رهبر معظم انقلاب با نامگذاري هرسال مهم ترين اولويت و نيازكشور را برجسته مي سازد و توجه همگان را به آن جلب و مردم و مسئولان را از غفلت باز مي دارند. ايشان به طور دقيق انگشت اشاره را به اصلي ترين مشكل فرهنگ اقتصادي زندگي جامعه گذاشته و اولين سال از دهه چهارم انقلاب، يعني دهه پـيشرفت و عدالت را اصلاح الگوي مصرف ناميدند. يعني اولين پله پــيشرفت و عدالت اصلاح الگوي مصرف است.
مفهوم شناسي اصلاح الگوي مصرف
رهبر معظم انقلاب آن ميزان كه درمورد نابساماني وضعيت الگوي مصرف گلايه دارند و بدان توجه فرموده اند از نفس موضوع مصرف گلايه ندارند و اين يك شاخص مهم فرهنگي است، زيرا مصرف تابعي از الگوهاي رفتاري درجامعه است. يعني مهم تر از اصلاح درمصرف، بايد در الگوي مصرف جامعه، آن تغيير و تحول اساسي صوت گيرد.
«مردم عزيزمان توجه داشته باشند كه صرفه جويي به معناي مصرف نكردن نيست، صرفه جويي به معناي درست مصرف كردن، به جا مصرف كردن، ضايع نكردن مال، مصرف را كارآمد و ثمر بخش كردن است» (فرمايشات رهبري 1/1/88)
مفهوم اسراف درقرآن
قرآن كريم عامل سعادت دنيا وآخرت است. و ضرورت رسيدن به خير دنيا و آخرت باعث فرمانبرداري از دستورات دين مي شود. در قرآن كريم 23 آيه درمقام نهي و تقبيح اسراف است.
«كلوا و اشربوا و لاتسرفوا انه لايحب المسرفين» بخوريد و بياشاميد ولي اسراف نكنيد كه خدا اسراف كنندگان را دوست ندارد. (اعراف آيه 31) يا درسوره غافر آيه 43 مي فرمايد «و ان المسرفين هم اصحاب النار» همانا اسراف كنندگان همراهان آتش اند.»
مفهوم اسراف و پيامدهاي آن در روايات
¤ امام علي (ع) مي فرمايند:«آنچه بيش از حد كفاف باشد اسراف است (غررالحكم و درر الحكم ج 6 ص 52)
¤ امام صادق (ع):«كمترين حد اسراف دور ريختن ته مانده آب است (فروغ كافي، كليني ج 6 ص 460)
¤ پيامبر(ص): هركس ولخرج باشد خداوند فقيرش مي كند(نهج الفصاحه)
¤ حضرت علي (ع): به درستي كه پيروان اسراف كار ما بهره اي از شفاعت ما اهل بيت نخواهند برد مگر پس از 300 هزار سال عذاب (الفصول المهمه في اصول الائمه ج 1 ص 95)
مديريت مصرف
از منظر ادبيات اقتصادي، مصرف بالا و درعين حال اقتصادي و درست لازمه توسعه ورشد اقتصادي است. بدون مصرف بخش هاي توليد و عرضه كالا و خدمات موضوعيت و حيات ندارد و با ضعف توليد، بيكاري و فقر دامن گير كشور مي شود. بنابراين دركنار تشويق توليد بايد بازاريابي و زمينه هاي مصرف كالاهاي توليد شده را نيز تشويق كرد. اگر مصرف كم شود در توليد اختلال ايجاد مي شود در نتيجه مصرف را بايد مديريت كرد ومهم ترين راهبرد مديريت مصرف، طراحي الگوهاي مناسب و شايسته مصرف و اصلاح الگوي مصرف در ابعاد و عرصه هاي مختلف زندگي است تا انسان درخوراك، پوشاك، تجهيزات اداري و... درحد نياز و ضرورت مصرف نمايد و ثانياً مطابق الگوهاي مناسب و بومي و مفيد مصرف كند. دراين رويكرد است كه جامعه از مصرف زدگي، وابستگي صرف و ضعف خارج شده و به استقلال و مديريت مطلوب نزديك مي شود.
تجربه جوامع پيشرفته
تجربه جوامع توسعه يافته و كشورهاي پيشرفته نشان مي دهد كه مردم اين جوامع زياد كار مي كنند و كمتر مصرف مي كنند، صرفه جويي، پس انداز و سرمايه گذاري را جدي مي گيرند، مساحت ساختمان هايشان نسبت به جوامع جهان سوم كمتر است. غالباً براي تردد از وسايل نقليه عمومي استفاده مي كنند. لكن توليدات خود را به سوي بازارهاي جهان سوم سرازير مي كنند. در مقابل ملت هاي جهان سوم به مصرف بيشتر، چشم و هم چشمي و برخورداري از واردات و ابزارهاي تجملاتي بيشتر افتخار مي كنند از اين رو رشد و توسعه و توليد درچنين جوامعي زمين گير شده و شايد بيشتر مواقع از وضع برخورداري خود از لوازم زندگي هم ناراضي هستند.
مقايسه آمار مصرف در ايران
و ساير كشورهاي جهان
ايران سومين كشور از نظر ارائه بنزين ارزان در دنيا محسوب مي شود و به لحاظ ميزان پرداخت يارانه نخستين كشور درميان كشورهاي جهان محسوب مي شود. همچنين بيش از 36 درصد كل مصرف بنزين خاورميانه مصرف مي شود. متوسط مصرف سوخت خودروهاي بنزيني دركشور حدود 11 ليتر در روز است. درحالي كه متوسط مصرف سوخت دركشورهاي ديگر مانند آلمان و ژاپن 5/2، در انگليس 5/3 فرانسه، 9/1، كانادا 5/6، و درآمريكا3/7 ليتر در روز است.
الگوي مصرف آب آشاميدني درايران 70درصد بيشتر از الگوي جهاني است. تلفات 22 درصدي آب در مصارف خانگي.
ضايعات 33 درصدي نان طبق آمارهاي موثق داخلي
از نظر مصرف برق هم كشورمان نوزدهمين كشور پرمصرف دنيا محسوب مي شود.
مصرف گاز ايران به اندازه كل مصرف اتحاديه اروپاست.
سرانه مصرف شكردرايران 29كيلوگرم است درحالي كه ميانگين مصرف شكر درجهان 22 كيلوگرم است.
تحقيقات كارشناسان نشان مي دهد ايراني ها 30 درصد بيشتر از ميانگين جهاني روغن مصرف مي كنند.
همچنين مصرف ميوه درايران 4برابر استاندارد جهاني است.
يارانه انرژي
براساس گزارش صندوق بين المللي پول، ايران دومين كشور جهان از نظر پرداخت يارانه انرژي با رقم 37 ميليارد دلارمي باشد. مصرف سرانه انرژي در ايران به ازاي هر نفر بيش از 5 برابر مصرف سرانه كشوري مانند اندونزي با 225 ميليون نفر جمعيت، 2 برابر چين با يك ميليارد و 300ميليون نفر جمعيت و 4 برابر كشور هند با يك ميليارد و 122 ميليون نفر جمعيت است كه با مقايسه شاخص شدت مصرف انرژي درايران با بسياري از كشورهاي جهان، شاهد وضعيت ناهنجار بهره برداري انرژي هستيم.
ضرورت اصلاح الگوي مصرف
كارشناسان اقتصادي بر اين اعتقادند كه اصلاح الگوي مصرف به معني نهادينه كردن روش صحيح استفاد از منابع كشور است كه سبب ارتقاي شاخص هاي زندگي و كاهش هزينه ها شده و زمينه اي براي گسترش عدالت مي شود. اصلاح الگوي مصرف و به تبع آن صرفه جويي و بهره مندي مناسب از نعمات خداوندي و استفاده حداكثري از تمامي قابليت هاي هر چيزي است. همان امري كه دراقتصاد از آن به عنوان بهره وري ياد مي شود. از طرف ديگر نظام ليبرال سرمايه داري بدون مصرف گرايي قادر به ادامه حيات نخواهد بود، لذا جستجوي بازارهاي مصرف در كشورهاي ديگر را در دستوركار خود قرار داده و دقيقاً اين مسأله در دوران بحران اقتصادي غرب بيش از پيش در دستور كار قرار خواهد گرفت. متأسفانه در شرايط فعلي بخش عمده اي از وابستگي كشور به واردات در نتيجه اسراف و مصرف گرايي است و اين خود دليلي بر ضرورت اصلاح الگوي مصرف دركشور و ساماندهي درتئوري هاي دانشگاهي و اقتصاد كشور است، در غير اين صورت با مصرف لجام گسيخته مواجه خواهيم شد. مصرف بيشتر و تغيير نوع زندگي مردم به سمت مصرف گرايي، اقتصاد ما را بيش از پيش وابسته مي كند به طوري كه سال گذشته 50ميليارد دلار درآمد نفت صرف ورود كالاهاي مصرفي شد. پس دقيقاً با اصلاح كردن الگوي مصرف و مصرف بهينه مي توان توسعه كشور را تضمين كرد. با دستيابي به شيوه هاي صحيح مصرفي بحران اقتصادي جهاني را از تهديد به فرصت تبديل مي كنيم.
راهكارهاي اصلاح الگوي مصرف
- تشكيل كميته ها و هسته هاي علمي و تحقيقاتي به منظور بررسي الگوي مصرف.
-فراخوان مقالات و تدوين الگوي مناسب درعرصه ها و ابعاد گوناگون.
- تقويت و گسترش روحيات قناعت و صرفه جويي.
- به اين امر به صورت يك واجب ملي نگريسته شود و اجماع عمومي روي اين مهم صورت گيرد.
- نهادينه نمودن استراتژي الگوي مصرف بهينه در بين نخبگان.
- بهينه نمودن مصرف انرژي و پرهيز از هدر دادن منافع ملي با آموزش هاي لازم به آحاد جامعه.
- تعامل معقول با جهان خارج و بهره مندي از تجربيات كشورهاي جنوب شرق آسيا نظير كره ، مالزي و تا حدودي چين كه نمونه هاي مناسبي در اصلاح الگوي مصرف اند.
- سرمايه گذاري مولد و جديت در اصلاح فرايند توليد، توزيع و مصرف.
-ارزان بودن كالا و وضع يارانه بر روي برخي كالاهاي استراتژيك يا حامل هاي انرژي است كه انگيزه انسان را براي افزايش مصرف تحريك مي كند و از دلايل اصلي مصرف بي رويه و اسراف است لذا با اجراي طرح تحول اقتصاي و واقعي تر كردن قيمت كالاها وخدمات البته درحدي كه به قدرت خريد و معيشت مردم لطمه نزند و از سوي ديگر در يك پروسه زمان بندي شده تدريجي درميان مدت و يا دراز مدت مي توان گام مؤثري درمسير بلند رسيدن به فرهنگ صحيح مصرف برداشت. پايين نگه داشتن قيمت ها توسط دولت سبب شده كه مردم عملاً به زياد مصرف كردن عادت نمايند كه اين امر با هدفمند كردن يارانه ها مي تواند مرتفع شود چرا كه بيشترين حجم يارانه به اقشار ثروتمند جامعه تعلق مي گيرد و دراين ميان كسي كه بايد ما به التفاوت قيمت فعلي و واقعي را در سير مصرف زياد مردم بپردازد دولتو تأمين آن از محل بودجه است.
-الزامي ساختن مراعات استانداردها و افزايش كيفيت درتوليد، دربرخي موارد فقدان كيفيت است كه هزينه هاي اضافي يا تعويض كالاها و تكرار خدمات را برخانواده ها يا نهادها و شركت ها تحميل مي كند و در صورت دارا بودن كيفيت و استانداردهاي پذيرفته شده مي توان مدت مديدي از آن ها استفاده كرد. بنابر اين نظام سياسي و احساس مسئوليت و تعهد و دغدغه توليدكنندگان هر يك درحد خويش بايد در اين زمينه تلاش نمايند و به توسعه واقعي جامعه و تأمين نيازهاي مردم كمك نمايند. درغير اين صورت الزامات ديگر هم سودمند نخواهند بود.
حسن جعفريان
 کد; 4807
گروه: اصلاح الگوی مصرف

توصيه‌هاي طراحي در ساختمان
طراحي ساختمان با توجه به بهينه‌سازي مصرف انرژي به ميزان قابل توجهي صرفه‌جويي و در تابستان دماي مطلوبي در منزل احساس كنيم. طراحي ساختمان براي بهينه‌سازي مصرف انرژي بايد به گونه‌اي باشد كه از نور و گرماي خورشيد كمك بگيرد و با اين كار منزل در تابستان خنك و در زمستان گرم و روشن خواهد بود اين سيستم به طراحي اقليمي، معماري و خارجي ساختمان و در نتيجه انتخاب مصالح نيز مربوط است. مهم‌ترين مواد در مصالح، پنجره‌ها، تيغه‌هاي خارجي و سقف بام است.
توصيه‌هاي عايق كاري
عايق كاري نقش بسيار مهمي در گرم نگه داشتن ساختمان در فصل زمستان و خنك نگه‌داشتن آن در فصل تابستان دارد. به كمك عايق كاري مي‌توان يك خانه را در زمستان 5 درجه گرمتر و در تابستان 10 درجه خنك‌تر نگاه داشت.
سيستم‌هاي گرمايشي
در ميان مؤلفه‌هاي مصرف انرژي در ساختمان سيستم‌هاي گرمايشي كه عمدتاً از سوخت‌هاي فسيلي استفاده مي‌كنند، از جمله مصرف‌كنندگان عمده انرژي به شمار مي‌روند و از اهميت ويژه‌اي برخوردار هستند چرا كه گاز طبيعي مصرفي كشور به گرمايش ساختمان اختصاص مي‌يابد. توجه به عوامل گوناگوني كه در ميزان مصرف انرژي گرمايشي ساختمان نقش دارند در ارائه راهكارهاي صرفه‌جويي در بخش ساختمان و كاهش مصرف انرژي در بخش خانگي، تأثير فراواني مي‌گذارد. شرايط اقليمي و آب و هوايي، معماري ساختمان، راندمانِ سيستم‌هاي گرمايشي، بكارگيري تجهيزات با ظرفيت مورد نياز كه اساساً در ميزان بار حرارتي ساختمان موثر در ميزان مصرف انرژي گرمايشي محسوب مي‌شوند.
توصيه‌هاي مهم در درزبند ساختمان
نفوذ هواي بيرون به داخل ساختمان يكي از عمده‌ترين دلايل كاهش آسايش ساكنين است. اين مشكل در همه ساختمان‌ها، چه نوساز و چه قديمي مي‌تواند وجود داشته باشد و مصرف سوخت را تا 25 درصد بالا ببرد.
مميزي انرژي در ساختمان
هدف از انجام مميزي انرژي در يك ساختمان را به طور خلاصه مي‌توان به صورت زير بيان نمود:
-    كمك به اقتصاد خانواده
-    افزايش رفاه نسبي در نتيجه مصرف صحيح انرژي
-    كمك به اقتصاد ملي
-    كاهش مصرف سوخت و در نتيجه كاهش آلودگي‌هاي زيست محيطي ناشي از آن
آنچه در نهايت، در همه موارد فوق قرار دارد همان رسيدن به آسايش و آرامش است. به طور كلي مميزي انرژي يعني تحليل و بررسي و در نهايت انجام يكسري اقدامات كه منتج به آسايش بيشتر مي‌شود. مميزي انرژي عنواني كلي است كه با توجه به نوع خدماتي كه در آن ارائه مي‌شود مي‌تواند مفاهيم گوناگوني را دربرگيرد به صورت كلي مميزي انرژي به يكي از چهار شكل زير امكان‌پذير است:
-    مميزي انرژي عبوري
-    تجزيه و تحليل هزينه‌هاي بهره‌برداري ساختمان
-    مميزي انرژي استاندارد
-    مميزي انرژي تفضيلي
برنامه‌هاي اجرايي جهت انجام مميزي انرژي جامع در ساختمان‌هاي بنياد تعاون ناجا در سه بخش كلي تهيه اطلاعات اوليه ساختمان، اندازه‌گيري و محاسبات لازم و در نهايت ارائه فرصت‌هاي صرفه‌جويي انرژي در نظر گرفته شده است.




استفاده از انرژي‌هاي تجديدپذير در ساختمان
امروزه با توجه به افزايش بهاي سوخت‌هاي فسيلي و عوامل زيان‌آور زيست محيطي در استفاده از انرژي‌هاي فسيلي، استفاده از منابع انرژي تجديدپذير نظير انرژي آبي، انرژي باد، انرژي زمين گرمايي و انرژي خورشيدي از بخش‌هاي اساسي سياست انرژي متعهدانه براي آينده است. در اين راستا انرژي خورشيدي يكي از منابع تأمين انرژي بدون اثرات مخرب زيست محيطي به شمار مي‌رود كه با اعتبار بالايي از ديرباز مورد استفاده بشر قرار گرفته است. ايران به لحاظ موقعيت جغرافيايي و برخورداري مناسب از تابش خورشيد از پتانسيل بالايي براي بهره‌گيري از انرژي خورشيد برخوردار است. در اين راستا بخش ساختمان و مسكن شركت بهينه سازي مصرف سوخت در شهرها و روستاهايي كه داراي شرايط اقليمي مناسب هستند، پروژه استفاده از آبگرمكن خورشيدي خانگي را به عنوان يكي از اقدامات اساسي در جايگزيني سوخت‌هاي فسيلي و توجه به انرژي‌هاي تجديدپذير در دست اقدام دارد.
دكتر سعدلو

برگرفته از: نشريه نسيم خدمت- شماره 21- صفحات 24 تا 25.
 
 

کد; 4715
گروه: اصلاح الگوی مصرف