اشاره
انديشيدن، پژوهش و نوآورى، اساسىترين نياز براى دستيابى به پيشرفت، توسعه، رفاه عمومى و استقلال واقعى است. تأكيد بر پژوهش و تشويق پژوهشگران و دانشمندان به فعاليتهاى پژوهشى مورد نياز كشور، يكى از مهمترين راههاى رسيدن به خودكفايى است.بر این اساس در این مقاله به این موضوع می پردازیم.پژوهش دانشآموزى؛ عامل خلاقيت
پژوهش دانشآموزى، فرآيندى است كه از سوى خود دانشآموز انجام مىگيرد و به خلاق كردن ذهن كودكان، تقويت حس اعتماد به نفس و خودباورى آنها مىانجامد. منظور از پژوهش دانشآموزى، پژوهشى ساده است كه دانشآموز به منظور پرورش استعداد خود، به پرسشها و مسائل سادهاى كه ديگران براى او طرح مىكنند، پاسخ مىدهد. پژوهش دانشآموزى، پژوهشى است كه بر اساس شرايط، خواستهها، امكانات و توانمندىهاى دانشآموزان صورت مىگيرد و روح تحقيق را در او زنده مىكند. با كمال تأسف، پژوهش دانشآموزى جايگاه شايستهاى در نظام آموزشى كشور ما ندارد و مهمترين دليل آن نيز ساختار نظام آموزشى حاكم بر مدارس؛ يعنى تكيه بر محفوظات دانشآموزان و همچنين ناآگاهى از اهميت پژوهش است.فرار مغزها
اهميت فعاليتهاى پژوهشى در توسعه اقتصادى، اجتماعى، سياسى و فرهنگى كشور بر كسى پوشيده نيست. بايد ديد چه عامل يا عواملى سبب شده است كه كشور ما از نظر فعاليتهاى پژوهشى در سطح پايينى قرار گيرد. يكى از اين عوامل، در نظر نگرفتن امكانات لازم براى پژوهشگران و نخبگان جامعه است. بنابراين، طبيعى است كه اين افراد به جايى نقل مكان خواهند كرد تا امكانات و ملزومات لازم براى پژوهش در اختيارشان قرار گيرد. مسئله مهاجرت نخبگان و فرار مغزها از همينجا سرچشمه مىگيرد. در اين صورت، كشور، هم دچار خسارت مالى مىشود؛ زيرا سرمايههاى هزينه شده ساليان سال را از دست مىدهد و هم بهرهگيرى از نيروهاى انسانى متخصص و پژوهشگر خود را به ديگرى واگذار مىكند. از سوى ديگر، ضعف بنيه علمى، تحقيقاتى و آموزشى كشور در نبود نخبگان، دو چندان خواهد شد و شالوده توسعه زيربنايى اقتصادى، اجتماعى، علمى و فرهنگى را دچار تزلزل خواهد كرد.گسترش روحيه پژوهش و پژوهشگرى در ميان دانشجويان
امروزه يكى از مهمترين مسائل براى حفظ هويت، استقلال، عزت و آينده ملت ايران، جدى گرفتن تحقيق علمى و حركت مصمم و برنامهريزى شده در راه ارتقاى علمى كشور است. تقويت روحيه پژوهشگرى و تحقيق در ميان دانشجويان، از وظايف مهم مسئولان دانشگاهها و استادان است. همچنين پيشرفت علمى كشور، به نقشه جامع حركت علمى و تعيين اولويتهاى علمى و ارتباط آنها با نيازهاى جامعه نيازمند است و اين مهم بايد به خواست عمومى در ميان استادان و محققان دانشگاهها تبديل شود. توجه بيش از پيش مديريت دانشگاهها به افزايش زمينههاى رشد علمى دانشجويان همچون كارگاههاى آموزشى، اردوهاى علمى و گسترش روحيه پژوهش و پژوهشگرى، در ميان دانشجويان مؤثر است. ايجاد فضاى رقابت سالم در عرصه توليد علم و پژوهش و جلوگيرى از انحصارگرايى و نيز اجراى كامل سياستهاى اصل 44، لزوم تصويب قانون منع نسخهبردارى غير مجاز از توليدات علمى به منظور حمايت از توليد علم، نظارت جدى بر توان علمى مراكز دانشگاهى دولتى و غير دولتى كشور، اصلاح زيرساختهاى تحقيقاتى و توجه بيش از پيش به تحقيقات در علوم پايه، از ديگر عوامل تقويت و گسترش روحيه پژوهش در ميان افراد تحصيل كرده جامعه به شمار مىآيد.گسترش روحيه پژوهش و پژوهشگرى در ميان دانشآموزان
مدرسه، دومين جايگاه تربيتى است و يكى از مهمترين وظايف آن، طراحى و اجراى برنامههاى پژوهشى مدوّنى است كه متناسب با هر مقطع سنّى و هر پايه درسى، دانشآموزان را به دنبال كردن علاقههاى خود در كتابهاى غيردرسى و تفكر در آنها تشويق كند. نظام آموزش تكمحور، نظامى است كه بر اساس يك كتاب و يك جزوه درسى شكل مىگيرد و معلم و دانشآموز، خود را از هرگونه مراجعه به ديگر منابع اطلاعاتى و همچنين پژوهش بىنياز مىدانند. در نظام آموزشى پژوهشمحور، دانشآموزان همراه معلمان در فرآيند پژوهش و يادگيرى مهارتهاى آموزشى، تلاش مىكنند. ايجاد شرايطى كه رشد و پرورش خلاقيتها و ارتقاى دانايى دانشآموزان را به تناسب استعدادهاى آنان فراهم آورد، يكى از اهداف اساسى آموزش و پرورش است. بنابراين، ايجاد زمينه براى افراد علاقهمند و بااستعدادى كه با روحيه پژوهش، در عمقبخشى به آموختههاى خود اهتمام مىورزند، ضرورى است. از اين رو، تأسيس «پژوهشسراى دانشآموزى» با اهداف زير بايسته به نظر مىرسد: گسترش فرهنگ پژوهش فردى و گروهى بين دانشآموزان، رشد توان علمى و پژوهش آنان، تشويق دانشآموزان به همراه ساختن دانش نظرى با فعاليتهاى علمى و كاربردى، هدايت و راهنمايى دانشآموزان در راه علاقهها و استعدادهايشان، فراهم آوردن امكان دستيابى دانشآموزان به يافتههاى جديد علمى و پژوهشى داخل و خارج كشور و ايجاد زمينه مشاركت دانشآموزان مستعد در انجام پژوهشهاى ملى و منطقهاى.پژوهش و توليد علم
توليد علم، اساس دانايى و دانايى، اساس توانايى است. در واقع، دانش، اساس توسعهيافتگى كشورهاست و در سرنوشت آدميان دخالت دارد. ما اكنون در دورهاى به سر مىبريم كه موتور محرك آن، دانش است كه پيشرفتهترين صنايع مبتنى بر بالاترين تخصصها از آن به دست مىآيد. توليد علم، موجب افزايش دانايى و سپس زمينهساز فنآورى و در نتيجه، توليد اشتغال و ثروت و در نهايت، سبب آسايش، توانايى و امنيت اجتماعى مىشود.امروزه مهمترين شاخص توليد علم در سطح جهان، تعداد مقالات علمى است. اين مقالات، بيانگر رشد كمّى توليدات علمى است. در كنار اين شاخصهاى اصلى، معيارهاى ديگرى چون پژوهشهاى كاربردى، تعداد كتابهاى چاپ شده، ثبت اختراعات، مراكز رشد فنآورى، كنفرانسها، مجلات علمى ـ پژوهشى و... نيز در تعيين ميزان توليدات علمى مؤثرند.
پژوهش و حركت به سوى توسعه و پيشرفت جامعه
پژوهش، از عوامل مهم رشد و توسعه اقتصادى، اجتماعى و فرهنگى جوامع است. امروزه صاحبنظران و انديشمندان دنيا معتقدند جوامعى كه پژوهش را جدى مىگيرند، براى آن سرمايهگذارى مادى و فكرى مىكنند و روز به روز شاهد پيشرفت در عرصههاى گوناگون علمى و فرهنگى هستند. ميان تحقيق و توسعه، رابطه متقابل و تنگاتنگى وجود دارد و پيشرفت علم و فنآورى در جامعه، نتيجه كوششهاى علمى و پژوهشى است. امروزه داشتن استقلال مالى و بهرهمندى از توسعه و پيشرفت اقتصادى، فقط به يارى سود جستن از پيشرفتهاى علمى و پژوهشى، شدنى است. از اين رو، كشورهاى قدرتمند جهان، منابع انسانى و مالى فراوانى را در خدمت بخش پژوهش قرار مىدهند.از اين رو، با توجه به اهميت و ضرورت پژوهش و نقش كليدى آن در رشد و توسعه جوامع، گسترش و تقويت نهادهاى علمى و اهتمام به ارتقاى فرهنگ پژوهش و جايگاه تحقيقات در كشور براى سرعت بخشيدن به روند و فرآيند توسعه، يكى از لوازم و ضرورتهاى بنيادين جامعه است.
راههاى كاهش ركود پژوهش
به راستى براى بهبود وضعيت نامناسب پژوهش در كشور چه بايد كرد؟ راهكارهاى مناسب براى خروج از وضعيت ركود پژوهش در كشور چيست؟ بسيارى از صاحبنظران، مشاركت بخشهاى صنعت و كشاورزى در فعاليتهاى پژوهشى، توجه به پژوهشهاى گروهى و برطرف ساختن موانع دست و پاگير ادارى را در بخشهاى پژوهشى، از راهكارهاى مؤثر در تحول اين بخش مىدانند. در حال حاضر، محدوديت ارتباط بخشهاى صنعت و مراكز علمى، از مشكلات انجام فعاليتهاى پژوهشى در كشور است. به اعتقاد كارشناسان، بايد ارتباط ميان اين نهادها تقويت شود تا در انجام طرحهاى تحقيقاتى، علمى و پژوهشى، از توانايىها و امكانات يكديگر سود جويند. بسيارى بر اين باورند كه براى خروج فعاليتهاى پژوهشى كشور از وضعيت موجود، امر تحقيقات بايد به بخشهاى خصوصى واگذار شود تا هزينههاى مورد نياز براى كارهاى تحقيقاتى تأمين گردد. هزينههاى بالاى امور پژوهشى در كشور و دولتى شدن پژوهش، مىتواند ضربه بزرگى به فعاليتهاى علمى و تحقيقى وارد سازد. در حال حاضر، در بسيارى از كشورهاى دنيا و در بسيارى از دانشگاههاى كشورهاى صنعتى، از راه انجام كارهاى تحقيقاتى، درآمدهاى فراوانى به دست مىآيد. ايجاد فضاى اعتماد و مشاركت ميان اقتصاد و دانشگاه، امرى مهم در مسير رونق امور پژوهشى و تحقيقى است؛ چرا كه بزرگترين عامل ضعف پژوهش در كشور، وصل نبودن آن به بازار است.مديريت علمى؛ عامل ارتقاى بخش پژوهش
در كشورهاى توسعه نيافته، ضعف در مديريت سازمانها و نهادهاى دولتى و مديريت مراكز علمى و تحقيقاتى و نيز ناتوانى در جذب افراد متخصص كه در خارج از كشور پرورش يافتهاند، از مهمترين عوامل ضعف قواى پژوهشى كشور است. نبود مديريت قوى و توانمند در نهادهايى كه عهدهدار پژوهش هستند، مهمترين مانع پيشرفت و توسعه در كشورهاى جهان سوم از نظر علمى و تحقيقاتى به شمار مىآيد. با دستيابى به مديريت علمى كه بر نظامى منطقى و اصولى استوار است، مشكلات را مىتوان كاهش داد. مديريت علمى بدان معنا نيست كه ما بهترين دانشمندان را به سطح مديريت در بخشهاى اساسى منتقل كنيم. براى مديريت علمى در يك مركز پژوهشى، نيازمند فرد يا افرادى هستيم كه افزون بر داشتن بينش قوى از وضعيت كشور، درك درستى از پژوهش و تحقيقات در حال اجرا در جهان كنونى داشته باشند.منبع : نورپرتال
لينک مطلب
توسط صغری شکوهی در یک شنبه 30 خرداد 1389 ساعت 7:57 PM
نظرات 0