اندیشه > دین - سیدحسین امامی:
به همت گروه مدیریت و برنامهریزی فرهنگی پژوهشکده مطالعات میانرشتهای پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، نشست علمی «دلالت دولت، آییننامه حکومت و مدیریت در عهدنامه مالک اشتر» با سخنرانی دکتر مصطفی دلشاد تهرانی، در اوایل بهمن ماه در سالن معاونت سینمایی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برگزار شد.
دلشاد تهرانی، پژوهشگر نهجالبلاغه و استاد دانشکده علوم حدیث است که آثار مختلفی را منتشر کرده ازجمله کتاب «سیره نبوی» او که در سال 1385 بهعنوان کتاب سال برگزیده شد. «دلالت دولت» آخرین اثر این محقق درباره آییننامه حکومت و مدیریت در عهدنامه مالکاشتر است که آبانماه سال گذشته رونمایی شد. دکتر دلشاد تهرانی ابتدای سخنانش با تأکید بر اینکه ضروری است بهدنبال راهکارهای مناسب برای استخراج و تحقق سخنان امیرالمؤمنین(ع) در زمینه و علم مدیریت باشیم، گفت: عهدنامه مالک اشتر در سال 38 یا 39 هجری از سوی امیرالمؤمنین(ع) انشاء شد ولی اگر امروز به آن عمل کنیم مسائل و مشکلات مدیریتی ما را حل میکند چون مدیریت موفق از نگاه امیرالمؤمنین(ع) مدیریتی است که بتواند بهخوبی امور را تدبیر کند و اگر مدیریت صحیح در جامعه و کشور وجود داشته باشد همه چیز اصلاح میشود. گزارش این نشست را با هم میخوانیم.
دلشاد تهرانی با اشاره به اینکه در مبانی اخلاق مدیریتی باید در 5نگاه خدا، خود، کار، مردم و مسئولیت تأمل کرد، اظهار کرد: هر فرد مسئولی باید همیشه خدا را ناظر و حاضر بر اعمال و رفتار خود بداند. اگر انسان در جایگاه مدیریت نسبت به مردم ظلم و ستم کند حرب با خدا به حساب میآید و حرب از حارب بالاتر است، همانطور که عدل بالاتر از عادل بودن.
بنابراین طبق سفارش امام علی(ع) به مالک، نیکوترین اندوختهها برای مدیر، اندوختن عمل صالح و کار شایسته است. درخصوص نگاه مردم در مدیریت هم باید گفت که امام علی(ع) میفرماید که نظر، فهم و دید مردم اعتبار دارد، اینکه مردم نمیدانند و نمیفهمند و فقط من عقل کل هستم، با دیدگاه مدیریتی امام علی(ع) منافات دارد.
در بحث چگونگی مدیریت امام علی(ع) نگاه مسئولان هم وجود دارد. امام علی(ع) با توجه بهنظری که درباره برتری خدا از همه بندگانش دارد، معتقد است که گزیدهترین مردم نزد حاکم باید کسی باشد که سخن حق را بیشتر به او بگوید و او را در انجام کارهایی که خدا آن را برای دوستان خود نمیپسندد از همه کمتر یاری برساند. از این جمله این نکته برداشت میشود که نگاه به مسئولان باید خیرخواهانه و نه چاپلوسانه باشد و بتوان به راحتی نظر داد و انتقاد کرد.
نویسنده کتاب «مدرسه حسینی» با اشاره به اینکه اصطلاحی که در دین اسلام در بحث مدیریت وجود دارد، «تدبیر» است، گفت: بنا بر تعریف مرحوم شیخ حسن مصطفوی - لغتشناس - در کتاب «التحقیق فی حکمهالقرآن»، تدبر به معنای سامان دادن امور به بهترین نحو است تا امور به عاقبت نیکو برسد. این معنا، مفهومرسایی است در اینکه ساز و کار مدیریت در مناسبات و روابط چگونه باشد تا به عاقبت نیکو برسیم. در گفتار امیرالمؤمنین(ع) هم از واژه تدبیر استفاده شده است؛ مثلا ایشان میفرماید: «هیچ خردی مثل تدبیر نیست»؛ یعنی بالاترین نشانه خرد، تدبیر امور است. وی به کتاب «وقعهصفین» نوشته نصر بن مزاحم، از قدمای تاریخ اسلام اشاره و اظهار کرد: تعبیری از امام علی(ع) نقل شده که «هیچ مملکتی جز به تدبیر و مدیریت صحیح برپا نمیشود.» در نگاه امام علی (ع) تدبیر چیزی است که اگر وجود داشته باشد، همه چیز به سامان میرسد.