موضوع : جایگاه کار و تلاش در آموزه های دینی

هر نظام اقتصادی كه یكی از وظایف مهم خود را ایجاد زمینه كار، اشتغال و افزایش تولید بداند، به طور طبیعی نخست شرایط مناسب بینشی، رفتاری، ارزشی و فرهنگی كار، اشتغال و تولید را فراهم می كند. آن گاه مكانیزم های اقتصادی را هماهنگ و سازگار با عناصر فرهنگی به كار می گیرد. بی شك كاستی باور و بینش در مورد كار مثبت و ضعف ارزشی تلاش و پشتكار در سطح جامعه، رفتارهای متناسب با شكوفایی تولید و اشتغال را به شدت تحت تأثیر قرار می دهد و در نهایت مكانیزم عرضه و تقاضای كار را بی كشش می سازد. در چنین وضعیتی نه متغیر دستمزد در جانب عرضه كارساز است و نه متغیر سود و درآمد در جانب تقاضا می تواند نقش چشمگیری داشته باشد. از این رو ابتدا، جایگاه نیروی انسانی عامل كار را از جهت بینشی و فلسفی در تدبیر جهان، و آن گاه بعد جامعه شناختی این عامل و در نهایت اصول و شرایط اقتصادی كار، اشتغال و تولید را از دیدگاه امام علی ـ علیه السلام ـ برمی رسیم.

موضوع : جایگاه کار و تلاش در آموزه های دینی

کار و حرفه در نگرش اسلام به عنوان عمل در نظر گرفته می شود، نگاه به کار و حرفه به عنوان عمل متفاوت از نگرش مهارتی نسبت به کار است. در نگرش مهارتی، صرفا به نحوه انجام کار توجه می شود، در حالی که عمل مبتنی بر مبادی شناختی، میلی و ارادی است. در این دیدگاه لازم است بین مهارت های کسب شده نظام فکری فرد ارتباط عمیقی برقرار باشد، به علاوه فرد باید نسبت به مهارت های کسب شده توجیه شناختی مناسبی داشته باشد و جایگاه و نقش مهارت و حرفه در مجموعه زندگی فرد و حرکت وی به سوی اهداف مشخص شود. در این شرایط کار و حرفه معنای خاصی می یابد در واقع فرد در کار خود معنای غایت گرایانه ای را می یابد.

براین اساس کار وسیله غلبه بر موانع تحول مطلوب در نظر گرفته می شود. به دلیل اینکه فقر و محرومیت و فشار نیازهای اولیه مثل غذا و مسکن و پوشاک انسان را تحت فشار قرار می دهد و از حرکت به سوی غایت های مطلوب باز می دارد کار وسیله غلبه بر این شرایط تهدید کننده و بازدارنده را فراهم می آورد.

به همین دلیل امام علی (ع) می فرمایند: کسی که آب یا خاک بیابد و با این حال دچار فقر باشد خداوند وی را از رحمت خویش می راند.

موضوع : جایگاه کار و تلاش در آموزه های دینی

در همه شغل ها از جمله تجارت و معاملات، انسان مسلمان می تواند شغل خود و فعالیت های خود را که در واقع یک نوع کارگشایی است، به عنوان بهترین عبادت به حساب آورد و علاوه بر پاداش دنیوی، از ثواب های اخروی و الهی برخوردار گردد.

اسلام برای اینکه روابط اقتصادی نیز همانند روابط اجتماعی با صداقت و راستی و از روی عدالت و رضایت انجام پذیرد و مصالح فردی و اجتماعی تأمین گردد و نیز از هر گونه هرج و مرج و اختلاف و درگیری جلوگیری شود و مردم در تمام عرصه های زندگی از جمله معاملات با خیال راحت و خوشی و خرّمی و آرامش زندگی کنند، در زمینه تجارت و معاملات نیز احکام و قوانینی مقرر داشته است تا با اجرای آنها بتوانند زندگی سالم و خداپسندانه ای داشته باشند.

کسب و کار و معاملات و سایر مشاغل از نظر اسلام همانند اعمال دیگر پنج قسم دارد:

۱) واجب: همانند کار و کسب و معامله ای که برای تأمین مخارج زندگی خود و خانواده انسان و حفظ آبرو باشد.

۲) مستحب: همانند اشتغالاتی که برای جامعه و خانواده مفید و سودمند باشد.

۳) مکروه: همانند اشتغال به کفن فروشی و امثال آن به عنوان یک شغل و تجارت در آن کالا.

موضوع : جایکاه کار و تلاش در آموزه های دینی

درآمد

کار، جوهر آدمی است. با کار کردن، استعدادها و ظرفیت های وجودی انسان شکوفا می شود. تمدن های عظیم بشری نیز با همه تنوع و تفاوتشان، حاصل کار و تلاش بی امان و خستگی ناپذیر آدمیان است. بنابراین، کار را می توان از دو جنبه بررسی کرد: نخست، از جنبه شخصی و تأثیرهایی که بر روان و جسم فرد می گذارد و دیگر، از جنبه اجتماعی و اثرپذیری متقابل فرد و جامعه. کار ممکن است تأثیر مثبت یا منفی بر جسم و جان انسان بگذارد و می تواند به فرد منزلت اجتماعی ببخشد و توازن را میان فرد انسانی و جامعه برقرار سازد.

ارزش کار در اسلام

اگر چه مفهوم کار کردن و ساختن، در نهاد و فطرت آدمی ریشه دارد، و مورد توصیه عقل است، ولی با این حال، خداوند و انبیا و اولیای الهی برای تأکید بیشتر و غفلت زدایی از وجود انسان ها، پیوسته انسان ها را به کار و کوشش فراخوانده و تشویق کرده اند. از همین روست که قرآن می فرماید: «آدمی را جز حاصل کارش بهره ای نیست». (نجم :39)

بر اساس آنچه در قرآن، عهدین و کتاب های تاریخی آمده است، بیشتر پیامبران به کارهایی چون: کشاورزی، زره سازی، نجاری و تجارت و... اشتغال داشته اند. حضرت ابراهیم و اسماعیل علیهماالسلام به دست خویش، خانه کعبه را بنا نهادند. حضرت نوح علیه السلام کشتی ساخت. حضرت موسی علیه السلام چوپانی کرد. حضرت عیسی علیه السلام طبابت می کرد، حضرت داوود علیه السلام زره می ساخت و حضرت محمد صلی الله علیه و آله به چوپانی و تجارت می پرداخت.

موضوع : جایکاه کار و تلاش در آموزه های دینی

سال 4، ش6، ش م 21، بهمن واسفند 1383

اصغر هادي كاشاني

وجود گونه هاي مختلف شخصيتي در انسان، سبب تنوّع موضوعات و گستر دامنه در تدوين كتاب ها و مقالات در مورد اين بهترين آفريد خدا شده است. روان شناسي، جامعه شناسي، رفتارهاي سياسي، و ويژگي هاي اخلاقي، نمونه اي از اين تفاوت هاي رفتاري انسان است. يكي از صحنه هايي كه مي توان انسان را مورد بررسي قرار داد، شخصيت اقتصادي اين گوهر آسماني است كه در زمين به ايفاي نقش مي پردازد. انسانِ

اقتصادي در هر مكتبي به فراخور جهان بيني آن مكتب بررسي مي شود، در اين نوشتار، در پي آنيم كه ديدگاه اسلام را دربار رفتار اقتصادي انسان بررسي نماييم.

ويژگي هاي اقتصادي انسان مطلوب اسلام

1 ـ كار و تلاش

از نظر اسلام، روزيِ هم افريدگان، تضمين شده است: «هيچ جنبنده اي نيست مگر اين كه روزي او از جانب خداوند، تضمين شده است».

اين روزي كه در آيه به آن اشاره شده و از نظر كميت و كيفيت، كاملاً منطبق بر خواسته ها و نيازهاي موجودات است، مشروط به كار وكوشش است. از اين آيه استفاده مي شود كه انسان نبايد از فقر، هراسي به دل راه دهد؛ چون رزق او تضمين شده است: «روز ي شما در آسمان است»؛ امّا با توجه به آيات و احاديث ديگر و با توجه به در اختيار داشتن نهاده هاي توليد بايد منابع طبيعي را نقد كرده، روزي خويشتن را به دست آورد در عين حال، از حرص وطمع بپرهيزد؛ زيرا به چيزي بيش از آنچه خدا براي او مقدّر كرده است، نخواهد رسيد.