موضوع : تولید ملی و اقتصاد اسلامی

تعيين اهداف و تبيين روشهاى لازم، به عنوان دو مرحله از شكل گيرى يك نظام اقتصادى مطرح مى‏باشد. سومين مرحله، پرداختن به ابزارهايى جهت تحقق روشهاى مزبور و نيل به آن اهداف است.

نظام اقتصاد اسلامى با توجه به اهميت‏سومين مرحله، به معرفى ابزارهاى متناسب با اهداف و روشهاى كلى خود نيز پرداخته است. «قرض‏الحسنه‏» يكى از ابزارهاى مناسبى است كه جهت تحقق روش كلى «حرمت ربا» معرفى گرديده است. بديهى به نظر مى‏رسد كه تحليل و بررسى اين رفتار در غنى‏تر كردن ادبيات اقتصاد اسلامى مؤثر باشد.

مقدمه

ادبيات اقتصاد اسلامى كه سابقه آن به بيش از چند دهه اخير نمى‏رسد، نياز به تقويت از طريق تلاشهاى مستمر دارد. ارائه روشهاى مختلف جهت گسترش مباحث نوين، كمك شايانى در اين راستا مى‏نمايد. قرض‏الحسنه به عنوان يك رفتار اقتصادى كه از انگيزه‏هاى معنوى و اخروى نشات مى‏گيرد، در چند دهه گذشته مورد تجربه قرار گرفته است. به همين خاطر مى‏تواند به عنوان موضوعى در نظر گرفته شود كه زمينه استفاده از روش تجربى را در تبيين علم اقتصاد اسلامى مهياتر نمايد. اين در حالى است كه تلاشهاى گذشته در اين زمينه غالبا يا به مباحث فقهى - اقتصادى پرداخته و يا به تحليل مباحث اقتصاد اسلامى با استفاده از روش قياس اكتفا كرده‏اند.

اين نوشتار سعى دارد نخست‏با استفاده از منابع فقهى، روايى و تفسيرى كه از منابع شناخت وحيانى هستند، ماهيت قرض‏الحسنه را مورد توجه قرار دهد. اين مرحله زمينه ساز استفاده از تئورى‏هاى اقتصادى از طريق روش قياس براى پيش‏بينى آثار احتمالى قرض‏الحسنه مى‏باشد. با مشخص شدن ماهيت قرض‏الحسنه و آثار احتمالى آن مى‏توان شاخصهايى را تعيين نمود كه با آن بتوان تجارب كنونى مرتبط با قرض‏الحسنه را مورد بررسى قرار داد و در صورت امكان طرحى جهت‏بهبود آنها ارائه كرد. از ثمرات به دست آمده مى‏توان به اثرات مثبت قرض‏الحسنه در تامين اجتماعى، كاهش فاصله طبقاتى، مصرف، پس انداز و توزيع درآمد اشاره نمود. (3)

موضوع : تولید ملی و اقتصاد اسلامی

از مبحث اقتصاد اسلامى تا پيش از شروع نهضت انقلابى ملت در سال 1357 چندان خبرى نبود. كتاب اسلام و مالكيت نوشته آيت‏الله محمود طالقانى (چاپ نخست، تهران، 1330) و ترجمه فارسى كتاب اقتصادنا نوشته آيت‏الله سيد محمد باقر صدر (چاپ نخست‏به زبان عربى در بيروت، 1340) كه در سال 1971 (1350) با عنوان اقتصادما در ايران منتشر گرديد چندان مايه جلب توجه نگرديد. در واقع وضع به گونه‏اى بود كه هيچ كدام از مردان و زنان اقتصاددان كشور، خود را اقتصاددان اسلامى نمى‏دانستند و حتى كتاب و مقاله‏اى نيز از ديدگاه اسلامى به دست اين گونه اقتصاددانان نوشته نشده بود كه بتوان آن را مقدمه‏اى بر علم اقتصاد اسلامى به حساب آورد. لازم به ذكر است كه در سال 1976 (1355) از سه نفر اقتصاددان ايرانى شركت كننده در نخستين كنفرانس بين‏المللى اقتصاد اسلامى در مكه هيچ كدام «اقتصاددان اسلامى‏» نبودند. (15) در حقيقت، اقتصاددانان موسوم به اسلامى تنها در ماههاى آخر رژيم سلطنتى شاه وارد صحنه روشنفكرى ايران شدند. كتاب اقتصاد توحيدى نوشته ابوالحسن بنى صدر نخستين بار در سال 1978 در خارج منتشر شد و تقريبا همزمان با آن نيز تعداد زيادى جزوه‏هاى متفرقه و پراكنده در مورد ابعادى از اقتصاد اسلامى در اواخر سال 1978 (1356) در كشور منتشر گرديد. اما واقعيت امر اين بود كه اين جزوه‏ها را كسانى نوشته بودند كه از اسلام و اقتصاد اطلاعات چندانى نداشتند.

موضوع : تولید ملی و اقتصاد اسلامی

در عصر شكل گرفتن سياستهاى پيچيده جهانى و حالت خانواده يافتن ممالك دنيا همراه بااجتناب ناپذيرى فعل وانفعالات سياسى اقتصادى كشورهاى مختلف با يكديگر به جهت پيدايش شركتها و موسسات عظيم و غول آساى اقتصادى يك سيستم بسيار پيچيده اقتصادى نيز بر جهان حاكم شد. حاكميت چنين سيستمى جدااز آنكه مشكلات قبلى انسان را در زمينه اقتصاد عميق تر كرد خود نيز سبب فراهم آمدن مشكلات و مسائل بيشمارى دراين زمينه گشت .

درگير بودن انسان عصر حاضر باانبوه مشكلات اقتصادى ثابت مى كند آنچه به عنوان راه حل از طرف مكاتب گوناگون اقتصادى ارائه شده عملا نتوانسته است مشكل جامعه بشرى را حل كند.

اگرازاسلام به عنوان مكتبى زمانشمول و جاودانه حل اين مشكلات خاسته شود

ترديد نمى كنيد. چنين انتظارى را ما سنگرنشينان فيضيه و رسالت بدوشان حوزه هاى علميه با شناختن [ مسائل مستحدثه اقتصادى] و تطبيق كليات قوانين زمانشمول اسلامى با مصاديق جديد آن بايد برآورده سازيم .

بدين لحاظ آشنائى كامل با سيستم اقتصادى جهان كنونى و جستجوى بى وقفه در منابع و متون اسلامى به منظور پيدا كردن جواب مسائل و مشكلات اقتصادى انسان عصر حاضر بر ما واجب كفائى است .

به نظر ما اولين قدم و عملى ترين اقدام دراين زمينه[ شناسائى مسائل مستحدثه اقتصادى] مى باشد. تا زمانيكه اين مسائل بخوبى شناخته نشده و پيرامون آن آگاهى لازم را نداشته باشيم هرگز توانائى كشف و استخراج احكام اقتصادى اسلام و تدوين آن را بگونه اى كه پاسخگوى مشكلات اقتصادى قرن حاضر باشد نخواهيم داشت .

موضوع : تولید ملی و اقتصاد اسلامی

در قلمرو اقتصاد, فرق هر نظام فكرى و مكتبى, الهى و غير الهى, بيش تر, به جدايى و ناسانى در نظام اقتصادى بر مى گردد.

روشِ استنباط و دستيابى به نظام اقتصادى هرنظام فكرى و مكتبى, امرى مهم برشمرده مى شود. ناهم سانيهاى روش استنباط, فرقهاى فراوانى را در نظام اقتصادى استنباط شده در پى خواهد داشت.

شريعت مقدس اسلامى از اين امر جدا نيست. ناهم سانى در روش دستيابى اقتصاد اسلامى, يا نظام اقتصادى اسلام, فرقهاى فراوانى را در دستاورد, يعنى اقتصاد اسلامى, يا نظام اقتصادى اسلام, در پى خواهد داشت.

در اين نوشتار, ضمن پرداختن به پاره اى از روشهاى مهم دستيابى به اقتصاد اسلامى, روش استنباط نظام اقتصادى اسلام, كه همسو با مبانى معرفت شناسى فقهى اسلام باشد, ارائه مى شود. اما ابتدا لازم است, پاره اى مفاهيم و واژه ها شرح داده شود, تا مراد نويسنده از به كارگيرى اين واژه ها روشن گردد و زمينه درك مراد نويسنده براى خواننده فراهم آيد.

موضوع : تولید ملی و اقتصاد اسلامی

سيدعباس موسويان آثار ديگر نويسنده:

1ـ پس انداز وسرمايه گذارى در اقتصاد اسلامى ناشر: پژوهشگاه فرهنگ وانديشه اسلامى ـ تهران ـ 1376 2ـ بانك دارى بدون ربا از نظريه تا عمل ناشر: موسسه فرهنگى دانش و انديشه معاصر ـ تهران ـ 1379 3ـ كليات نظام اقتصادى اسلام ناشر: انتشارات دارالثقلين ـ قم ـ 1379

چكيده كتاب:

مـطـالـعـات نـظرى و تجربى نشان مى دهد سرمايه نقش مهمى در رشد وتـوسـعـه اقـتـصـادى جوامع دارد, افزايش حجم سرمايه هم به طور مـسـتقيم به عنوان يكى از عوامل اصلى توليد وهم از طريق افزايش بهره ورى ديگر عوامل توليد موجب بالا رفتن اشتغال, توليد و رفاه مى گردد.اين در حالى است كه در هر كشورى گروهى از مردم بيش از نياز خود پـول دارنـد كـه بـه دلايلى چون كم تجربگى, ترس از ريسك, نداشتن اوقـات فـراغـت قـادر بـه كـار انـداختن آن در طرح هاى اقتصادى نـيـسـتـنـد و گروهى با داشتن دانش و تجربه و علاقه براى فعاليت اقـتـصـادى پـول لازم جهت تامين سرمايه مالى آن را ندارند و اين جـاسـت كـه وجـود نـهادها و موسساتى كه بتوانند اين دو گروه از مـردم را بـه هم مرتبط كرده براى گروه اول زمينه فعاليت و براى گروه دوم سرمايه لازم مهيا كنند ضرورى مى نمايد.