلٍ «حرف جر و اسم مجرور» «خبرمامحذوف»عَمَّا «حرف جر و اسم مجرور» تَعْمَلُونَ «فعل مضارع مرفوع به ثبوت نون»«(و)فاعل»

86-أُولئِكَ «مبتداي مرفوع يا در محل رفع» الَّذِينَ «خبر مرفوع يا در محل رفع» اشْتَرَوُا «فعل ماضي مبني بر ضمه ظاهري» «(و)فاعل»الْحَياةَ «مفعول به منصوب يا در محل نصب» الدُّنْيا «نعت، تابع» بِالْآخِرَةِ «حرف جر و اسم مجرور» فَلا «(ف)عطف» «حرف نفي غير عامل»يُخَفَّفُ «فعل مضارع مرفوع به ضمه ظاهري» عَنْهُمُ «حرف جر و اسم مجرور» الْعَذابُ «نائب فاعل مرفوع يا در محل رفع» وَ «واو عطف» لا «حرف نفي غير عامل» هُمْ «مبتداي مرفوع يا در محل رفع» يُنْصَرُونَ «فعل مضارع مرفوع به ثبوت نون»«(و)فاعل» «خبر مقدر يا محذوف يا در محل خبر»

87-وَ «واو قسم» لَقَدْ «لام حرف جواب» «حرف تحقيق» آتَيْنا «فعل ماضي مبني بر سکون ظاهري» «(نا)فاعل»مُوسَى «مفعول به منصوب يا در محل نصب» الْكِتابَ «مفعول به ثان»وَ «واو عطف» قَفَّيْنا «فعل ماضي مبني بر سکون ظاهري» «(نا)فاعل»مِنْ «حرف جر(محلي از اعراب ندارد)» بَعْدِهِ «اسم مجرور يا در محل جر» «هاء ضمير متصلي است در محل جر و مضاف اليه است» بِالرُّسُلِ «حرف جر و اسم مجرور» وَ «واو عطف» آتَيْنا «فعل ماضي مبني بر سکون ظاهري» «(نا)فاعل»عِيسَى «مفعول به منصوب يا در محل نصب» ابْنَ «بدل، تابع» مَرْيَمَ «مضاف اليه مجرور يا در محل جر» الْبَيِّناتِ «مفعول به ثان»وَ «واو عطف» أَيَّدْناهُ «فعل ماضي مبني بر سکون ظاهري» «(نا)فاعل» «هاء ضمير متصل در محل نصب مفعول به»بِرُوحِ «حرف جر و اسم مجرور» الْقُدُسِ «مضاف اليه مجرور يا در محل جر» أَ «همزة استفهام» فَكُلَّما «فاء استيناف» «ظرف منصوب يا در محل نصب كه مفعول فيه است» جاءَكُمْ «فعل ماضي مبني بر فتحه ظاهري» «(ک)مفعول به»رَسُولٌ «فاعل مرفوع يا در محل رفع» بِما «حرف جر و اسم مجرور» لا «حرف نفي غير عامل» تَهْوى «فعل مضارع مرفوع به ضمه مقدر» أَنْفُسُكُمُ «فاعل مرفوع يا در محل رفع» «(ک)مضاف إ»اسْتَكْبَرْتُمْ «فعل ماضي مبني بر سکون ظاهري» «تاء ضمير متصل در محل رفع فاعل» فَفَرِيقاً «(ف)عطف»«مفعول به مقدم»كَذَّبْتُمْ «فعل ماضي مبني بر سکون ظاهري» «تاء ضمير متصل در محل رفع فاعل» وَ «واو عطف» فَرِيقاً «مفعول به مقدم»تَقْتُلُونَ «فعل مضارع مرفوع به ثبوت نون»«(و)فاعل»

88-وَ «(و)استثناف»قالُوا «فعل ماضي مبني بر ضمه ظاهري» «(و)فاعل»قُلُوبُنا «مبتداي مرفوع يا در محل رفع» «(نا)مضاف إ»غُلْفٌ «خبر مرفوع يا در محل رفع» بَلْ «ح.إضراب»لَعَنَهُمُ «فعل ماضي مبني بر فتحه ظاهري» «هاء ضمير متصل در محل نصب مفعول به» اللَّهُ «فاعل مرفوع يا در محل رفع» بِكُفْرِهِمْ «حرف جر و اسم مجرور» «هاء ضمير متصلي است در محل جر و مضاف اليه است» فَقَلِيلاً «(ف)عطف» «مفعول مطلق يا جانشين آن كه منصوب است»ما «حرف زائد» يُؤْمِنُونَ «فعل مضارع مرفوع به ثبوت نون»«(و)فاعل»

84- وقتي پيمان از شما ستديم که خونهاي هم دينان خويش نريزد و هم دينان را از خانمان بيرون نکنيد، آنگه به پيمان خستو شديد و شما گواهي مي‏دهيد.

85- پس ازان شما همين شما هم ديان خود را مي‏کشيد و گروه ها از خان و مانشان بيرون مي‏کنيد به بيداد، و يک دگر را بهم پشت بودن بر رنج بستم ديدگان و به بزه کاري و دشمني مي‏گرائيد، و اگر بشما اسيران آيند ايشانرا مي‏فروشيد و حال آنکه بر شما حرام است که آنها را ناگرويده ها رها سازيد! آيا به لختي نامه مي‏گرويد و به لختي ديگر نمي گرويد؟ پس سزاي چنين کسان چيست؟ آري هرکس چنين کاري کند جزاي او در دنيا رسوائي و بي آبروئي است، و در آخرت آنها را بسوي سخت ترين عذاب ها در دوزخ بازبرند، و خداوند از کارهاي آنان بي خبر نيست.

86- اينان هستند که دنيا را به آخرت خريدند و فردا عذاب آخرت از آنها کم نخواهد شد و ايشانرا ياري نخواهند کرد.

87- ما موسي را کتاب داديم و پس از او پيمبراني فرستاديم و عيسي پسر مريم را نشانهاي روشن داديم و او را جبرئيل نيرو داديم، آيا هر وقت يکي از رسولان شما بشما بياورد آنچه که مخالف هواي نفس شما باشد گردن مي‏کشيد آنگاه گروهي را دروغ زن مي‏خوانيد و گروهي را مي‏کشيد15؟

88- گفتند دلهاي ما بسته و در غلاف است از اينکه تو مي‏گوئي و ما درنمي يابيم! بلکه خداوند بر آنها که کافر ماندند لعنت کرد چون اندک مي‏گروند.

 

84- و اذ اخذنا ميثاقکم ... : سياق اين آيت تهديد ظالمان است و تخويف ناپاکان، و آنان که به مسلمانان ستم کنند و در خون و مال ايشان سعي نمايند و به دست و زبان خود آنان را برنجانند.

عارفان گفته اند: اين ظلم ظالم از حرص وي در دنيا و به شهوتهاي آن خيزد، که چون همه هستي وجود او را دنيا دوستي گروفت و شهوتها بر او مستولي شد دل وي تاريک گردد و رقت و سوز در او نماند! و شفقت برخيزد و بر خلق خدا ستم روا دارد! و اثر اين تاريکي فرداي قيامت پديدار گردد، پس چون سر حلقه هم سنمها دنيا دوستي است هرکس که دوستي از دنيا از دل برون کند، شهوتها بر او مستولي نشود و در دل وي شفقت بماند که اگر سگي را بيند او را نيازآرد و مهرباني و رحم و شفقت از او باز نگيرد.

85- ثم انتم هؤلاء تفتلون انفسکم ... : اهل معني گويند اين آيه اشارت است به اينکه شما بواسطه کار ناپسنديده و عمل نکوهيده خود را در گرداب عذاب و عقوبت مي‏افکنيد و آن عقوبت بجاي قتل نفس است يعني اين کار مکنيد و تن خويش را به دست خويش مکشيد!

تخرجون فريقا منکم ... : اشارت مي‏کند که شما ديگران را راه مي‏نمائيد و خود گمراه ميشويد، ديگران را پند ميدهيد و خود پند نمي پذيريد!

86- اولئک الذين اشتروا الحيوة الدنيا ... : مي‏گويد ايشان دنياخرند و عقبي فروش و هواي نفس را بر رضاي حق اختيار کنند، پس عذاب آنان پايان پذير نخواهد بود، چه در دنيا عذاب ايشان جمع مال و طلب جاه و داشتن حرص نفس امّاره، و آنانرا در اين مال نصرتي و شفيعي نيست نه در دنيا و نه در آخرت، چه در وقت مرگ خود گويد: مال من مرا ياري نکرد و در عقبي به او گويند: مال، آنان را از عذب برکنار نکرد!

87- و لقد آتينا موسي الکتاب ... : اشارت به نواخت موسي است که خداوند گويد: ما او را کتاب تورات دادي که هم نور است و هم ضياء و هم فرقان، نور دل دوستان است و ضياء دل مؤمنان.

و قفينا من بعده بالرسل ... : پيغمبرانرا يکي پس از ديگري فرستاديم و هريک نو تشريفي و ديگر خاصيتي داديم، آدم را در خلت کرامت، ادريس را زندگاني تا قيامت، نوح را اجابت دعوي، ابراهيم را اجابت خلّت، اسمعيل فداي کبش به کرامت، داود را آواز به ملک و نعمت، سليمان را به علم و معرفت، موسي را با مکالمت و يحيي را به عصمت و عيسي را به اعجاز خلقت، و محمد را از آنچه همه پيغمبران داشتند ارزاني داشت که آنچه خوبان همه دارند او تنها دارد!

افکلما جائکم رسول ... : باز سخن به وعيد و تهديد جهودان آرد و گفت اين جهودان از خودرائي گام بيرون ننهادند، بر آنچه دل ايشان خواست پذيرفتند و آنچه نتوانست بگذاشتند و نه پذيرفتند! ناچار به سرانجامي بد و فرجامي بد که شايسته ايشان بود رسيدند!

88- و قالوا قلوبنا غلف ... : اشارت به اين است که دل بيگانگان در پرده شقاوت است، و خداوند چون کسي را مهر شقاوت بر دل نهد و رقم ناسازگار و نابايستي بر او کشد از همان اوّل او را دل سخت گرداند و پس ازان دل سياه و چرکين گرداند پس قفل بيگانگي بر آن زند و سرانجام به مهر نوميدي ختم کند!

__________________________________________________________________

15 . روح القدس را بعض جبرئيل دانند يعني روح خداوند چنانکه عيسي را هم روح الله خوانند.