به گزارش نبض سحر، فاصله میان ۱۲ ربیع الأول که سالکَرد ولادت بیامبر اکرم (ص) بنا بر روایات أهل سنت تا ۱۷ ربیع الأول که تاریخ ولادت رسول الله محمد صلى الله علیه و آله بنا بر روایات موجود در شیعه است ، از سوی امام خمینی ره ، به عنوان هفته وحدت نامکَذاری شده است . ارکَانی رسمی هم با نام ( مجمع تقریب بین مذاهب اسلامی ) رسما الان در حال فعالیت هست ( ابتدا زیر نظر سازمان فرهنکَـ و ارتباطات بود اما اکنون جند سالی است که به شکل مستقل کار می کند و از این سازمان جداشده است ، و هر ساله کنفرانسهایی برگزار می کند ، که کنفرانس بین المللی وحدت در هفته وحدت هر ساله در تهران برکَذار می شود و علمای بزرکَـ را از کشورهای مختلف دور هم جمع می کند . و همواره از شخص مقام معظم هبری تا همه مسولین این مملکت تأکید دارند که وحدت میان مسلمانان باید ایجاد شود و عوامل تفرقه خشکانده شود.

خدای بزرگ، جهان آفرینش را بر اساس نظم و هماهنگی کامل، خلق کرده است و انسان هم در این عالم هستی باید از هماهنگی موجودات دیگر بهره گرفته، زندگی خویش را بر مبنای آن پی ریزی کند، تا به کمال، دست یافته، به مقام والای خلیفه اللهی برسد.
همه ی پیامبران در طول تاریخ، انسانها را به وحدت در عقیده و عمل، دعوت می کردند. پیامبر گرامی اسلام (ص) با ایجاد وحدت بین طوایف و قبائل مختلف مسلمان، بگونه ای انسجام و هماهنگی به وجود آورد که جنگهای صد ساله ی قبیله های «اوس» و «خزرج» در سایه ی اسلام به محبت و مودت مبدل گشت.
قرآن همه ی مسلمانان را دعوت به «وحدت» و تمسک به «حبل الله» می کند و می فرماید:
«و اعتصموا بحبل الله جمیعا و لاتفرقوا… »
و همگی به ریسمان خدا (قرآن، پیامبر و اهل بیت) چنگ زنید و پراکنده نشوید.
پایه های این اعتصام و محورهای وحدت در بین همه ی مسلمانان وجود دارد، چه اینکه همه ی مسلمانان «الله» را پرستش می کنند و حضرت «محمد» صلی الله علیه و آله پیامبر؛ قرآن، کتاب و کعبه، قبله ی آنان است گرچه با حفظ این چهارپایه می توانند به وحدت رسیده و اختلافهای دیگر را منشأ تفرقه نسازند، ولی عده ای آگاهانه یا ناآگاهانه بعضی مسائل دیگر را به رخ کشیده و سعی در تفرقه بین مذاهب مختلف اسلامی داشته، و دارند.

رسول خدا (ص) بنیانگذار وحدت

رسول گرامی اسلام با آمدن به مدینه و پایه گذاری حکومت اسلامی از نخستین کارهایی که بدان اقدام کرد، تحکیم پایه های وحدت و یکپارچگی جامعه ی اسلامی بود و بدین منظور، میان مهاجران – که از مکه و خارج مدینه آمده بودند – و انصار – که اهل مدینه بودند – پیوند برادری بست و قرآن مجید با جمله ی «انما المؤمنون اخوه»   آن را پایدار ساخت. یا چنین کاری، ساختار جامعه ی اسلامی بر اساس ایمان و اخوت محکم شد. زمینه ی تشتت و پراکندگی، قوم گرایی و برتری طلبی قبیله ای و نژادی و دیگر عوامل تفرقه انگیز، رخت بر بست.
سیره و زندگی رسول اکرم (ص) گواهی می دهد که در طول حیات خویش با جدیت تمام بر حفظ وحدت جامعه، پای می فشرد و با اتخاذ برنامه های اصولی و فراگیر، هرگز اجازه نمی داد که عامل ثبات و قدرت جامعه دچار تزلزل گردد. بطور مثال پس از مراجعت از غزوه ی «بنی المصطلق» نیروهای اسلام، کنار چاه آبی به استراحت پرداختند. در آن میان عمر که از مهاجران بود، غلام خود به نام «جهجاه» را فرستاد تا از چاه آب بیاورد. او هنگام کشیدن آب با یکی از انصار به نام سنان به نزاع پرداختند. یکی مهاجران را، و دیگری انصار را به یاری طلبید. پس از ازدحام جمعیت، عبدالله بن ابی، رئیس منافقان، از موقعیت سوء استفاده کرد و با سخنان تحریک کننده ای به سمپاشی و تفرقه افکنی میان مهاجران و انصار پرداخت.
وقتی رسول خدا (ص) از این جریان اطلاع پیدا کرد، فوری دستور حرکت داد و آن روز و شب و قسمتی از فردا را به راه ادامه داد، بطوری که هنگام توقف، همه ی نیروها بدون درنگ از فرط خستگی به خواب رفتند، رسول خدا (ص) بعمد، چنین کرد تا مردم فرصت پیدا نکنند.

امام علی (ع) اسوه ی وحدت

بعد از رحلت پیامبر گرامی اسلام (ص) سعی و تلاش حضرت علی علیه السلام در حفظ وحدت جامعه اسلامی و تداوم آن، بی سابقه و بی نظیر بوده و کسی در این راه از او استوارتر و پیشقدم تر نبوده است.
هدف اساسی امام (ع) در تعقیب این مهم، حفظ اساس اسلام و جلوگیری از تحریف و فراموشی آن در بین امت اسلامی و دنیای شرک آلود و پرغوغای آن روز بود.
دشمنان اسلام – اعم از بت پرستان، مشرکان، یهود و نصارا – غروب اسلام را در غروب عمر شریف پیامبر اکرم (ص) می دیدند و به انتظار آن نشسته بودند. در چنین موقعیت حساسی، اگر أبهت و عظمت به دست آمده ی اسلام و مسلمانان با تفرقه و تشتت از دست می رفت، به یقین می توان گفت اثری از اسلام و قرآن برای نسلهای بعدی باقی نمی ماند. امام علی علیه السلام در ارتباط با حفظ وحدت امت اسلامی می فرماید :
«و لیس رجل – فاعلم – أحرص علی جماعه أمه محمد صلی الله علیه و آله و ألفتها منی» (۴)
و بدان! که هیچ کس نیست که نسبت به انتظام امر امت محمد (ص) و الفت و دوستی بین ایشان از من حریصتر باشد.
و وقتی که از آن حضرت سؤال شد که: چگونه مردم، شما را از مقامی که از دیگران سزاوارتر بودید برکنار نمودند؟ فرمود :
«فاعلم أما الاستبداد علینا بهذا المقام – و نحن الأعلون نسبا، و الأشدون برسول الله صلی الله علیه و آله نوطا – فانها کانت أثره شحت علیها نفوس قوم، و سخت عنها نفوس اخرین، و الحکم الله والمعود الیه یوم القیامه. (ودع عنک صیح حجراته) (۵) و هلم الخطب فی ابن ابی سفیان» (۶)
بدان! اما تسلط (خلفا) در برابر ما نسبت به مقام خلافت با اینکه ما از نظر نسب بالاتر و از جهت ارتباط با پیغمبر (ص) پیوندمان محکمتر می باشد، بدین جهت بود که خلافت، مرغوب و برگزیده بود، (پس عده ای بر این مقام، بخل ورزیده و با نداشتن شایستگی، آن را تصاحب نمودند) و گروهی دیگر (برای حفظ اساس اسلام) با سخاوت از آن صرف نظر کردند، حاکم و داور خداوند است و بازگشت در قیامت بسوی اوست (از غارتی که بانگ آن در گوشه و کنار برخاست گفتگو به میان نیار) بیا و داستان پسر ابوسفیان را به یادآور.
پس امام علی (ع) با نگرش خاصی که نسبت به حفظ وحدت دارد، مردم را از درگیری و اختلاف، جنجال، افترا و تهمت و کینه، دشمنی بر حذر می دارد تا همه با هم با دشمن مشترکشان مبارزه کنند.
امام (ع) با فریاد رسایش همه ی مسلمانان را فرا می خواند که :
«خیر الناس فی حالا النمط الأوسط فالزموه، و الزموا السواد الأعظم، فان ید الله علی الجماعه، و ایاکم و الفرقه فان الشاذ من الناس للشیطان، کما أن الشاذ من الغنم للذئب»
بهترین مردم نسبت به من گروه متعادل و میانه رو (بین افراط و تفریط) است شما همراه آنها و همراه بزرگترین جمعیتها (اکثریتهای طرفدار حق) باشید که دست خدا بالای جمعیت است. از پراکندگی بپرهیزید که «انسان تنها» بهره ی شیطان است چنان که گوسفند تکرو طعمه ی گرگ!

شرکت در اجتماعات اهل تسنن

ائمه (ع) در اجتماعاتی زندگی می کردند که حکومت و اکثریت مردم جامعه اهل تسنن تشکیل می دادند. از این رو، رفت و آمدهای اجتماعی، مبادله ی کالا، خرید و فروش، کارکردن، تعاون و همکاری، تعلیم و تعلم و… در بین آنان رواج داشته است.
نیاز به زندگی اجتماعی این ضرورت را به وجود می آورد تا همه در کنار یکدیگر، نیازها را برآورده کنند و از مشکلات زندگی بکاهند. ائمه ی (ع) نیز مردم را به شرکت در اجتماعات عامه، تشویق و ترغیب می فرمودند. چنان که هشام کندی نقل می کند:
«از امام صادق علیه السلام شنیدم که فرمود:
«… صلوا فی عشائرهم و عودوا مرضاهم و أشهدوا جنائزهم ولا یسبقونکم الی شیء من الخیر فأنتم أؤلی به منهم… »
در میان قبایل و اجتماع آنان نماز بخوانید (به نماز جماعت عامه حاضر شوید) و از بیمارانشان عیادت کنید و بر جنازه ی آنها حاضر شوید، مبادا آنها در خیری از شما پیشی گیرند که شما نسبت (به انجام خیر) از آنان سزاوارترید. »
اینک نمونه هایی از حضور در اجتماعات اهل سنت:

الف- نماز جماعت

تشویق ائمه (ع) به حضور در نماز جماعت عامه، نمونه ی بسیار عالی برای حفظ وحدت محسوب می شود. حدیثی از ابی علی نقل شده که گفت:
«به حضرت صادق علیه السلام عرض کردم: امام جماعتی داریم که مخالف ماست و با همه ی اصحاب ما (شیعیان) دشمنی می کند! امام (ع) فرمود:
«ما علیک من قوله، و الله لئن کنت صادقا لأنت أحق بالمسجد منه، فکن أول داخل و اخر خارج و أحسن خلقک مع الناس و قل خیرا»
تو به حرف او چه کار داری؟ سوگند به خدا، اگر راست بگویی تو از او به آن مسجد سزاوارتری، پس (بکوش) نخستین کسی باشی که در آن مسجد داخل می شود و آخرین فردی باشی که از مسجد خارج می گردد و با مردم خوشخوی باش و سخن نیکو بگو. »
در بعضی از روایات آمده است که بعضی از ائمه معصومین (ع) در نماز جماعت اهل تسنن حاضر می شدند و با آنان نماز می خواندند. در روایتی نقل شده که:
«صلی علی علیه السلام وراءهم»
امام علی (ع) پشت سر خلفا نماز خوانده است.
علی بن جعفر در کتاب خود از برادرش، حضرت امام موسی بن جعفر (ع)، نقل کرده که آن حضرت فرمود:
«صلی حسن و حسین خلف مروان و نحن نصلی معهم»
امام حسن (ع) و امام حسین (ع) پشت سر مروان، نماز خواندند و ما هم با ایشان (اهل سنت) نماز می خوانیم.

ب- شرکت در نماز جمعه

یکی دیگر از کارهایی که باعث وحدت مسلمانان می گردد، حضور همگانی در مراسم دشمن شکن و تفرقه برانداز نماز جمعه است. ائمه (ع) در این امر مهم، اهتمام خاصی ورزیدند؛ چنان که نقل شده:
«حضرت موسی بن جعفر (ع) از روز پنجشنبه خود را مهیای (نماز) جمعه می کرد. »
در روایتی از امام صادق علیه السلام آمده است:
«انکم تتسابقون الی الجنه علی قدر سبقکم الی الجمعه»
شتاب و سرعت شما در رسیدن به بهشت به اندازه ی شتابتان، در رفتن به نماز جمعه است.
تذکر
از نظر شیعه اقتدا به امام جماعت اهل سنت در مواردی که نماز جماعت از طرف آنان تشکیل می شود. اشکالی ندارد و نماز صحیح است، حتی اگر اقتدا نکردن، خلاف تقیه باشد شرکت در نماز جماعت آنان واجب می شود. فتوای امام خمینی (ره) در این رابطه چنین است:
«خارج شدن از مسجدالحرام یا مسجد مدینه در وقتی که جماعت اهل سنت منعقد شد، اگر خلاف تقیه باشد جایز نیست، و بر شیعیان واجب است در این صورت از جماعت آنها تخلف نکنند و با آنها به جماعت نماز بخوانند. »

اصحاب ائمه از سایر مذاهب

معاشرت ائمه (ع) با پیروان مذاهب مختلف، نمونه ی خوبی در وحدت عملی آنان به حساب می آید. در این قسمت به ذکر عده ای از اصحاب ائمه (ع) که از فرقه های گوناگون بوده اند می پردازیم،   تا معلوم گردد که اختلاف مذاهب نباید سبب تفرقه و جدایی و درگیری شود.
در دوران حضرت باقر علیه السلام و حضرت صادق (ع) به واسطه ی آرامش مدینه و توجه مردم به علوم نوپای اسلامی، بخصوص نهضتی که در احیای حدیث و هماهنگ نمودن فقه به وجود آمده بود، حوزه های درس و بحث در «مدینه» و دیگر شهرهای بلاد اسلامی برقرار گردید که از آن جمله، محضر پربار درس این دو امام بزرگوار بود. نجاشی از «حسن بن علی و شاء کوفی» که خود از راویان موثق و برجسته ی شیعه است، نقل می کند که می گفت:
«من در این مسجد (مسجد کوفه) نهصد نفر را مشاهده کردم که هر یک می گفت: جعفر بن محمد (ع) برایم حدیث کرد. »
با توجه به اینکه، کوفه مرکز فقه «ابن ابی یعلی» و «ابن شبرمه» و «سفیان ثوری» و «ابوحنیفه» بوده است.  )
بدین جهت باید برخی از راویان و مشایخ حدیثی که در آن عصر در مسجد کوفه حلقه ی درس داشته اند، از اهل سنت باشند، بنابر این، به این نتیجه می رسیم که امام صادق علیه اسلام چنان سلوکی با مخالفان خویش داشته است که آنان برای کسب فیض از محضرش از کوفه به مدینه می شتافتند و بعد از فراگیری، وقتی که بر مسند فتوا، یا بیان حدیث تکیه می زدند از آن حضرت نقل حدیث می کرده، بر این عمل مباهات می نمودند.
اینک، برای نمونه، نام چند تن از اصحاب معروف امام صادق (ع) را که یا از اهل سنت و یا زیدی مسلک و یا جزء فرقه های شیعه غیر امامی بوده اند، ذکر می کنیم:
۱- سکونی (اسماعیل بن زیاد یا ابی زیاد)، که از ثقات اصحاب آن حضرت   و صاحب کتاب «کبیر» و کتاب «نوادر» است.( وی از رجال علمی اهل سنت می باشد.
۲- عبدالملک بن هارون شیبانی کوفی، که از چهره های بارز و مورد اطمینان حدیث است. وی از راویان شیعه نقل حدیث می کرده و آنان نیز از او سماع حدیث کرده اند، با این حال شیعه نبوده است.
۳- فضیل بن عیاض بصری، که اهل خراسان بوده است و از اصحاب موثق حضرت صادق علیه السلام بوده و با این حال سنی مذهب بوده است.
۴- ابوالبختری (وهب بن وهب بن عبدالله)، که سنی مذهب بوده و منصب قضاوت داشته و یا هارون الرشید همنشینی و معاشرت می نموده است. وی از اصحاب حضرت صادق (ع) می باشد.
۵- سلیمان بن خالد، که از قراء و فقها و رجال نامی بوده و افتخار شاگردی حضرت باقر علیه السلام را داشته است وی زیدی مذهب بوده، و همراه زید قیام کرد و دستش قطع شد.
۶- علی بن حسن بن فضال، که از فقهای کوفه بوده است. مرحوم مامقانی در معرفی وی می گوید:
«وی فقیه اصحاب ما، در کوفه و از افراد خوش نام، مورد اعتماد و خبره ی حدیث بوده، بطوری که قولش را در حدیث می پذیرفتند. »
با این همه، وی فطحی مذهب بوده و افتخار شاگردی حضرت هادی و حضرت عسگری علیهماالسلام را داشته است.
۷- عبدالله نجاشی، که به گفته صاحب منتهی المقال، زیدی مذهب بوده و از طرف منصور عباسی والی اهواز بوده است.

رفتار نیک ائمه با فقهای عامه

یکی از نکات جالب توجه در زندگی ائمه (ع)، معاشرت و نشست و برخاست فقها و رؤسای سایر مذاهب با آن بزرگان است. این معاشرت، حاکی از وحدت موجود بین آنان است که راهگشای بسیاری از مشکلات دینی اجتماعی جامعه ی آن روز بوده است. به دو نمونه از چنین همنشینی های وحدت آفرین، اشاره می کنیم:
۱- از مالک بن انس – فقیه مدینه – (امام مذهب مالکی از اهل سنت) نقل شده که گفت:
«من بر جعفربن محمد صادق علیه السلام وارد می شدم و آن حضرت برای من بالش می نهاد و نسبت به من قدرشناسی می کرد و می گفت: ای مالک! من تو را دوست دارم و من از این سخن شاد می شدم و خدا را سپاس می گزاردم. »
۲- «عذا فرصیرفی» گوید:
«با «حکم بن عتیبه» که از رؤسای زیدیه (و از فرقه بتریه بود نزد امام باقر (ع) بودیم. حضرت نسبت به وی احترام می کرد.او در همین مجلس با آن حضرت در مسأله ای بنای مشاجره گذارد، ولی امام، بدون اینکه نسبت به وی تندی کند، به فرزندش فرمود: برو کتاب علی (ع) را بیاور. آن گاه مطلب را از روی کتاب علی (ع)، که او نیز به آن اعتراف داشت، به وی نشان داد. »
آنچه آورده شد نمونه هایی بسیار مختصر از مسأله ی وحدت بین مسلمانان بوده است. از خدای بزرگ درخواست می کنیم که به مسلمانان آگاهی، بصیرت و هوشیاری بیشتری عنایت فرماید تا ضمن تمسک به «حبل الله» در برابر کفر و استکبار جهانی به مبارزه پردازند و اسلام و قرآن را در سراسر جهان حاکم گردانند.

انتهای پیام/