با اينكه انسان نخستين قادر بود برخي نيازهاي ساده و اوليه خود را به تنهايي برآورد ولي به زودي دريافت كه در غالب اوقات نيازمند كار جمعي است. كار جمعي نه فقط مختص انسان (موجود متفكر) بلكه نمونه هايي نيز مانند موريانه ها ، زنبور عسل و مهاجرت جمعي پرندگان و ... در طبيعت دارد.
در حيات بشر اما به مرور زمان و بويژه در گذر از كوچ نشيني به يكجا نشيني و توسعه روستا نشيني و سپس شهر نشيني ( مدنيت ) ضرورت كار جمعي افزايش بيشتري يافت و اين ضرورت ابتدا به صورت تقسيم كار رخ نمود.
در تمدن ايران باستان، تقسيم جامعه به سه طبقه دبيران ، سپاهيان و پيشه وران نمادي از كار جمعي ( تقسيم كار ) به شمار مي آمد. دين مبين اسلام نيز تاكيدات مكرري بر كار جمعي دارد: تعاونوا علي البر و التقوي... يد الله مع الجماعه و ... از طرفي امروزه يافته هاي علمي بويژه در شاخه مديريت، ضرورت كار جمعي از طريق: برنامه ريزي، ايجاد سازمان و رهبري ( مديريت) را روشن تر نموده است. جالب اينكه پس از انقلاب اسلامي در قانون اساسي ج.ا.ايران نيز بر تقويت بخش تعاون توجه ويژه اي شده است.
پشتوانه تئوریک ضرورت كار جمعي را نظريات فلسفي (مانند نظريه قرارداد اجتماعي ژان ژاك روسو ) بدانيم يا آموزه هاي ديني پيامبران يا يافته هاي علمي محققين علوم اجتماعي و يا حتي نمونه هاي طبيعي ، در هر صورت انسان امروزين مانند بشر ديروز براي پيشبرد اهداف خود لاجرم نيازمند آن است و كار جمعي ضامن استفاده بهينه از امكانات اجتماعي و استعدادهاي فردي است.
انسان امروزي عليرغم توسعه ، پيشرفت علمي و ترقي فناوري و گسترش رفاه، از ابتدايي ترين نيازها ي خود ( حتي در قبايل بدوي استوايي) تا معظلات جمعي در پيشرفته ترين كشورها ناگزير از كار جمعي است. در صحنه روابط بين الملل نيز پيمانهاي جمعي و سازمانهاي بين المللي و منطقه اي هر كدام نمونه هايي عيني از اين ضرورت انكار ناپذير محسوب ميشوند.
در نگاه اوليه كار جمعي را ميتوان در سه شكل ، همكاري (تقسيم كار) ، هماهنگي (نظم و انضباط) و همفكري ( مشورت) تصور نمود كه هر كدام قالب ويژه اي از كار جمعي است و الزامات و مقتضيات خاص خود را مي طلبد. قدر مسلم نياز به كار جمعي كاهش هزينه، افزايش بهره وري و بهبود امور است.
از آنجا كه انسان بالفطره به جماعت (زوج ) خلق شده است، قبل از جستجوي هر راهي براي تقويت كار جمعي، ابتدا بايد موانع و آفتهاي كار جمعي را شناسايي و سپس راههاي رفع اين موانع و تقويت كار جمعي را جستجو نمود.
در واقع آفتهاي كار جمعي را شايد بتوان در دو دسته ذاتي ( فردي ) و محيطي ( سازماني ) دسته بندي نمود. شايع ترين موانع در كار جمعي عبارتند از : بي اعتمادي و سوء ظن ، خود رايي و استبداد ، بخل، حسادت و پنهانكاري ، ضعف فرهنگ كار جمعي ، ضعف ساختار و سازمان و ضعف مديريت. نيمي از اين آفتها ريشه در كاستيهاي اخلاق فردي دارد و نيم ديگر به نارساييهاي اداري يا سازماني بر مي گردد.
بخش نخست با تهذيب نفس و تعالي اخلاق قابل رفع است . سوء ظن و بدگماني يا بي اعتمادي در فرهنگ ديني ما بسيار نكوهيده و گاه گناه شمرده شده است. اصول فقهي ما اصل را بر برائت ، سلامت و صحت مي گذارد و خود راييي و استبداد نوعي استكبار در برابر خداوند متعال محسوب و بسيار مذموم شمرده شده است. بخل و حسادت كه نتيجه آن پنهانكاري ،اقدام انفرادي و پرهيز از مشاركت جويي و سهيم كردن ديگران در موفقيتها و كاميابيهاست نيز، از مصاديق اخلاق سيئه محسوب ميشوند.
در هر حال در اين مجال كوتاه شايد بتوان برخي راههاي تقويت كار جمعي را به صورت ذيل بر شمرد :
- تهذيب و تعالي اخلاق فردي از طريق تقويت باورهاي ديني
- تقويت توان و قابليتهاي فردي از طريق آموزش
- احترام متقابل و پرهيز از خود رايي
- دميدن روح اعتماد به سازمان از طريق احترام به افراد
- شفافيت در مديريت و پاسخگويي
- تفويض اختيارات و و اگذاري نقشها و و ظايف
- مشورت و باور داشتن نظام تصميم گيري مشاركتي
- نظم ، انضباط و دقت
- نهاد سازي و پرهيز از قائم بالفرد نمودن امور
- مديريت زمان
- آموزش و فرهنگ سازي
- انتقاد پذيري ، بردباري ، نرمش و تساهل
- به رسميت شناختن تفاوتها و اختلاف علايق و سلايق
- و......
حضرت محمد (ص) : هرگاه به مردي نگاهش مي افتاد و از او خوشش
مي آمد ، ميفرمود : آيا او شغل و حرفه اي دارد ؟ پس اگر مي گفتند : نه
ميفرمود : او از چشم من افتاد .
گفته ميشد : چرا يا رسول الله ؟
ايشان پاسخ مي داد : چون مومن اگر شغلي نداشته باشد ، با ( خرج کردن) دينش زندگي کند و از دينش مايه ميگذارد.
منبع : www.cdm.blogfa.com
لينک مطلب