انقلابیون آخرالزمان بر گرد منجی جهان

انقلاب‌های مادی و الهی با وجود یارانی فداکار به پیروزی می‌رسند، یارانی که با شناخت کامل از رهبر و اهداف او، تا آخرین لحظه ثابت قدم و آماده هر گونه فداکاری باشند. انقلاب الهی و جهانی امام مهدی (علیه‌السلام) نیز به یارانی نیاز دارد که ضمن آشنایی و اعتقاد به امام، تا آخرین لحظه، آماده رشادت و فداکاری باشند. در مسیر انقلاب جهانی امام مهدی (علیه‌السلام) سه گروه - یاران خاص، لشکر ده هزار نفری و توده مردم - یاری‌گر امام خواهند بود.

بنا بر روایات، یاران خاص امام مهدی (علیه‌السلام) افرادی با ویژگی‌هایی الهی مانند: بینش عمیق نسبت به پروردگار و امام مهدی (علیه‌السلام)، افرادی مخلص، برخوردار از تأییدات الهی، شیران روز و زاهدان شب هستند.

البته یاری حضرت مختص به دوران ظهور و حکومت ایشان نمی‌شود، بلکه انقلاب عدل جهانی امام مهدی (علیه‌السلام) مانند هر انقلاب دیگری، نیاز به یارانی زمینه‌ساز دارد، لذا با آراسته شدن به این ویژگی‌ها، می‌توان زمینه‌های ظهور و تشکیل حکومت عدل جهانی امام مهدی (علیه‌السلام) را فراهم کرد.

سه گروه تاریخ ساز آخرالزمانی

در انقلاب عدل جهانی امام مهدی (علیه‌السلام)، سه گروه، ایشان را یاری خواهند کرد:
گروه اول : نخستین کسانی که گرد امام مهدی(علیه‌السلام) جمع می‌شوند و دعوت جهانی امام مهدی (علیه‌السلام) با آن‌ها آغاز می‌شود، 313 نفر یاران خاص حضرت هستند که فرماندهان و کارگزاران سپاه ایشان را تشکیل می‌دهند. امام جواد (علیه‌السلام) فرمودند: « ... و از اصحابش سیصد و سیزده تن به تعداد اصحاب بَدر از دورترین نقاط زمین به گرد او فراهم آیند ...» (١)
گروه دوم : لشکری ده هزار نفری از یاران که تحت فرماندهی یاران خاص حضرت هستند و با جمع شدن این عده، قیام حضرت آغاز می‌شود. امام جواد (علیه‌السلام) فرمودند: «... و چون «عقد» که عبارت از ده هزار مرد باشد، کامل گردد، به اذن خدای عزیز و جلیل قیام می‌کند ...» (٢)
گروه سوم : در ادامه قیام توده‌های انبوه مردم که از ظلم و ستم خسته شده‌اند، برای یاری به امام می‌پیوندند. پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: « ... زمین به نورش روشن گردد و حكومتش به شرق و غرب عالم خواهد رسید» (٣)

انقلابی های فراملّی

313 یار امام مهدی (علیه‌السلام) از منطقه و نژاد خاصی نیستند و از سراسر جهان می‌باشند. امام جواد (علیه‌السلام) فرمودند: «... اصحابش، اجتماع می‌‎کنند به سوی او به تعداد اهل بدر، ۳۱۳نفر از دورترین نقطه زمین...»(٤) البته در برخی از روایات، نام برخی افراد از بعضی شهرها ذکر شده است، که نام این اشخاص مبهم است؛ مثلاً محمّد از شهر طالقان که می‌‎تواند نام عده‎ی زیادی باشد و به‌ علاوه نام برخی شهر‌ها فرق کرده و برخی از نام‎ها مربوط به شهرهای متعدد در کشورهای گوناگون می‌تواند باشد. همچنین سند این روایت‎ها، قابل اعتماد نیست؛ لذا نمی‌‎توان گفت از کدام شهر، چه افرادی، از گروه یاران هستند، ولی آنچه مسلم است، این است که یاران حضرت، از مناطق مختلفند. (٥)

یاران منجی موعود و خصوصیاتی مثال زدنی

از آنجایی که انقلاب عدل جهانی امام مهدی (علیه‌السلام)، انقلابی الهی است، یاران این انقلاب نیز افرادی خاص و با ویژگی‌هایی الهی هستند، از این رو در روایات ویژگی‌هایی برای 313 یار خاص امام مهدی (علیه‌السلام)، بیان شده است که با داشتن آن ویژگی‌ها، می‌توان امیدوار بود که در خیل یاران حضرت قرار بگیریم. مهم‌ترین این ویژگی‌ها عبارتند از:
1- بینشی عمیق نسبت به حق تعالی : امام صادق (علیه‌السلام) فرمودند: «... آنان مردانی هستند که دل‌هایشان مانند پاره‌های آهن است و هیچ تردیدی نسبت به ذات مقدس خداوند ندارند ...»(٦)، نشانه‌های این بینش «ذکر» و «تلاش در اطاعت» است که در ادامه روایت به آن اشاره شده است: «... آنان مردان شب‌زنده‌داری هستند که زمزمه نمازشان مانند صدای کندوی زنبوران به گوش می‌رسد. شب‌ها را با شب‌زنده‌داری سپری می‌کنند و بر فراز اسب‌ها، خداوند را تسبیح می‌گویند ...».
2- بینش عمیق نسبت به امام : یاران امام مهدی (علیه‌السلام) معرفت، شناخت و اعتقاد کامل به امامشان دارند. امام سجاد (علیه‌السلام) در این‌باره می‌فرماید: «... آنان قائل به امامت امام مهدی هستند ...»(٧)، نتیجه این بینشِ عمیق، عشق، محبت و اطاعت از امام است؛ امام صادق (علیه‌السلام) در این‌باره فرمودند: «... آنان برای تبرک، بر زین اسب امام دست می‌کشند و در میان رزم، بر گِردش می‌چرخند و با جان خود، از او محافظت می‌کنند و اطاعت آنان از امام، از فرمان‌برداری کنیز در برابر مولایش بیشتر است... ایشان چون مشعل های فروزانند که دلهای استوارشان بسان قندیل‌های نور در سینه‌هایشان آویخته است، از ترس خدا نگرانند و شهادت را می‌خواهند و آرزو می‌کنند که در راه خدا کشته شوند ...» (٨)

3- افراد با اخلاص : در روایتی امام‌ جواد (علیه‌السلام) به عبدالعظیم حسنی فرمودند:«... و هنگامی‌ که برای او این ۳۱۳ نفر از اهل اخلاص جمع شد، خداوند امر او را ظاهر خواهد کرد.» (٩)
4- برخوردار از تأییدات الهی : طبرسی در روایتی از امام‌ علی (علیه‌السلام) نقل کرده که فرمودند: «تا اینکه خداوند مردی را در آخرالزمان برمی‌انگیزاند... او را به ملائکه‌اش تأیید کرده و انصارش را حفظ خواهد نمود» (١٠)
5- شیران روز و راهبان شب : امام‌ صادق (علیه‌السلام) فرمودند: «گویا من نظر می‌کنم به قائم و اصحاب او در کوفه... سجده‌ها به پیشانی‌های آنها اثر گذارده است، شیران در روز و راهبان در شب‌اند...» (١1)

تو نیز بر خیمه یاران درآ

اگر چه بنا به ظاهر برخی روایات، این ویژگی‌ها برای 313 یار خاص امام مهدی (علیه‌السلام) ذکر شده است، ولی یاری امام مختص به دوران ظهور و حکومت ایشان نمی‌شود. امام صادق علیه‌السلام فرمودند: «هر کس دوست دارد از یاران حضرت قائم باشد، باید منتظر باشد و در حالی که منتظر است با ورع و پرهیزکاری عمل کند و بر اساس محاسن اخلاقی رفتار کند.» (12) لذا منتظران بهتر است در زمان غیبت، با آراسته شدن به این ویژگی‌ها، یاری‌گر امام مهدی (علیه‌السلام) باشند و زمینه‌های ظهور و تشکیل حکومت عدل جهانی ایشان را فراهم کنند.

پی نوشت:

1. کمال‌الدین، شیخ صدوق، ج2، باب 36، ح2، ص378.
2. همان.
3. کمال الدین، صدوق، ج 1، باب 24، ح 7، ص 280.
4. همان، ج2، باب 36، ح2، ص378.
5. آفتاب مهر یکصد پرسش و پاسخ مهدوی، جمعی از محققین مرکز تخصص مهدویت، نشر بنیاد فرهنگی مهدی موعود (علیه‌السلام)، قم، چاپ پنجم، زمستان 88، ص 107.
6. بحارالانوار، مجلسی، ج52، باب26، ح82، ص308.
7. کمال‌الدین، صدوق، ج1، باب 31، ح2، ص320.
8. بحارالانوار، مجلسی، ج52، باب26، ح82، ص308
9. کمال‌الدین، صدوق، ج2، باب 36، ح2، ص378.
10. بحارالانوار، مجلسی، ج52، باب26، ح6 ص280.
11. همان، ج52، باب 27، ح202، ص386.

12. الغیبه، نعمانی، باب11،ح16، ص200.

فاطمه اسداللهی طاهری

بخش مهدویت تبیان

شبکه های مجازی و سبک زندگی مردم آخرالزمان

امروزه سیستمهای پیشرفته ارتباطی بایستی دارای قوانین خاص و پیوستهای فرهنگی باشند تا هویت اجتماعی، خانوادگی و سبک زندگی دینی و بومی را کمتر تهدید کرده و در خدمت فرهنگ اصیل اسلامی و آموزه ناب ظهور درآیند.

در بخش اول این نوشتار به بررسی یکی از دو دیدگاه درباره کارکرد شبکه های مجازی در آخرالزمان و نقش آن در زمینه سازی برای ظهور پرداختیم. همچنین به دو نوع سبک زندگی، بر اساس روایات مهدویت اشاره کردیم.
دیدگاه دوم شبکه های مجازی را در خدمت سبک زندگی آخرالزمانی می بیند. دیدگاهی که شبکه های مجازی را ابزار شیطان می داند، واقعیت عینی و ملموس این فضاها را در شرایط کنونی بررسی می کند و درباره خیر و شرش برآیند می گیرد و در مجموع به شاخصه هایی می رسد که منطبق بر سبک زندگی آخرالزمانی است.

ویژگی های کلی این شبکه ها (1) این گونه برشمرده شده اند:
- از بین بردن روحیه نجابت و عفت:
« زنان در آن زمان، بی ‌حجاب و برهنه و خودنما خواهند شد، آنان در فتنه‌ها داخل، به شهوت‌ها علاقه‌مند و با سرعت به سوی لذّت‌ها روی می‌آورند...» (2)
- معکوس کردن جریان پاکی و طهارت در جامعه و گستراندن دام های گروهی و باندی و فرقه ای برای ابتذال و فساد بیشتر:
«... مردم براى فجور پیمان برادرى مى بندند و دیندارى برخى موجب انزواى آنان از دیگران مى شود و با دروغ گفتن عزیز و محبوب مى شوند و محبت تنها بر زبان ها به كار مى رود و دل هاى مردم با یكدیگر كینه دارد.» (3)
- شیوع تجارت فحشا و درآمدزایی نامشروع از طریق پورنو و ابتذال جهانی و تشویق مردم به کسب درآمد از این طریق:
«مى بینى مردان خود را براى مردان آماده ساخته و زنان براى زنان; و خواهى دید كه زن و مرد از عمل نامشروع امرار معاش مى كنند و زنان هم چون مردان به برپایى مجالس اقدام مى كنند.» (4)
- گستراندن رفتارهای پرخاشگرانه و اجتماع گریز و اخلاق ستیز:

«... جوان آنها بدخو شود و هر كه با آن مردم درآمیزد گنه كار باشد... كوچكان بزرگان را احترام نكنند و توانمندان فقیران را پوشش ندهند» (5)

- عادی جلوه دادن فسق و فجور جهانی و ایجاد رقابت در انجام فساد اخلاقی:
«. . . در آن روزگار ـ خواهى دید كه مردى چون روزى بر او گذشت و گناه بزرگى چون فجور و كم فروشى و ارتكاب حرام  و... انجام ندهد ـ ناراحت و غمگین بوده و گمان دارد كه آن روز عمرش تلف شده است.»  (6)
 - گستراندن روحیه فخر فروشی و خودبرتربینی کاذب و پوشالی:
«در آن هنگام مردم بر یكدیگر با نیاكان و ثروتهاى خود برترى مى جویند.» (7)
- ترویج روحیه ثروت دوستی و تجمل گرایی روز افزون:
«در آن روزگار خواهى دید كه ثروتمند از مومن عزیزتر است.» (8)
- گستراندن روحیه خیانت ورزی و عدم پایبندی به تعهدات و پیمان ها:
«امانت داری کم می شود و خیانت زیاد می شود.» (9)
- ترویج جنسیت گرایی افراطی:
«هنگامى كه زنان بر امور جامعه مسلط شوند و دختران زمام كار در دست گیرند و كودكان به امارت رسند...» (10)
- تحقیر و استهزای دینداران و مومنان:
«مومن را می بینی كه غمناك و ذلیل و كوچك شمرده مى شود» (11)

حتی این دیدگاه نیز، با اصل وجود این شبکه های گسترده مخالفت ندارد و معتقد است که بایستی این سیستم های پیشرفته ارتباطی قوانین خاص خودشان را داشته باشند و برای آن ها پیوست فرهنگی تعریف شود که هویت اجتماعی، خانوادگی و سبک زندگی دینی و بومی را کمتر تهدید کنند. چنان چه در همین راستا دیدگاهی که ارتباطات فراگیر را در خدمت ظهور می- داند نیز، با استفاده بی قید و شرط از این شبکه ها مخالف است و معتقد است بایستی این ابزارها در خدمت حق و فرهنگ ناب اسلامی و شیعی در آید.

از سخنان زیبا تا عمل نیک

به علاوه با فرض این که در این شبکه های مجازی صرفا محصولات خاص عقیدتی و اخلاقی ارائه شود، باز هم نکات قابل تأملی در پرهیز از درگیر شدن با این موج های فراگیر وجود دارد. در این شبکه ها هر کسی هر محصولی داشته باشد نشر می دهد. بر فرض که این محصول صرفا عقیدتی و اخلاقی باشد و در راستای افزایش علم و اطلاعات، اولین نکته ای که باید رعایت شود، این است که علم را بایستی از اهلش گرفت و نکته دوم عمل کردن به آن است.

امیرالمومنین علیه السلام می فرماید: «اى مردم بدانید كمال دین طلب علم و عمل بدانست، ... علم نزد أهلش نگهداشته شده و شما مأمورید كه آن را از اهلش طلب كنید، پس آن را بخواهید.» (12)
امام صادق علیه السلام فرمود: «هر كه براى خدا علم را بیاموزد و بدان عمل كند و به دیگران بیاموزد در مقامهاى بلند آسمان ها عظیمش خوانند و گویند: آموخت براى خدا، عمل كرد براى خدا، تعلیم داد براى خدا.» (13)

در این زمینه در وصف مردم آخرالزمان در "مکارم الاخلاق" آمده است: «سخنانشان زیباست، و اعمالشان بیمارى شفا ناپذیر است.» (14) 
همچنین در این شبکه ها با نوعی انباشتگی اطلاعات و سرگرمی مواجه هستیم. انباشتگی اطلاعات در کنار همه ویژگی- های زندگی پر مشغله دنیای مدرن، زمینه غفلت را در عصر غیبت (15)، بیش از پیش فراهم می کند.

پی نوشتها:

1) برگرفته از سخنان حجت الاسلام رحیم کارگر، خبرگزاری شبستان.
2) من لایحضره الفقیه، ج۳، ص۳۹۰، ح۴۳۷۴ .
3) نهج البلاغه صبحی صالح، ص 157.
4) كافى، ج 8 ص 38.
5) نهج البلاغه صبحی صالح، ص 354.
6) بحارالانوار، ج 52، ص 259.
7) مکارم الاخلاق، ص 451.
8) تلخیص و ترجمه منتخب الاثر، ص 179.
9) بحارالانوار، ج 42 ، ص 310.
10) كافی، ج 8 ص 69.
11) همان، ص 39 .
12) همان، ج‏1 ص 30.
13) همان، ص 35.
14) مكارم الأخلاق، ص 448.

15) برای مطالعه در این مورد ر.ک: "راه نجات بشر از سراشیبی غفلت در عصر غیبت "، ویژه نامه نیمه شعبان .

آیا شبکه های مجازی در خدمت ظهور است؟

دو دیدگاه نسبتا مخالف درباره کارکرد شبکه های مجازی در آخرالزمان مطرح است. بر اساس یکی از دیدگاه ها، ظهور و انقلاب حضرت مهدی (علیه السلام) جهانی است و بر این اساس نیازمند زیرساخت های جهانی است. صاحبان این دیدگاه ( ١)، از جمله به روایاتی استناد می کنند که درباره سیستم های پیشرفته ارتباطی در زمان قیام حضرت مهدی (علیه السلام) سخن می گوید:
«وقتی قائم ما قیام کند، خداوند چنان قوای بینایی و شنوایی به مومنان می دهد که از راه دور بدون واسطه او را دیده و سخن او را می شنوند.» (٢)

ولی دیدگاه دیگر به شبکه های مجازی و نقش گسترده ای که در زندگی امروز ایفا می کنند، خوش بین نیست. بر اساس دیدگاه دوم آخرالزمان عرصه تقابل شدید خیر و شر است و شبکه های در هم تنیده مجازی که به جزئی ترین نقاط زندگی انسان امروز نفوذ کرده است، ابزار هایی قدرتمند در اختیار شر است.
در این زمینه از جمله، به روایت زیر استناد می شود:
«در آن زمان، فتنه ها چونان پاره‌های شب تاریک، شما را فرا می‌گیرد و هیچ خانه‌ای از مسلمانان در شرق و غرب عالم نمی‌ماند؛ مگر اینکه فتنه‌ها در آن داخل می‌شوند.» (٣)

بر اساس دیدگاهی که سیستم های ارتباطی پیشرفته و از آن جمله شبکه های مجازی را وسیله ای موثر در جهت نشر حقیقت و رساندن پیام شیعه به دورترین نقاط جهان می داند، فطرت انسان امروز، تشنه شنیدن حق است و این وسایل ارتباطی زمینه را فراهم می کند. از طرف دیگر این دسته به روایاتی که درباره کشف همه ی ٢٧ حرف علم در زمان ظهور است، استناد می کنند و پیشرفت علم از ٢ حرف به ٢٧ حرف را، دلیل دیگری برای نظر خود می دانند. این دیدگاه همچنین معتقد است، این که کار حضرت مهدی (علیه السلام) یک شبه اصلاح می شود، با کمک همین وسایل ارتباطی سرعت بخشیده می شود.
طبق این دیدگاه، عدالت اجتماعی، یعنی برخورداری یکسان مردم از خدمات اجتماعی و کاهش شکاف بین مردم و جوامع، که از پیامدهای اصلی این ابزارهاست که در خدمت اهداف عدالت گسترانه قیام حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه) است. صاحبان این دیدگاه همچنین معتقدند که این سیستم های پیشرفته برای از بین بردن فقر و گسترش علم مناسبند، همان گونه که حکومت جهانی حضرت مهدی (علیه السلام) در پی آن است.

دو نوع سبک زندگی متضاد

در میان روایات مهدویت دو نمونه سبک زندگی قابل شناسایی است. یکی مربوط به روایاتی است که احوال مردم و جوامع را در آخرالزمان توصیف می کنند. با بررسی کلی این روایات به یکسری شاخصه های اصلی در مورد سبک زندگی در آخرالزمان و عصر غیبت می رسیم. از جمله این مولفه ها می توان به شهوت گرایی، وارونه شدن ارزش ها، علنی شدن منکرات، گرایش به دروغ و فریب، گرایش به ثروت و ثروتمندان اشاره کرد. با بررسی بیشتر درباره این روایات می توان شاخصه های جزئی تری را کشف نمود.
شاخصه های دیگری در سبک زندگی وجود دارد که از روایات برداشت می شود و زمینه ساز ظهور حضرت مهدی (علیه السلام) است. به عنوان نمونه می توان به روایاتی اشاره کرد که درباره ویژگی های یاران حضرت مهدی (علیه السلام) از لحاظ زهد، بصیرت، عبادت، ولایت پذیری، شجاعت،...توضیح داده اند و یا روایاتی که درباره روش برطرف کردن موانع ظهور و تعجیل در آن سخن می گویند.

دسته دیگر از این روایات تحت عنوان امتحان شیعیان در عصر غیبت، به بررسی راهکارهایی می پردازد که مومنان را از امتحان ها و فتنه های آخرالزمان، سربلند بیرون می آورد. مجموع این روایات شاخصه هایی را بیان می کنند که نقطه مقابل آن شاخصه های دیگری (شهوت گرایی، وارونه شدن ارزش ها، علنی شدن منکرات، گرایش به دروغ و فریب، گرایش به ثروت و ثروتمندان) اند. در واقع در این روایات به مومنان توصیه می شود، در مقابل فتنه و سختی های آخرالزمان به قرآن و اهل بیت (علیهم السلام) پناه ببرند. در یاری حضرت ولی عصر (علیه السلام) و عهدی که با ایشان دارند، هم دل و هم پیمان شوند. راه امر به معروف و نهی از منکر و تولی و تبری در پیش گیرند. به دین خود چنگ بزنند و به علما پناه ببرند. حتی خود را برای سختی های دوران ظهور و جنگیدن در رکاب امام آماده کنند. در واقع این سبک زندگی در خدمت زمینه سازی برای ظهور است.

دنیای امروز و یک سوال اساسی

ولی آنچه حائز اهمیت است، مقایسه این موارد با سبک زندگی عینی و ملموس خودمان در شرایط فعلی است. بی شک در زندگی امروز، شبکه های مجازی جایگاه خاصی دارند. این شبکه ها در همه عرصه های زندگی ( دین، هنر، تغذیه، پوشش، ازدواج، سینما، موسیقی و...) وارد شده و جزء لاینفک آن شده اند. سوالی که پیش می آید این است که شبکه های مجازی بیشتر در خدمت کدام سبک زندگی اند؟ آیا بیشتر بر شاخصه های مذکور در جوامع آخرالزمانی منطبقند و یا زمینه ظهور را فراهم می کنند؟
در این بخش به مولفه هایی کلی از دیدگاه اول اشاره کردیم. در مقاله بعدی دیدگاه مخالف را درباره شبکه های مجازی بررسی می کنیم.

ادامه دارد...

پی نوشت:

1) درباره این دیدگاه ر.ک: دکتر مهدی قاسمی نراقی، دکتر رضا مرادی خلیفه لو. فناوری اطلاعات و ارتباطات زمینه ساز انقلاب جهانی حضرت مهدی (عج)، مجله عصر آدینه.
2) ترجمه و تلخیص منتخب الاثر، ص 206
3) سید بن طاووس، الملاحم و الفتن یا فتنه ها و آشوب های آخرالزمان ،ص 31

کارشناس ارشد علوم حدیث
بخش مهدویت تبیان

وقتی که خوبان باز می گردند

«رجعت» در لغت به معنی بازگشت است، و در اصطلاح به معنی بازگشت گروهی از مومنان خالص و عده‌ای از منافقان فاجر، پیش از قیامت به این جهان است. اعتقاد به رجعت یکی از عقاید مسلم و تردیدناپذیر شیعه است، که بر اساس آیات قرآن و احادیث معصومین استوار می ‌باشد. زیرا خداوند منان بر طبق حکمت بالغه ‌اش مقرر فرموده که به هنگام پیاده‌ شدن احکام الهی و استقرار یافتن حکومت واحد جهانی، چشم‌ انتظاران آن روزگار مسعود بازگردند و از برکات بی ‌پایان دولت کریمه خاندان وحی برخوردار شوند.

هنگامی ‌که مومنان خالص برای مشاهده الطاف حق و درک لذت زندگی در پناه دولت حق باز می ‌گردند. ستمگران و ملحدان نیز باز می ‌گردند، تا پیش از آخرت قسمتی از واکنش اعمال خود را ببینند و مایه سرور و طیب خاطر ستمدیدگان گردد.
فرمان رجعت همانند فرمان ظهور، از طرف خداوند قادر متعال صادر می‌ شود و جمعی از بندگان خالص خداوند، که سالها و احیاناً قرنها پیش از آنان دیده از جهان فروبسته‌ اند، باز می‌ گردند و تجلی قدرت خداوند را در دولت کریمه امام مهدی علیه ‌السلام می‌ بینند. آیات بی‌ شماری از قرآن کریم، توسط امامان، به‌ عنوان آیات رجعت مطرح شده، که از بررسی آنها وقوع رجعت در میان پیشینیان و امکان آن در آینده به ‌روشنی اثبات می ‌گردد.

رجعت وعده الهی

اموراتی که در قرآن و روایات برای آینده پیشگویی شده است بر دو دسته اند: برخی از آنها وعده است و برخی دیگر نشانه.
نشانه ها قابل تغییرند و احتمال عدم تحقق آنها وجود دارد، مانند برخی علائم غیرحتمی ظهور. امّا وعده های الهی تخلف ناپذیرند و قطعاً تحقق می یابند چه اینکه قرآن می فرماید: "إِنَّ اللَّهَ لاَ یُخْلِفُ الْمِیعَادَ "( آل عمران، آیه 9) حال اگر وعده ای مقدمه لازمی داشته باشد که بدون آن نتواند تحقق یابد، آن مقدمه هم قطعی خواهد بود.

رجعت، وعده تخلف ناپذیر و یا نشانه تغییرپذیر

اکنون باید به این موضوع بپردازیم که آیا رجعت مانند قیامت و ظهور حضرت مهدی علیه السلام یک وعده الهی است که تخلف ناپذیر باشد و یا نشانه ای از نشانه های عصر ظهور و قیامت می باشد که تغییرپذیر باشد؟

و پاسخ آن این است که رجعت وعده الهی است.  امّا درباره ی وعده بودن آن به یک آیه و یک روایت اشاره می کنیم. قرآن کریم می فرماید:
وَعَدَ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَیَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِی الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَ لَیُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِینَهُمُ الَّذِی ارْتَضى‏ لَهُمْ وَ لَیُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْناً یَعْبُدُونَنِی لا یُشْرِكُونَ بِی شَیْئاً وَ مَنْ كَفَرَ بَعْدَ ذلِكَ فَأُولئِكَ هُمُ الْفاسِقُونَ.(آیه 55 سوره نور)

"خداوند به كسانى از شما كه ایمان آورده و كارهاى شایسته انجام داده‏اند، وعده داده است كه حتماً آنان را در زمین جانشین قرار دهد، همان گونه كه كسانى پیش از ایشان را جانشین كرد، و قطعاً دینى را كه خداوند براى آنان پسندیده است، براى آنان استقرار و اقتدار بخشد و از پى ترسشان امنیّت را جایگزین كند، تا (تنها) مرا بپرستند و چیزى را براى من شریك نگیرند، و هر كس بعد از این، كفر ورزد پس آنان همان فاسقانند."
نکاتی که در مورد این آیه باید مورد بررسی قرار گیرد این است که:
اولاً این وعده الهی شامل همه مومنان نیست، بلکه یک گروه خاصی از مومنان است که به اعلی درجه ی ایمان و عمل صالح رسیده باشند، زیرا آیه صراحت دارد که همه مومنان مشمول این وعده نیستند که از عبارت "منکم" استفاده می شود. و مومنان هم از سه حال خارج نیستند:
الف) مومنان کامل که در اعلی درجه ایمان و عمل صالح رسیده اند.
ب) مومنان متوسط که ایمان و عمل صالحشان در حد متوسط است.
ج) مومنان مستضعف که ایمان و عمل صالحشان در حدّ ضعیف است.
گروه دوم و سوم نمی تواند مورد وعده الهی باشد، زیرا ترجیح مرجوح بر راجح، ظلم و عقلا قبیح است. پس وعده داده- شدگان منحصرند در گروه اول که مصداق آنان در مرتبه اول پیامبراکرم صلی الله علیه و آله و ائمه اطهار علیهم السلام هستند، سپس مومنانی که در درجه ی اعلی بعد از آنان می باشند.
بنابراین خدای سبحان به مومنان کامل وعده ی قطعی داده است که به زودی زمینه ی حکومت آنان را در روی زمین فراهم کرده و آنان را وارث زمین قرار دهد و کره ی زمین را از لوث کفر و نفاق پاک نماید به طوری که هیچ سببی از اسباب ترس و نا امنی مومنان حاکم را تهدید نمی کند، بلکه سرتاسر عالم را خیرات و امنیت فرا می گیرد و جامعه از هر گونه ترس و دلهره در امان و آسایش می باشد و زندگی پاک و طیب را در سایه ی حکومت کریمه تجربه می کند.
ثانیاً آیه می فرماید: اسلام که دین حق و مرضیّ الهی است به طور اساسی و بنیادی در روی زمین استقرار پیدا نموده و هیچ چیزی استقرار او را تهدید نمی کند و هیچ مانعی از نفوذ و اجرای احکام آن در جامعه وجود ندارد، بشر به آن حد از رشد و کمال می رسد که فقط خدای یگانه را پرستش نموده و هیچ چیز دیگری را مستحق عبادت و پرستش نداند.

آنچه مسلم است این جامعه با این خصوصیات، از آغاز بعثت رسول اکرم صلی الله علیه و آله تا به امروز، هرگز محقق نشده است و چشم گیتی مصداق چنین جامعه ای را هنوز ندیده است و برای پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و اهل بیت آن حضرت علیهم السلام و مومنانی که در مرتبه بعدی قرار دارند هیچ گاه چنین زمینه ای در طول تاریخ فراهم نشده است، بلکه همه ی آنان در اثر ظلم ظالمان و بیدادگری غاصبان و توطئه منافقان، به زندان ها و  تبعیدگاه ها افتاده اند و در نتیجه به فیض شهادت نایل آمده اند پس باید در آخرالزمان به دنیا باز گردند تا این وعده الهی در باره آنان محقق گردد و لذت و شیرینی گسترش دین موردپسند خداوند را که در راه استقرار آن لحظه ای درنگ نکرده اند چشیده و شاهد استقرار دولت کریمه، عزت اسلام و مسلمین و ذلّت نفاق و منافقین باشند.
و نیز امام صادق علیه السلام می فرمایند: وَاللهِ لا تَذهَبُ الأیَامُ و اللّیالیُ حتّی یُحیِیَ اللهُ المَوتی و یُمیتَ الأحیاءَ، و یَرُدَّ اللهُ الحَقَّ إلی أهلِهِ و یُقِیمَ دینَهُ الّذِی ارتَضاهُ لِنَفسِه و نَبِیِّهِ، فَأَبشِروا، ثُمَّ أبشِرُوا. فَوَ اللهِ ما الحَقُّ إلاّ فی أیدِیکُم.( الکافی، ج ۳، ص ۵۳۸٫)
به خدا قسم روزها و شب ها به پایان نمی رسد تا اینکه خداوند مردگان را زنده کند و زنده ها را بمیراند و خداوند حقّ را به اهلش بازگرداند و دینی را که مورد رضایت خود و رسولش می باشد به پا دارد. پس بشارت باد بر شما و بشارت باد بر شما. به خدا قسم که حقّ جز در دست های شما نمی باشد.
در این روایت امام علیه السلام با قسم به خداوند زنده شدن مردگان و برپایی دین حق به دست مومنان را خبر داده اند.

بنابراین به طور حتم این وعده الهی در آینده محقق شده و حکومت عدل الهی در زمین به دست صالحان بر پا می شود. تعدادی از یاران خاص امام زمان علیه السلام از رجعت کنندگان و تعدادی هم از مومنین خالص همان زمان می باشند و ما باید تمام سعی و تلاشمان این باشد که در راه رضایت خدا و امام زمان قدم برداریم تا انشاء الله بتوانیم از یاران خاص حضرت باشیم.

اعظم کارگر شریف                     
کارشناس علوم قرآنی سطوح عالی حوزه علمیه
                                                                      بخش مهدویت تبیان               

راهی باز به سوی محبوب زمان

بزرگترین آرزوی هر شیعه این است که امام زمانش را ببیند و خدمت آن حضرت مشرف شود و رابطه ای نزدیک با ایشان داشته باشد.

اما این سوال بسیاری از عاشقان ولایت است که چگونه می توانم با امام زمانم در ارتباط باشم؟ در جواب باید گفت: ارتباط با امام مهدی علیه‌السلام به دو شکل ممکن است:

۱. ارتباط ظاهری و ملاقات کردن حضرت و دیدن با چشم سر.
۲. ارتباط معنوی و از راه چشم دل.
که البته پیوند قلبی با امام رئوف از اهمیت بیشتری برخوردار است، چه بسا افرادی  همچون ابن ملجم ها دائما در حضور امام بوده ولی به دلیل عدم معرفت، نه تنها از امام خود اطاعت نکرده بلکه دشمنی هم کرده اند.

معرفتی از ژرفای وجود 

از روایات فراوانی که دربارهمعرفت و شناخت امام زمان از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و اهل‌ بیت‌ علیهم السلام وجود دارد، دانسته می‌‎ شود که از ارکان مهم ارتباط معنوی و قلبی با امام عصر علیه السلام، معرفت به ساحت مقدس اوست؛ از‌ این ‌رو در روایت آمده است: «من مات و لم یعرف امام زمانه مات میتة جاهلیة؛ هر کس بمیرد، در حالی که امام زمانش را نشناخته باشد، به مرگ جاهلیت مرده است» (١)
بعد از ایمان به وجود مقدس حضرت ولیّ ‌‌عصر علیه السلام، اولین و اساسی ‌ترین وظیفه هر منتظر، معرفت و شناخت هرچه بیشتر نسبت به آن وجود نازنین است. طبیعی است هر چه شناخت انسان از یک حقیقت، گسترده ‎تر و عمیق ‎تر باشد، امکان ارتباط باطنی او با آن حقیقت بیشتر خواهد شد؛ آدمی، با معرفت به حضرت مهدی علیه ‌السلام همه جا و همه وقت، حضور او را لمس می ‌‎کند و خود را کنار او و در محضر او می ‌‎بیند.

خداشناسی مقدمه امام شناسی

برای رسیدن به چنین ‌شناختی باید از خدا یاری خواست؛ از این‌‌ رو در دوران غیبت، خواندن این دعا توصیه شده است:
«اللَّهُمَّ عَرِّفْنِی نَفْسَكَ فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِی نَفْسَكَ لَمْ أَعْرِفْ نَبِیَّكَ

اللَّهُمَّ عَرِّفْنِی رَسُولَكَ فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِی رَسُولَكَ لَمْ أَعْرِفْ حُجَّتَكَ

اللَّهُمَّ عَرِّفْنِی حُجَّتَكَ فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِی حُجَّتَكَ ضَلَلْتُ عَنْ دِینِی‏». (٢)
بار الها! خودت را به من بشناسان که البته اگر خود را به من نشناسانی، پیغمبرت را نخواهم شناخت.

بار الها! پیغمبرت را به من بشناسان که اگر پیغمبرت را به من نشناسانی، حجّت تو را نخواهم شناخت.

بار الها! حجّت خود را به من بشناسان که اگر حجّتت را به من نشناسانی، از دینم گمراه می‌ گردم.

خدا را نمی ‌توان شناخت، مگر آن که خودش را (در عقل، فطرت، خلقت و وحی) بشناساند. هم چنین پیامبر و حجّت خدا را نیز کسی نمی‌ تواند بشناسد، مگر آن که او معرفی کرده و بشناساند. بدیهی است اگر کسی خدا را نشناسد، نه پیامبر خدا برایش معنا و مفهومی دارد و نه حجّت خدا و نه وحی خدا و نه صُنع خدا و... .

اطاعت رمز رسیدن به محبوب

برای اینكه انسان به ارتباط و حتّی دیدار پاك‌ ترین و قدسی ‌ترین وجود روی زمین موفق گردد و لیاقت تشرف به محضر مبارك آن امام بزرگوار را پیدا كند، بیش از هر چیز باید خود را به دو خصلت آراسته کند:
1.تقوا؛
2. عشق و محبت به امام.

نردبانی محکم برای صعود

تقوا، یعنی اطاعت كامل خداوند و فرمانبرداری از دستورات او كه خلاصه ‌اش انجام واجبات و ترك محرّمات است. تقوا دارای مراتبی است و اگر آدمی این نردبان را تا آخرین پله طی كند، به سعادت بزرگی دست خواهد یافت. پس تقوا، سبب نورانیّت و قرب به آن جناب و اتصال روحی با آن حضرت است.

امام زمان علیه ‌السلام در توقیع شریفی به شیخ مفید(ره) می‌ فرماید: «... پس از خداوند بترسید و تقوی پیشه کنید و به خاندان رسالت مدد رسانید. در برابر فتنه ‌هایی که پیش می ‌آید و البته عده‌ ای در این آزمایش و برخورد با فتنه‌ ها هلاک می ‌شوند، مقاومت کنید و البته همه اینها از نشانه‌ های حرکت و قیام ما هستند. اوامر و نواهی ما را متروک نگذارید و بدانید که علی ‌رغم کراهت و ناخشنودی کفار و مشرکان، خداوند نور خود را تمام خواهد کرد،... پس سعی کنید اعمال شما طوری باشد که شما را به ما نزدیک سازد و از گناهانی موجب نارضایتی ما را فراهم نماید بترسید و دوری کنید.» (٣)

بنابراین همچنان كه از كلمات گهربار آن وجود مقدّس برداشت می ‌شود، تنها چیزی كه مانع از مشاهده آن چهره نورانی است، اعمال ناشایست ماست كه آن امام را ناراحت می‌ سازد؛ در حقیقت علّت اصلی حجاب بین ما و آن حضرت در خود ماست؛ معصیت خدا سبب می‌ شود كه دل و قلب انسان از محبت خاندان وحی خالی گردد و در اثر آن بُعد روحی و جسمی از امام زمان علیه ‌السلام پیش آید.

عشق و محبت دوطرفه

خصلت دوّم برای ارتباط با امام زمان علیه ‌السلام، عشق به آن حضرت و ایجاد محبّت در خود نسبت به آن مقام مقدّس می ‌باشد. در حدیثی بسیار گرانبها كه در آن در مورد رابطه قلبی بین امام معصوم و شیعه، مضامین زیبایی نقل گردیده است، راوی از امام رضا علیه ‌السلام سوال می ‌كند: «آیا شما برای من دعا می ‌نمایید؟» امام می‌ فرماید: «آیا تو غیر از این را گمان می‌ كنی؟» راوی جواب می‌ گوید: «خیر» و سپس حضرت می‌ فرماید: «اگر خواستی كه دریابی كه مقام محبّت من با تو و اهتمام داشتن من در امر تو چقدر است، پس به قلب خود نظر كن و ببین كه در قلبت و در كارهایت چقدر به من محبّت داری و به فكر من هستی.» (٤)

این یك قاعده كلی است كه هر قدر شما به شخصی نزدیك باشید و او را دوست داشته باشید او هم شما را به همان مقدار دوست خواهد داشت. گاهی می‌شود مُحِبّ و عاشق از یك دوستی عادی، گام را فراتر می ‌گذارد؛ بدین ترتیب كه محبوب و معشوق را بیش از خود دوست دارد و او را با همه دنیا عوض نمی‌ كند و حاضر است جان را فدایش كند و اوامرش را بی ‌چون ‌و چرا، اجرا كند، در این صورت مقام محبّت و مودّت به آخرین درجه خود می‌ رسد كه شاید قابل وصف نباشد، وقتی چنین حالتی و رابطه ‌ای بین عاشق و معشوق پدید آمد، هیچ چیز نمی ‌تواند مانع اتصال گردد و هیچ سدّی نمی ‌تواند در برابر عاشق بایستد.

اگر این حالت علاقه با نهایت درجه ‌اش در قلب و روح انسان پدید آمد كه امام، آقا و مولای خود را بیش از خویش بخواهد و حاضر باشد كه جان در راه او دهد و موانع دنیوی نتواند در مقابلش بایستد، البتّه از طرف آن سرور عنایاتی به او خواهد شد.

نزدیکترین راه

البتّه راه‌های دیگری هم وجود دارد كه می ‌تواند زمینه‌ ساز ارتباط با آن حضرت گردد، كه به مهمترین آنها اشاره می ‌گردد:
• معرفت و شناخت در حدّ امكان، به آن چهارده نور تابناك خصوصاً حضرت بقیة ‌الله علیه ‌السلام؛
• به یاد آن حضرت بودن در همه اوقات؛
• انتشار دادن نام و یاد آن حضرت در بین مردم؛
• عظیم شمردن نام آن وجود مقدس؛
• دعا برای تعجیل فَرَج در هر صبح و شام در اوقات اذان؛
• هدیه نمودن ثواب عبادات به آن حضرت؛
• قرائت قرآن و عمل به آن و هدیه ختم قرآن به روح مقدّسش؛
• مقیّد بودن به خواندن زیارت عاشورا و زیارت جامعه و نماز شب؛
• توسل به آن حضرت با ادعیه ‌ای كه در خصوص آن بزرگوار وجود دارد؛
• انفاق مال برای سلامتی آن حضرت؛
• عزاداری و گریه در مصیبت جدّ بزرگوارش امام حسین علیه‌ السلام؛
• صلوات بر محمّد و آل محمّد، برای سلامتی حضرت؛
• یاری رساندن به شیعیان آن حضرت و رفع مشكلات دوستان آن بزرگوار.

سخن آخر اینکه هر چند همه ما مشتاق دیدار آن یار غایب هستیم اما وظیفه مان این است که با بالا بردن معرفتمان نسبت به ایشان و اعمال و رفتار صحیح ارتباط معنوی خد را با آن حضرت تقویت نموده و در راه زمینه سازی ظهور تلاش کنیم.

پی نوشت:

1) کمال‌الدین، شیخ صدوق، ج2، ص409
2) بحارالانوار، علامه مجلسی، ج۱۰۲، ص۱۶۵ 
3) احتجاج جلد 2، صفحة 597،بحار الانوار جلد 3، صفحة 175.

4) احتجاج، طبرسی، ج۲، ص۵۹۹.

                                                                      بخش مهدویت تبیان

منتظران قائم آل محمد پای درس صادق آل محمد علیهم ‌السلام

شاید این سوال به ذهن بسیاری خطور کرده باشد که؛ چرا منتظر ظهور باشیم درحالی که امید نداریم عمر ما به دیدن حکومت جهانی و عدالت ‌گستر منجی موعود کفاف دهد؟ قرن‌هاست که مسلمین به امید ظهورش به دنیا آمدند و از دنیا رفته ‌اند، اگر امام زمان علیه‌ السلام در دوران حیات ما نیز ظهور نکنند؛ دیگر چرا باید همواره منتظر باشیم؟

با توجه به اینکه همه مسلمانان جهان به ظهور حضرت مهدی علیه‌ السلام معتقدند و ظهور ایشان را انتظار می‌ کشند؛ عدم پاسخ به چنین سوالاتی، ممکن است در ایمان و امید منتظران خللی وارد سازد و از آنجا که انتظار در نگاه شیعه به جهت اعتقاد به زنده و ناظر بودن امام زمان علیه ‌السلام از جایگاه والایی برخوردار است؛ در این‌جا ضرورت منتظر بودن برای ظهور امام موعود علیه‌ السلام با توجه به سیره و سخنان امام صادق علیه ‌السلام، به اختصار تبیین خواهد شد.

انتظارِ اصیل

در فرهنگ اسلام و تشیع، انتظار [1] اصیل و حقیقی، انتظاری است که سبب حرکت، پویایی، عمل و آمادگی وسیع می گردد. از این ‌رو، در سخنان پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و امامان معصوم علیهم السلام، انتظار را عمل و از برترین عمل‌ها[2] یا عبادت و از محبوب‌ترین عبادت‌ها معرفی کرده ‌اند.[3] 

ضرورت انتظار فرج

مسلم است که زمان دقیق ظهور را هیچ‌ کس نمی ‌تواند پیش‌ بینی کند اما حتی اگر احتمال بدهیم که حضرت در زمان حیات ما ظهور نکند؛ همواره باید منتظر باشیم. برای توضیح این مطلب، با استفاده از روایات معصومین علیهم ‌‌السلام، به ویژه روایات و سیره امام صادق علیه ‌السلام به بیان چند نکته در باب ضرورت انتظار فرج، می‌پردازیم.

اول؛ احتمال وقوع ظهور در عصر حاضر
همان طور که ممکن است طول عمر ما به ظهور ایشان نرسد، این احتمال نیز وجود دارد که در زمان حیات ما ظهور ایشان رخ دهد و ما نیز شاهد برپایی حکومت جهانی ایشان باشیم. چراکه طبق روایات مقدمات ظهور حضرت به سرعت فراهم می‌شود [4] و بین وقوع علائم حتمی و ظهور کمتر از یک سال فاصله است.[5]

دوم؛ منتظر ظهور بودن تکلیف همه مومنان

انتظار تکلیف ماست و مهمترین علتی که ما را به انتظار امام موعود علیه ‌السلام بر می‌ انگیزد، روایاتی است که وظیفه ما را در دوران غیبت، انتظار فرج معرفی می ‌کند. یکی از وظایف مسلّم مومنین در دوران غیبت کبرا، انتظار فرج است؛ یعنی انتظار برای تحقق حکومت موعود الهی. علاّمه محمّدباقر مجلسی (ره) بخشی از کتاب "بحارالانوار" را به همین موضوع اختصاص داده و در این باره هفتاد روایت از امامان معصوم علیهم ‌السلام ذکر کرده است.[6]

سوم؛ اقتدا به منتظران واقعی ظهور یعنی امامان معصوم

در همه‌ امور زندگی حتی انتظار، باید از بزرگان دین الگو گرفت و امامان معصوم علیهم ‌السلام بهترین الگو برای یک منتظر واقعی هستند. برای نمونه روایات و سیره عملی امام صادق علیه ‌السلام در باب انتظار می‌ تواند بهترین توشه برای مومنان در مسیر پر فراز و نشیب دوران غیبت باشد.
امام صادق علیه‌ السلام از منتظران واقعی امام زمان علیه ‌السلام است. ایشان با وجود اینکه کاملاً آگاه است که حضرت مهدی علیه ‌السلام، همان قائم آل محمد علیهم السلام و از نوادگان ایشان است و طول عمر امام به زمان تولد ایشان کفاف نمی ‌دهد؛ اما مشتاقانه منتظر ظهور اوست و از فراق ایشان اشک می ‌ریزد.
سدیر صیرفی می‌گوید: روزی من، مفضل، ابوبصیر و ابان ‌بن‌ تغلب وارد منزل امام صادق علیه ‌السلام شدیم. دیدیم آن حضرت بر خاک نشسته و عبایی پشمین در بر کرده و بسان مادر فرزند مرده ‌ای که دلش آتش گرفته، گریه می‌ کند. اندوه و غم تمام چهره او را فرا گرفته، اشک چشمانش بر روی گونه‌ ها غلتیده بود. چنین ترنم و نجوا می ‌کرد: «آقای من غیبت تو خواب از چشم من ربوده و آرامش دلم را گرفته و گرفتاری ‌ام را به ابد پیوند داده است...».[7]
بنابراین حتی اگر احتمال بدهیم امام زمان علیه ‌السلام در زمان حیات ما ظهور نمی‌ کنند باز هم باید مشتاقانه ظهور ایشان را تمنا کنیم زیرا اشتیاقی که در پیشوایان معصوم ما مشاهده می‌ شود روشنگر راهی است که نه‌ تنها شیعیان، بلکه همه انسان‌ها باید برای خوشبختی و سعادت، آن راه را بپویند و همچون رهبران الهی خویش در شوق درک حضور و حکومت آن نجات‌ بخش محبوب و آسمانی، لحظات زندگی را سپری کنند.

چهارم؛ پیروزی منتظران در همه حال

تنها منتظران واقعی هستند که در صورت درک زمان ظهور امام زمان علیه‌ السلام و یا رحلت قبل از ظهور؛ در هر دو صورت برنده‌ خواهند بود و زیانی نخواهند دید.

«مسعده» می‌ گوید: در خدمت امام صادق‏ علیه السّلام نشسته بودم، در این موقع پیرمردى با قدى خمیده و عصا وارد شد، و پس از سلام و جواب، گفت: یا ابن رسول اللَّه دستت را دراز كن تا ببوسم؟ امام علیه ‌السّلام دستش را دراز كرد و بوسید و بعد شروع به گریه نمود، امام علیه السّلام پرسید: چرا گریه می ‌کنی؟ گفت: فدایت شوم مدت یكصد سال است كه در انتظار قائم‏ شما نشسته ‌‏ام، با خود می‌ گویم: این ماه و آن ماه و این سال و آن سال! حال سنّم بالا رفته و استخوان‌هایم ضعیف گشته و اجلم نزدیك است. ولی آنچه كه برایتان دوست می‌دارم، صورت نگرفته است. و همیشه كشته و آواره می ‌‏شوید. و دشمنانتان قوی نیرومندند؛ چرا نگریم؟ در این موقع اشك‏ از چشمان امام علیه السّلام سرازیر شد، سپس فرمود:

«اى پیر مرد، اگر تا ظهور قائم زنده ماندى كه سعادتی بزرگ پیدا كرده‌‏ اى و اگر مرگت فرا رسید، در قیامت با اهل بیت خواهی بود، زیرا پیامبر صلّی ‌اللَّه ‌علیه ‌و آله‌ فرمود: من دو چیز گرانبها را در میان شما می‌ گذارم، به آن دو چنگ زنید، تا هرگز گمراه نشوید: 1- كتاب خدا و 2- عترت من.»

پیرمرد گفت: پس از شنیدن سخنان شما، دیگر ترسی ندارم... امام در ادامه فرمود:

«اى پیرمرد، شیعیان در زمان غیبت ما، در حیرت و آزمایش قرار می ‌گیرند، و در آنجاست كه خاصّان در هدایت و راه خود ثابت می‌‏ مانند، بار خدایا آنان را یارى كن.» [8]

پنجم؛ امکان رجعت برای منتظران خالص
علاوه بر این، حتی در صورت مردن قبل از ظهور، بازگشت به دنیا برای گروهی از مومنان خالص و منتظران واقعی امام عصر علیه ‌السلام ممکن خواهد بود.
امام صادق علیه ‌السلام؛ به منتظران واقعی راه‌ کاری برای درک دوران ظهور و حکومت حضرت نشان می ‌دهند که در صورت التزام به این عمل و لوازم آن؛ حتی اگر پیش از ظهور از دنیا بروند، زنده خواهند و افتخار یاری امام زمان علیه ‌السلام را به دست خواهد آورد. ایشان در معرفی «دعای عهد» می‌ فرمایند:
«هر كس چهل بامداد این عهد را بخواند، از یاوران قائم خواهد بود، و اگر پیش از ظهور آن حضرت بمیرد خداوند (هنگام ظهور) او را از قبر بیرون آورد؛ و با هر كلمه این دعا؛ هزار ثواب به او عطا فرماید و هزار گناه از نامه عمل او محو كند.»[9] 
البته باید در نظر داشت این آثار ممکن است مقید باشد به این که اعمال و رفتار دیگر نیز درست و مطابق موازین شرع باشد؛ زیرا انسان باید با حقیقت این دعا انس داشته باشد تا بتواند با خدای خود عهد کند.
همچنین ممکن است خداوند متعال به‌ برکت خواندن با توجه و خالصانه این دعا در چهل روز و عهد قلبی با امام عصر علیه- ‌السلام چنان تحولی در وجود انسان ایجاد کند تا به قابلیتی برسد که بتواند از اصحاب حضرت شود.

آرزوی درک دوران ظهور 

بنابراین مومنان به حضرتش باید همواره منتظر ظهور باشند؛ زیرا آنان که در زندگی دنیا همّ و غم و همت و تلاششان در راستای این هدف است، مشمول این بشارت امام صادق علیه ‌السلام می ‌گردند که می‌ فرماید:
«... خوشا به حال شیعیان قائم ما که در زمان غیبت، ظهور او را انتظار می‌ کشند و در زمان ظهور از او فرمان می ‌برند. آنها اولیای خدایند که هیچ‌ گونه ترس و اندوهی بر آنان نیست».[10]
امام صادق علیه ‌السلام، از منتظران واقعی امام زمان علیه ‌السلام بودند و همواره آرزوی درک دوران حضرت و یاری ایشان را داشتند و در این ‌باره فرمودند:
«اگر [روزگار] او را درک می ‌کردم، سراسر عمر خود، به او خدمت می‌ کردم»[11]
علامه مجلسی پس از ذکر این روایت آن را چنین توضیح داده که «خدمت او را می‌ کردم» یعنی او را پرورش می‌ دادم و یاری می ‌کردم.[12]

خواسته ای صادقانه

حال که خداوند بر ما منت نهاده  و ما را هم‌عصر با حضرتش قرار داده است و در دورانی زندگی می ‌کنیم که سرپرست و ولیّ امر و امام حیّ ما حضرت حجت‌ بن‌ الحسن، مهدی موعود علیه ‌السلام است؛ چه نیکوست که از خداوند صادقانه بخواهیم؛ سراسر عمر خویش را در مسیر اطاعت و خدمت به امام خود سپری کنیم؛ هم قبل از ظهور از منتظران و یاوران ایشان باشیم و هم بعد از ظهور؛ در راه خدا خالصانه از فرمانش اطاعت کنیم.

 پی‌نوشت‌ها
1. انتظار در لغت به معنای درنگ در امور، نگهبانی، چشم به راه بودن و نوعی امید داشتن به آینده است. در اصطلاح به معنای «چشم داشتن به ظهور امام موعود و تشکیل حکومت عدل الهی توسط آن حضرت» است. التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، حسن مصطفوی، جلد 12، ص166.
2. افضل اعمال امتی انتظار الفرج من الله عزّوجّل» و «انتظار الفرج من اعظم العمل»؛ کمال‌الدین، شیخ صدوق، ج2، باب55.
3. «انتظار الفرج عبادة»؛ بحارالانوار، علامه مجلسی، ج52، ص122.
4. ر.ک: کمال الدین،ص373، باب 35،ح6  و همان، ص377، باب36، ح1
5. ر.ک: الغیبة للنعمانی، ص275،باب14،ح36
6.  ر.ک: بحارالانوار، علامه مجلسی ج۵۲، ص۱۲۵
7.  كمال الدین و تمام النعمة، ج‏2، ص: 353
8.  إرشاد القلوب ، ترجمه سلگى، ج‏2، ص: 337
9. بحارالانوار، علامه مجلسی، ج53، ص95: مَنْ دَعَا إِلَی اللَّهِ أَرْبَعِینَ صَبَاحاً بِهَذَا الْعَهْدِ كَانَ مِنْ أَنْصَارِ قَائِمِنَا فَإِنْ مَاتَ قَبْلَهُ أَخْرَجَهُ اللَّهُ تَعَالَی مِنْ قَبْرِهِ وَ أَعْطَاهُ بِكُلِّ كَلِمَةٍ أَلْفَ حَسَنَةٍ وَ مَحَا عَنْهُ أَلْفَ سَیِّئَةٍ وَ هُوَ هَذَا اللَّهُمَّ رَبَ‏ النُّورِ الْعَظِیمِ‏ وَ رَبَّ الْكُرْسِیِّ الرَّفِیعِ وَ رَبَّ الْبَحْرِ الْمَسْجُور... .
10. همان، ج52، ص150 : طُوبَی لِشِیعَةِ قَائِمِنَا الْمُنْتَظِرِینَ لِظُهُورِهِ فِی غَیْبَتِهِ وَ الْمُطِیعِینَ لَهُ فِی ظُهُورِهِ أُولَئِكَ أَوْلِیَاءُ اللَّهِ الَّذِینَ‏ لا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لا هُمْ یَحْزَنُونَ‏.
11. الغیبة للنعمانی، ص: 246 :إنی لو أدركته لخدمته‏ أیام حیاتی‏.
12. بحارالانوار، علامه مجلسی، ج۵۱، ص۱۴۸

مهدیه سعیدی نشاط            

کارشناس سطوح عالی حوزه علمیه

بخش مهدویت               

نقش آفرینی مادر منتظر در تربیت نسل مهدوی

در مقالۀ قبل بیان شد که خانواده اصلی ترین رکن برای شکل گیری و تربیت فرزندانی مهدوی است. و «مهدی باوری» عنصری است که انسان را رهنمون می کند به فرزندآوری و تولید نسلی مهدوی که بتواند امام غائب خود را در تشکیل جامعه ای مهدوی، یاری گرداند. بر این اساس اگر پایۀ اصلی تربیت و رشد صحیح فرد برای اجتماع را در خانواده جستجو کنیم، زن به عنوان مربی خانواده و عامل اصلی انتقال ارزشها، جایگاه ویژه ای خواهد یافت. لذا نقش انسان سازی زن در طول هستی از اصیل ترین نقشهای وی بوده است.

تربیت جامعه مهدوی از دامان مادران منتظر

بانوی بزرگ اسلام حضرت فاطمه سلام الله علیها می فرمایند: «آن گاه که زن در منزل به امور خانه و تربیت فرزند می پردازد به خدا نزدیکتر است.»[1] همچنین مفسر بزرگ جهان اسلام حضرت آیت الله جوادی آملی در اهمیت این موضوع چنین می فرمایند: «هر گاه زن اصالت را به نقشهای دیگری غیر از مادری و همسری دهد، از صراط مستقیم خارج است.»
با این بیان روشن می شود که حرکت در صراط مستقیم و تقرب زن به سوی پروردگار، جز از طریق اصالت دادن به ایفای نقش کلیدی و موثر مادری و تربیت فرزندان مقدور نمی باشد. به همین جهت امام خمینی (ره) شغل اصلی زن و مهمترین کار وی را مادری و همسری دانسته است.[2] همچنین ایشان می فرمایند: «این مادر که بچه در دامن او بزرگ می شود، بزرگترین مسئولیت را دارد و شریفترین شغل در عالم، بزرگ کردن یک بچه است و تحویل دادن یک انسان است به جامعه.»[3] گویی معمار کبیر انقلاب به این نکتۀ مهم اشاره دارند که جامعۀ مهدوی نیازمند این است که فرزندانی مهدوی در دامان پرعفت مادران، بزرگ شوند و تحت تعلیم این عنصرِ مهمِ خانواده قرار بگیرند.

عواطفی خروشان برای جایگاهی عظیم

جایگاه مادری جایگاه ویژه ای است که به ندرت می توان هم وزن آن، جایگاه دیگری یافت. اما متاسفانه گاهی مادران عزیز نسبت به این نقش مهم غفلت می ورزند و یا نقش های دیگر را مهمتر از مادری می پندارند. در این زمینه فرمایش مقام معظم رهبری را به گوش جان بسپاریم. ایشان می فرمایند: «اولین و اساسی ترین و پراهمیت ترین شغل زن، مادری است. اگر رئیس جمهور هم بشود، اهمیتش به قدر اهمیت مادری نیست... خدا این موجود را با این عواطف خروشان آفرید تا مادری لنگ نماند. اگر مادری لنگ بماند، نسل انسان منقطع می- شود. یا انسانهایی که به جامعه وارد می شوند، انسانهای کامل و درست و حسابی و معتدلی نخواهند بود.»[4]

ایشان نیز به اهمیت جایگاه مادر برای تربیت فرزندانی اشاره دارند که قرار است در این جامعه وارد شوند و عهده دار وظایفی گردند. جامعه ای که - به لطف آگاهی خانواده ها و تلاش آنها در جهت هر چه بیشتر مهدوی کردن آن -، قرار است زمینه ساز تشکیل جامعۀ مهدوی باشد.

مادران منتظر و منتظر پروری

در طول تاریخ زنان شیعه با بهره گیری از آموزه های دینی، بلندترین گامها را برای حفظ ولایت برداشته اند. آنان با حفظ جایگاه خود که همان مادری است، ارزش ولایت و حب به ولیِّ خدا را به فرزندان خود منتقل می کنند و از این طریق در حفظ و احیای این مهم می کوشند. در عصر حاضر تربیت فرزندان دیندار، پویا، کارآمد و عاشق ولایت از اهمیت و جایگاه بالایی برخوردار است. چرا که شاهد هجوم ناتوی فرهنگی دشمن هستیم که بنا دارد از نسل جوان ما یک نسل بی هویت و بی ریشه بسازد.[5] اینجاست که نقش مادران در دفاع از هویت دینی و انتقال ارزشها و پرورش نسلی مهدی یاور بسیار پررنگ می- گردد.
مادران منتظر باید بدانند یکی از مسئولیتهایی که از طرف شارع مقدس بر عهدۀ آنها گذاشته شده، تلاش برای تربیت یک نسل ولایی است. چرا که در روایات متعدد آمده است که ولایت و مودت اهل بیت علیهم السلام از فرایض الهی است و ملاک قبول اعمال و عبادات به حساب می آید. در زیارت جامعۀ کبیره می خوانیم: «به سبب ولایت شما، طاعت واجب پذیرفته می شود و "مودة واجبة" برای شماست.»[6] از این رو رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله به والدین سفارش کردند: «فرزندانتان را با محبت من و محبت اهل بیت من و قرآن تربیت و تادیب کنید.»[7] از این رو عمده ترین نقش آفرینی- های مادر، منتظر پروری است. مادر به عنوان عنصر موثر در جامعه، می تواند نقش بزرگی در یاری دادن امام زمان خود ایفا کند. مادر به عنوان نقش اصلی در تولید نسل می تواند با تربیت فرزندانی مهدوی، بهترین زمینه ساز باشد برای تشکیل دولتی مهدوی.

چگونه یک مادر، عضو فعال و تاثیرگذار جامعه است

مادر منتظر بر این نکته تاکید می ورزد که فعالیتهای اجتماعی او، در صورتی ارزشمند است که آسیبی به رسالتهای اساسی و مهم آنان در قبال مسالۀ خانواده و تربیت فرزندان نرساند. در منظر مادر منتظر، پرداختن به امور خانواده و تربیت فرزندان، کلیدی ترین و موثرترین نقش اجتماعی می باشد. او گرچه در خانه است اما خود را به عنوان یک عضو فعال و تاثیرگذار جامعه می پندارد، البته در مواقع ضروری نیز به برنامه های اجتماعی خود نیز می پردازد.

مادر منتظر با اصالت دادن به وظایف مادری در تعارض آن با مسائل دیگر، و انتخاب نقش مادری، گویی رهرو واقعی حضرت زهرا سلام الله علیها می باشد و ایشان را الگوی خود قرار داده است. زمانی که رسول خدا صلی الله علیه و آله در تقسیم کار میان اعضای خانوادۀ حضرت علی علیه السلام، کار منزل را به آن بانوی مکرمه  و کار بیرون را به امیرمومنان علیه السلام سپردند، حضرت زهرا سلام الله علیها بسیار از این تقسیم بندیِ وظایف، احساس رضایت و خوشحالی نمودند.[8]

مادر، مادر، مادر

با روشن شدن جایگاه مادری و اصالت دادن به این نقش مهم خانواده، که زمینه ساز است برای شکل گیری جامعه، و این نکته که مادری مهدوی بهترین گزینه برای تربیت نسلی مهدوی است،[9] برای اینکه ارزش و جایگاه مادر را به بهترین وجه ممکن بفهمیم، به این روایت زیبا توجه کنید: امام صادق علیه السلام فرمودند: «جوانی خدمت رسول خدا صلی الله علیه و آله شرفیاب شده، عرض کرد: یارسول الله! به چه کسی نیکی کنم؟ پاسخ شنید به مادرت. دوباره پرسید: بعد از او به چه کسی نیکی کنم؟ دوباره پاسخ شنید به مادرت. برای بار سوم سوال کرد که پس از او به چه کسی نیکی کنم؟ حضرت فرمودند: به مادرت. چهارمین بار بود که جوان می پرسید: بعد از او به چه کسی نیکی کنم؟ که حضرت پاسخ فرمودند: به پدرت.»[10]

مسرور باش با تربیت نسلی مهدوی

 مادر عزیز! که همواره در پی آن هستی که بزرگترین قدمها را برداری و موثرترین کارها را در زندگی خود انجام دهی؛ بدان که تربیت فرزند یکی از بزرگترین قدمها و موثرترین گامهایی است که یک زن می تواند در زندگی خود بردارد. و یقین داشته باش که با تربیت صحیح و ولاییِ فرزندان خود، آجرهای سازه دولت مهدوی را روی یکدیگر گذاشته ای. و شاد باش از اینکه فرمودۀ مولای خود را جامۀ عمل پوشانده ای که می فرمایند "برای ظهور قائم تلاش کنید"[11] ، و تو شاد و مسرور هستی که با تربیت نسلی مهدوی در جهت ظهور امام غائب، بزرگترین و مهمترین گامها را برداشته ای.

پی نوشت:
[1] دشتی، محمد، فرهنگ سخنان حضرت فاطمه، ح91، ص146، و بحارالانوار، ج43، ص92.
[2] جایگاه و نقش زن در نظام¬های مختلف از دیدگاه امام خمینی و مقام معظم رهبری، ص148
[3] صحیفه امام، ج7، ص464
[4] پایگاه اطلاع رسانی مقام معظم رهبری leader.ir.
[5] سخنرانی مقام معظم رهبری در جمع اساتید و دانشجویان استان سمنان، 12/2/84.
[6] بموالاتکم تقبل الطاعة المفترضة و لکم المودة الواجبة.
[7] خلاصه عبقات الانوار، ج4، ص255.
[8] بحارالانوار، ج43، ص81.
[9] بحث مبسوط و کامل در این زمینه را می توانید در کتاب «زن منتظر و منتظرپروری» نوشته مریم معین الاسلام و علی غلامی بیابید.
[10] الکافی، ج2، ص159.
[11] احادیت در این زمینه بسیار است. به آدرس برخی از آنها اشاره می کنیم:  غیبت نعمانی، باب11، ح16، ص207 /  احتجاج، ج2، ش360، ص600 / بحارالانوار، ج52، باب22، ح16، ص126 / کمال الدین، ج1، باب25، ح2، ص535.

فاطمه قاسمی                 

کارشناس ارشد مبانی نظری اسلامی 

بخش مهدویت تبیان     

نقش «مهدی باوری» در «فرزندآوری»

«مهدی باوری» یک شعار یا  عقیدۀ صرف نیست و به ایمان و عمل صالح با هم و در کنار هم نیاز دارد. قرآن می فرماید: «وَ الَّذینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِكَ أَصْحابُ الْجَنَّةِ هُمْ فیها خالِدُون»[1] از مصادیق ایمان آن است که اعتقاد داشته باشی امام عصر علیه السلام دوازدهمین پیشوای مومنین است و همواره در انتظار ظهور به سر می برند. و از مصادیق عمل صالح آن است که بدانی مومنین، بسیار به ازدواج و تشکیل خانواده سفارش شده اند. و یکی از اهداف مهم ازدواج نیز تداوم نسل بیان شده است. چراکه نسلی مهدوی می تواند زمینه ساز برای ایجاد دولتی مهدوی باشد. بنابراین می توان گفت "فرزندآوری" یکی از مصادیق مهم عمل صالح می باشد برای ایمان و اعتقاد به "مهدی باوری". در این مجال به بررسی موضوع "فرزندآوری" و به دنبال آن مسأله "فرزندپروی" می پردازیم.

ایمان به امام خوبیها

ایمان نیمه اول تقواست. تعریف ایمان را زیاد شنیده اید، به فرمودۀ امام صادق علیه السلام ایمان عبارت است از اقرار (به‏ زبان‏)، عمل (به اعضا) و عقیده (به قلب).[2] ایمان همان است که هر روز پنج مرتبه قبل از نماز به آن اقرار می کنی. ایمان به اینکه حق است "لا اله الا الله"، حق است "محمد رسول الله". حق است "علی ولی الله". زمانی که به امامت حضرت علی علیه السلام اقرار کردی، به مظلومیت امام حسن و امام حسین علیهماالسلام اقرار کردی. وقتی نام زیبای مولا علی علیه السلام را بعد از پیامبر رحمت صلی الله علیه و آله آوردی، گویی به یازده جانشین ایشان اقرار کردی. آخرینِ ایشان، همو که قرار است جهان را پر از عدل و داد کند، صاحب عصر و زمان؛ حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف است.
سیزده معصوم به آمدن صاحب عصر، مولای شیعیان بشارت داده اند.[3] پس ایمان، اقرار و اعتراف به امامت ائمۀ معصومین از حضرت علی تا صاحب عصر علیهم السلام می باشد. «الذین آمنوا» "ایمان می آورم به اینکه مولای من، امام و سرور من حجة بن الحسن العسکری علیهماالسلام است." صحبت در این مجال فراوان است و ما به این مقدار در بحث ایمان، اکتفا می کنیم.

یاری امام خود با قدمی محبوب برای خالق محبوب

حال نوبت به آن رسیده که کمی در مورد «عملوا الصالحات» صحبت کنیم. عمل؛ نیمۀ دوم تقواست. تقوا با ایمان و عمل، حاصل می شود. مصادیق عمل صالح در روایات به وفور آمده است. می توان گفت همۀ دستورات اخلاقی و عملی که برای انسان بیان شده است، مصادیق عمل صالح نامیده می شود. به پدر و مادرت اُف نگو، با مردم گشاده رو باش، به مستمندان رسیدگی کن، دزدی نکن، ریا نکن، با القاب زشت کسی را صدا نزن، به پدر و مادرت نیکی کن، برای فرزندت نام نیک انتخاب کن و... .

عمل صالح یعنی اینکه بدانی در چه موقعیتی هستی و خداوند چه وظیفه ای را به عهدۀ تو گذاشته است. جوان وظیفه دارد تا شور جوانی خود را مهار کرده و از آن در راه نزدیک شدن به صراط مستقیم استفاده کند، و در این میان با شناخت و معرفت به صاحب عصر علیه السلام گامهای خود را مهدوی قرار دهد. جوان مهدوی به دنبال آن است که محبوبترین قدمها را برای خالقِ محبوبِ خود بردارد و در این میان، یاریگر مولای غائبِ خود گردد.

کانون مقدس تربیت مهدوی

قدم محبوب نزد پروردگار چه قدمی است؟ پیامبر رحمت صلی الله علیه و آله می فرماید: «هیچ بنائی در اسلام پایه گذاری نشده است که در پیشگاه خدای پر عزت و جلال، محبوبتر و ارجمندتر از تشکیل خانواده باشد.»[4] و همو می فرماید: «درهای آسمان در چهار موضع گشوده می شود: هنگام نزول باران، هنگام نگاه کردن فرزند به چهرۀ پدر و مادر، هنگام گشوده شدن در کعبه، و هنگام ازدواج.»[5] بنابراین ازدواج و تشکیل خانواده، محبوبترین بنیان است که جوان برای تشکیل آن توسط پیامبر خویش بدان سفارش شده است.
زنان و مردان هر کدام، دو بازوی مهم این خانواده را تشکیل می دهند. خانوادۀ مهدوی به بازوان مهدوی نیازمند است و پدر و مادر، انتقال دهندۀ ارزشهای مهدوی هستند. چه جایگاهی بهتر از خانواده می تواند تربیت نسلی مهدوی را به عهده بگیرد؟ حضرت امام خمینی(ره) این موضوع  را به خوبی تبیین نموده اند: «همان طور که قرآن انسان ساز است، زن نیز انسان ساز است.»[6]
مهدی باوری عقیده ای ریشه ای و اساسی در خانواده است که می تواند مسیر حرکت خانواده را جهت بخشیده و نقشها و وظایف خانگی را برای هر فرد مشخص گرداند. حال که دانستی تشکیل خانواده امر مهمی است که جوان بدان سفارش شده، بدان که یکی از اهداف مهم ازدواج نیز، تداوم نسل بیان شده است. چراکه نهاد خانواده همواره از طریق تولید مثل، بقای نسل بشر را تضمین کرده است. قرآن کریم برحسب آیۀ شریفۀ «جَعَلَ لَكمُ مِّنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَاجًا وَ مِنَ الْأَنْعَامِ أَزْوَاجًا  یَذْرَوُكُمْ فِیه»[7] یکی از دلایل آفرینش انسانها و چهارپایان به صورت جفتهای متشکل از مذکر و مونث را تولید مثل و تکثیر و پراکندگی آنها در پهنۀ گیتی دانسته است.

از نسل نبوی تا نسل مهدوی

پیامبر عزت و رحمت صلی الله علیه و آله می فرمایند: «خانه ای که کودکی در آن نباشد، برکتی در آن نیست.» [8] و همچنین می فرمایند: «فرزند بخواهید و آن را (از خداوند) طلب کنید، که فرزند مایۀ روشنی چشم و شادی قلب است.»[9] طبق حدیث پیامبر صلی الله علیه و آله فرزند خواستن از خداوند دعایی است که شیعیان بدان امر شده اند. این گونه است که پدر و مادر مهدوی، خود را اسیر فردمحوری[10] نکرده و به فکر آوردن فرزندانی مهدوی خواهند بود.

این مقوله چندان اهمیت دارد که مونین نه تنها به آوردن فرزند سفارش شده اند بلکه پیامبر رحمت صلی الله علیه و آله در مورد فزونی فرزندان نیز امر کرده اند. در حدیثی پیامبر صلی الله علیه و آله به تعداد فرزندان کثیر اشاره دارند و می فرمایند: «فرزندان خود را زیاد کنید تا فردا(ی قیامت) به واسطۀ کثرت شما بر دیگر امم افتخار نمایم.»[11]
بر این اساس می توان نتیجه گرفت جمعیت، افتخار نبوی است و امید مهدوی را به دنبال دارد. بنابراین با نیتی پاک و دلی صاف در توسلات خویش به ساحت آن حضرت عرضه می داریم:

«سرورا، دعایمان فرمایید که پروردگار هستی فرزندانی سالم و صالح، پرخیر و برکت، قرآن محور و ولایتمدار روزیمان گرداند؛ و ما را به تربیت مهدوی فرزندانمان موفق بدارد و ما و ایشان را در شمار یاوران و خدمتگزاران شما وارد گرداند.»[12]
در این مقاله سعی شد به اهمیت جایگاه خانواده در مورد فرزندآوری و به دنبال آن، تربیت نسل مهدوی اشاره شود. بنابراین مهدی باوری می تواند یاریگر انسان باشد در فرزندآوری و تربیت نسلی مهدی یاور. ان شاء الله در مقالۀ آینده جایگاه مادر در تربیت مهدوی فرزندان را بررسی خواهیم کرد.

پی نوشت:
[1] بقره/ 82
[2] ابن شعبه حرانى، حسن بن على، تحف العقول، ص593 / ترجمه جنتى - تهران، چاپ: اول، 1382ش.
[3] به کتاب کمال الدین و تمام النعمه نوشتۀ عالم جلیل القدر شیخ صدوق مراجعه شود.
[4] مجلسی، بحارالانوار، ج100، ص40222 / محدث نوری، مستدرک الوسائل، ج14، ص152-153، ح16345.
[5] مجلسی، بحارالانوار، ج100، ص221، ح26 / محدث نوری، مستدرک الوسائل، ج14، ص152، ح16343.
[6] به کتاب جایگاه و نقش زن در نظامهای مختلف از دیدگاه امام خمینی (ره)و مقام معظم رهبری، ص147، که توسط ادارۀ کل فرهنگ و ارشاد اسلامی تهران، گردآوری و تنظیم شده مراجعه نمایید.
[7] شوری/ 11
[8] نهج الفصاحه، 374
[9] مکارم الاخلاق،ص224
[10] ترویج ارزشهای فردگرایانه و آسایش طلبانه با شعارهایی همچون «فرزند کمتر، زندگی بهتر»، با نگرش اسلام سازگاری ندارد. خانواده در اسلام، حسین بستان، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ص31
[11] الکافی، ج6، ص2
[12] برگرفته از؛ خانواده و تربیت مهدوی، آقاتهرانی و حیدری کاشانی، نشر کتاب یوسف، ص 283.

فاطمه قاسمی

کارشناس ارشد مبانی نظری اسلامی

بخش مهدویت تبیان

چه کنم تا امام مهربانم دلگیر نشود؟

شیعیان و منتظران در زمان غیبت از نور مستقیم هدایت امام مهدی (علیه ‌السلام) محروم هستند و در مسیر هدایت به دشواری حرکت می ‌کنند و امکان افتادن در ورطه گمراهی و انحراف برایشان بیشتر فراهم است، در این شرایط منتظران می ‌توانند با پرورش دادن اعتقاد عمیق به امامت در درونشان، خود را از غفلتها، گناهان و انحرافهای زمان غیبت مصون بدارند و زمینه تکامل اخلاقی را در خود ایجاد کنند و بدین‌ وسیله زمینه‌ ساز ظهور امام خود گردند.

منتظران با اعتقاد به باورهای عمیق امامت، می‌توانند از گناهان دوری کنند و اسباب تعالی و رشد خود را فراهم سازند. برخی از این باورها عبارتند از:

1- اعتقاد به وجود امام غایب

شیعیان بر خلاف برخی علمای اهل سنت که معتقدند امام مهدی (علیه ‌السلام) در آینده متولد می ‌شود و بعد از آن ظهور می ‌کند، بر این اعتقادند که امام مهدی (علیه‌ السلام) فرزند امام حسن عسکری (علیه ‌السلام) می ‌باشند لذا متولد شده و بنا به حکمتهایی در غیبت به سر می ‌برند و در آینده ظهور می‌ کنند. ایمان به وجود امام مهدی (علیه ‌السلام) و معرفت به ایشان موجب می‌ شود که منتظران ایشان را الگوی رفتاری خود قرار دهند و از هر گونه رذیله اخلاقی دوری کنند. پیامبر اکرم (صلی ‌الله علیه ‌و ‌آله) فرمودند: «مردم آخرالزمان بهترین مردم هستند زیرا پیامبر را ندیده ‌اند و امامشان غایب است با این حال به سیاهی روی سپیدی (معارف رسیده از معصومین علیهم ‌السلام) ایمان می ‌آورند.» (١)

2- اعتقاد به ظهور امام غایب

انتظار امام مهدی(علیه ‌السلام) و اعتقاد به ظهور ایشان، منتظران را به سمت کسب فضایل و دوری از گناهان سوق می د‌هد. بی‌ گمان کسی که می ‌خواهد از یاوران امام مهدی (علیه ‌السلام) قرار بگیرد باید از گناهان دوری کند. از آنجایی که ظهور امام مهدی(علیه ‌السلام) امری ناگهانی است لذا منتظران همواره آماده ظهورند. امام مهدی (علیه ‌السلام) می فرماید:

«... پس هر کدام از شما باید هر آنچه را که موجب دوستی ما می‌ شود، انجام دهد و از هر آنچه موجب ناخشنودی و خشم ما می ‌شود، دوری گزیند؛ چرا که امر ظهور ما یکباره و ناگهانی خواهد بود ...» (٢)

حقیقت انتظار، ناراضی بودن از وضع موجود و امیدواری به آینده‌ ای مطلوب است لذا منتظران علاوه بر اینکه از رذایل دوری می‌ کنند، در اصلاح دیگران نیز تلاش می ‌کنند. در توقیع شریف، امام مهدی (علیه ‌السلام) به شیخ مفید(ره) می ‌فرمایند:

«... هیچ چیز ما را از ایشان(شیعیان) محبوس نمی ‌دارد جز اخبارى كه از آنها به ما می ‌‏رسد و ما را مكروه و ناراحت می ‌‏سازد و از ایشان انتظار نداریم ...» (٣)

3- اعتقاد به حضور امام غایب

منتظران خود را در حضور امام حس می ‌کنند و عالم را محضر ایشان می ‌دانند لذا مراقب کوچکترین اعمال و رفتار خود می- ‌باشند. امام سجاد(علیه‌ السلام) به ابوخالد کابلی فرمودند: «... ای ابو‌خالد! مردم زمان غیبت که به امامت او معتقد گردند و منتظر ظهور او باشند بهترین مردم هستند زیرا خداوند به اندازه‌ ای به آنان فهم و خرد و شناخت عطا کرده که غیبت نزدشان به منزله دیدن امام است و مردم آن زمان مانند کسانی که در پیشاپیش حضرت رسول (صلی ‌الله‌ علیه ‌و‌ آله) به جهاد پرداخته باشند محسوب خواهند شد، آنها حقا بندگان خالص و شیعیان راستگو هستند، و آنها دعوت ‌کننده مردم به سوی دین خدا در آشکار و پنهان هستند...» (٤)
 

4- اعتقاد به علم فراگیر امام غایب

منتظران، امام مهدی (علیه ‌السلام) را شاهد بر اعمال خود می‌ دانند. آنها بر این اعتقادند که ائمه (علیهم ‌السلام) مظهر علم خداوند می ‌باشند و به اذن خدا به همه جا و همه چیز اطلاع دارند و این اعتقاد موجب دوری آنها از گناهان می ‌شود. آیات و روایات حاکی از آن است که اعمال انسانها به ائمه (علیهم ‌السلام) عرضه می‌ شود. امام مهدی (علیه‌ السلام) در توقیعی به شیخ مفید می‌ فرمایند: «...ما در همه حال بر اخبار و احوال شما آگاهیم و هیچ ‌چیزی از اوضاع شما برای ما پنهان و مخفی نیست...». (٥)

خدای سبحان در قرآن مجید می ‌‎فرماید: «وَ قُلِ اعمَلُوا فَسَیَرَی اللهُ عَمَلَکُم وَ رَسُولُهُ وَ المُومِنوُنَ ...». (٦) مرحوم علامه طباطبایی در تفسیر این آیه بیان می‌ کنند: «اى محمد! بگو هر كارى كه می ‌‏خواهید چه خوب و چه بد، بكنید، كه به زودى خداى سبحان حقیقت عمل شما را می‌‏ بیند، و رسول او و مومنین (شاهدان اعمال) نیز می ‌بینند ...».(٧)  مفسرین در تفسیر آیه 4 سوره قدر (٨) با استدلالات عقلی و نقلی بیان می ‌کنند که فردی جز وجود مقدس امام عصر و حجت خدا نمی- ‌تواند محل نزول فرشتگان باشد که امور بندگان به او عرضه می ‌شود.

امام رضا (علیه ‌السلام) نیز در روایتی فرمودند: «... به خدا سوگند اعمال شما در هر روز و شب بر من عرضه می ‌شود...»؛ (٩) از آنجایی که در شئون امامت تفاوتی میان امامان نیست؛ به همین خاطر امام مهدی (علیه ‌السلام) حقیقت اعمال بندگان را مشاهده می‌کنند.

5- عشق و محبت به امام غایب

انسان از کسی که به او ارادت و محبت داشته باشد، الگو می ‌پذیرد. خواجه نصیر‌الدین طوسی می‌ گوید: «بیشتر خشنودی عاشق به رفتارهای معشوق و آثاری است که از نفس وی صادر می‌ گردد. این عشق رقتی ایجاد می ‌کند که عاشق را از آلودگی‌ های دنیایی بیزار می ‌گرداند.»

عشق به امام مهدی (علیه‌ السلام) انسان را مهذب و تابع و پیرو ایشان می‌ کند.(١٠) خواست امام مهدی (علیه ‌السلام) نیز به این است که ما لحظه به لحظه به محبت ایشان نزدیک شویم. امام مهدی (علیه ‌السلام) فرمودند: «... پس هر کدام از شما باید هر آنچه را که موجب دوستی ما می ‌شود، انجام دهد و از هر آنچه موجب ناخشنودی و خشم ما می شود، دوری گزیند ....». (١١)

بنابراین منتظران در زمان غیبت با اعتقاد به وجود امام مهدی (علیه ‌السلام) و ظهور ایشان و اعتقاد به علم فراگیر امام و حضور ایشان و از طریق ارادت و محبت به امام می ‌توانند از گناهان دوری کرده و فضایل اخلاقی را در خود ایجاد کنند و زمینه‌ساز ظهور امام خود گردند.

پی نوشت:

١) بحارالانوار، علامه مجلسی، ج52، ص125.
2) احتجاج، طبرسی، ج2، ص 498.
3) همان، ص 499.
4) کمال ‌الدین، شیخ صدوق، ج1، باب 31، ح2، ص۳۲۰.

5) بحارالانوار، علامه مجلسی، ج53، ص175.
6) توبه/ ۱۰۵.
7) تفسیر المیزان، علامه طباطبایی، ترجمه موسوی همدانی، ج9، ص515، دفتر انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم، 1374ش.
8) تَنَزَّلُ الْمَلَئكَه وَ الرُّوحُ فِیهَا بِاِذنِ رَبِّهِم مِن کُلِّ أَمر: فرشتگان و روح در آن شب به اذن پروردگارشان برای (تقدیر) هر کاری نازل می‌شوند.
9) الکافی، کلینی، ج1، باب عرض الاعمال علی النبی و الائمه، ح4، ص219.
10) در هوای او پیرامون عشق و محبت حضرت ولی عصر علیه ‌السلام، حسن محمودی، ص57، نشر بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود علیه‌السلام، قم چاپ دوم، مرداد 92.
11) احتجاج، طبرسی، ج2، ص 498.

 فاطمه اسداللهی طاهری

بخش مهدویت تبیان

بزرگترین مسابقه منتظران آخرین منجی

بارها گفته و شنیده ایم که اگر بعد از طلوع آفتاب بیدار شویم نمازمان قضاست. اگر قرار است بعد از آمدن امام خوبان طرحی نو دراندازیم و حرکتی را شروع کنیم، در جهت یاری دین خدا کاری انجام دهیم و قدمی برداریم، باید همین امروز به آن فعالیتها مبادرت بورزیم. سروده هماهنگ منتظران که هر صبحگاه مامور به خواندن آن هستند اینگونه از خداوند طلب حاجت می کند که:

اللهم اجعلنی....السابقین الی ارادته
ما را از سبقت گیرندگان در مسیر اراده مولایمان قرار ده.
سخن از یک مسابقه همگانی است که تک تک افراد آن در تلاش برای کسب مقام اول این هماورد بزرگ هستند و شاخص و معیار این حرکت چیزی نیست جز اراده صاحب الامر عجل الله تعالی فرجه الشریف. با توصیفاتی که در آیات و روایت متعدد در بیان مقام امام صادر شده (١) چنین فهمیده می شود که اراده ایشان در مسیر اراده خداوند است (٢) و هیچ تفاوتی میان این دو اراده موجود نیست و اراده ای جز خیر و نیکی از این بزرگواران  سر نمی زند. همان که در لسان شرع از آن به انجام واجبات و ترک محرمات تعبیر می شود.
برای پیروزی در این مسابقه چه باید کرد؟

شناخت و معرفت عمیق نسبت به امام

 در این زمینه مخاطبانی که با مباحث مهدویت سروکار دارند مطالب زیادی شنیده اند. در حقیقت نکته اصلی این ویژگی این است که امام را به گونه ای بشناسیم که در سایه آن اعتماد صد درصدی به وجود مقدسش کسب کنیم. شناختی که تقلید و پیروی بی چون و چرا به دنبال داشته باشد و این نیست جز شناخت امام به تخصص و علم. اگر هنگام درمان یک بیماری خاص جامعه پزشکی اعلام کند که شخصی در این علم سرآمد همه است، عقل حکم می کند که از نسخه تجویز شده توسط وی تبعیت شود. یعنی حاصل شدن چنین یقینی، پیروی از دستورات را هم به دنبال دارد. حال در موضوع مورد بحث، ما محتاج شناخت امام از این منظر هستیم تا در مقابل او مطیع بی چون و چرا باشیم.

امام علی علیه السلام در روایتی می فرمایند: «رحم الله امرء عرف مِن اَینَ، و فی اَینَ و اِلی اَین»؛(٣) خدا رحمت کند کسی را که بداند از کجا آمده، در کجاست و به کجا می رود.
در واقع با اندکی دقت در این روایت سه گروه علم وجود دارد که ما برای زندگی درست در این جهان و سعادتمندی به آن محتاج هستیم. علم به قبل از نشئه دنیا، علم به دنیا (شناخت جسم، روح، رابطه جسم و روح، عالم طبیعت، رابطه انسان و طبیعت)، علم به پس از دنیا. با یک قضاوت منطقی همگان معترف می شوند که هیچ انسانی نمی تواند با علم اکتسابی به این مجموعه دست یابد تا بتواند حیات طیبه خود را رقم بزند. (4)

طبق یک قاعده بدیهی سازنده یک شیء تنها کسی است که کاملترین اطلاعات را در رابطه با آن شیء دارد و اگر بخواهیم از ابعاد مختلف شیء اطلاعاتی به دست آوریم باید به سازنده یا واسطه ای که  مجموعه اطلاعات را از سازنده دریافت کرده، مراجعه کنیم، که همان اصل عقلی رجوع به متخصص است. در غیر این صورت هزینه های بسیاری صرف خواهد  شد تا از طریق آزمون و خطا به علومی دست پیدا کنیم که در موارد متعددی از علوم ذکر شده در بالا حتی روش آزمون و خطا نیز پاسخگو نیست و انسان در جهلی ابدی باقی می ماند. همچون فرهنگ غرب که در امور مربوط به تکامل انسان علیرغم پیشرفت علمی شدید دچار یک عقبگرد جبران ناپذیری شده اند.

منظور از شناخت امام در این مقال شناخت ایشان به این مقام است که تنها موجودی که می تواند حقایق مورد نیاز جهت رشد و تکامل را به انسان عرضه کند وجود مقدس امام معصوم است که علم او متصل به منبع الهی آن است.

پیروی بی چون و چرا از امام

نفس انسان به دنبال راحتی و آسایش و خوشگذرانی های بی پایان در دنیاست و در این مسیر سیری ناپذیر است. از طرفی به کرات در متون دینی تذکر داده شده که عبودیت و بندگی جهتی متفاوت از دنیازدگی دارد. یقینا برنامه معرفی شده توسط امامان معصوم با این گرایش نفس در تضاد خواهد بود هر چند مطابق فطرت الهی او باشد. در این مقام نیاز است فرد هنگام تقابل دستورات اخلاقی و شرعی امام با خواسته های نفس بتواند بر نفس خود غلبه کند.
خدای سبحان خطاب به پیامبرش می فرماید که نفس جایگاه هر گونه شری است و دوست همه بدی هاست. تو او را به اطاعت خدا می خوانی و او تو را به معصیت خدا می کشاند و در اطاعت پروردگار با تو مخالفت می کند و در آنچه خدا را ناخوشایند است اطاعت می کند ... این نفس رفیق و همزاد شیطان است. (5)

مقابله و مبارزه با نفس، جزء یکی از مهمات زندگی هر فردی است که می خواهد قدم در وادی انسانیت و بندگی بگذارد. امری نیست که در یک شب اتفاق افتد و نیاز به جدیت و دقت بسیار دارد. بزرگان دین پس از عمری تلاش بی وقفه بدان دست یافته اند.
با توجه به این دو مورد کسانی در این مسابقه همگانی موفق می شوند که  اولا: امام خود را به تخصص در علوم مورد نیاز بشر بشناسند و به او اعتماد کنند. ثانیا: با کنترل نفس از دستورات امام سرپیچی نکنند.
اللهم اجعلنی ... السابقین الی ارادته.

پی نوشت:

1) به عنوان نمونه آیه اطیعوا الله واطیعوا الرسول واولی الامر منکم.(نساء/59)
2) پیامبر وائمه علیهم السلام ما ینطق عن الهوی هستند.

3) عبدالله جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، ص 91
4) محمد شجاعی، برگرفته از کتاب آشتی با امام زمان علیه السلام، ص12
5) محمد تقی مصباح یزدی، راهیان کوی دوست "شرح حدیث معراج"، ص116