مدیران زن در دولت جهانی

 

اگر زن، خویش را در آیینه گوهر وجودی ای كه خداوند به وی عطا كرده است نظاره كند، هرگز در حسرت جایگاه اجتماعی مرد زبان به شكوه نمی‏گشاید .

این‏كه هیچ پیامبر و معصومی از غیر زن زاده نمی‏شود و در مكتب غیر مادر رشد و نمو نمی‏كند، از جایگاه محوری زن در حیات دینی و اجتماعی بشر خبر می‏دهد . یكی از بزرگان عرفان جایگاه دینی زن را چنین به تصویر كشیده است: «زن به لحاظ داشتن قدرت خالقیت كه تنها از صفات خاص خداوند سبحان است، برای رسیدن به كمال مستعدتر است‏» . جایگاه اجتماعی زن، در منظر یكی از شخصیت‏های جهانی این گونه است: «زن با یك دست گهواره و با دست دیگر تاریخ بشریت را حركت می‏دهد» .

 

 

وجود این دو ویژگی، زن را در دو بعد عرفانی و اجتماعی به رقیبی بلامنازع مبدل ساخته است; به گونه‏ای كه اگر مردان جایگاه واقعی زن در كائنات را در می‏یافتند، بدان رشك می‏بردند .

به نظر می‏رسد، بشریت‏ به خصوص جهان غرب جایگاه رفیع زن را درنیافته است و نمی‏خواهد حق وی را حتی به شكل صوری به وی باز گرداند . به راستی چند درصد از وكلا، معاونان و رؤسای جمهور كشورهای غربی زن هستند و در دایره‏ای محدودتر چند درصد از نیروهای سازمان‏های بین المللی را زنان تشكیل می‏دهند؟

مقام و جایگاه زن تنها در حكومت امام زمان (عج) شناخته می‏شود . در این حكومت است كه زن به جایگاه حقوقی و حقیقی خود دست می‏یابد . در این حكومت نگرش مردان به زنان دگرگون می‏شود; شعور فكری زن بدان‏جا می‏رسد كه به «زن بودنش افتخار می‏كند» و هرگز خود را با مرد نمی‏سنجد .

نقش حكومت اسلامی قبل از بر پایی حكومت مهدوی - عجل الله فرجه الشریف - بارور ساختن باور زن به خویش، رهانیدن وی از سراب‏های كاذب ایسم‏ها و ایست‏ها و اعطای حقوق اجتماعی به وی تا مرز آسیب ندیدن گوهر وجودی او است . در حكومت مهدی - عجل الله فرجه الشریف - از سویی نگرش جامعه به زن و از سوی دیگر نگرش زن به خود تغییر می‏یابد . حكومت مهدوی (عج) به لحاظ فراگیر بودن، امنیت ‏شغلی برای زن را فراهم می‏آورد و زن در سایه سار این امنیت نگرش و امنیت كاری، از توان عینیت ‏بخشیدن به ایده‏ها و اندیشه‏هایش بهره‏مند می‏شود .

زن در حكومت مهدوی - عجل الله فرجه الشریف - به جایگاه رفیع و واقعی خود دست می‏یابد . شاید رمز رجعت زنان بزرگ موحد و حضور آنان در ساختار حكومتی مهدوی - عجل الله فرجه الشریف - ، شكوفا ساختن استعدادهای آنان باشد; استعدادهایی كه در حكومت‏های دیگر توان بروز نیافتند .

رجعت 400 زن در كنار 800 مرد با حضرت عیسی - علیه السلام - و نیز رجعت زنانی چون ام‏ایمن، حبابه و البیه، سمیه، و ام‏خالد در این راستا قابل تحلیل می‏نماید .

گذشته از رجعت این زنان كه بی‏شك در حكومت امام زمان - عجل الله فرجه الشریف - از جایگاه محوری و مسؤولیت‏های كلیدی برخوردار خواهند بود، وجود 50 زن در میان 313 تن یاور امام عصر - عجل الله فرجه الشریف - كه هر یك در عبودیت، زهد و پارسایی و خلاقیت و كارآمدی سرآمد افراد بشرند و روایات آن‏ها را امیران می‏خوانند، نشان دهنده رسیدن زن به جایگاه حقیقی خود است . امام باقر - علیه السلام - در تفسیر آیه 148 سوره بقره به جابر بن یزید جعفی در خصوص یاران حضرت مهدی - عجل الله فرجه الشریف - می‏فرماید:

«و یجیی‏ء و الله ثلاث ماة و بضعة عشر رجلا فیهم خمسون امراة یجتمعون بمكة علی غیر میعاد قوعا كقزع الحزیف یتبع بعضهم و هی الایة التی قال الله این ما تكونوا یات بكم الله جمیعا ان الله علی كل شی‏ء قدیر» .

سوگند به خداوند، سیصد و سیزده تن كه پنجاه نفر از آنان زنند، بی‏هیچ قرار قبلی در مكه گرد می‏آیند و این است معنای آیه شریف: هر كجا باشید، خداوند شما را حاضر می‏كند; زیرا او بر هر كاری توانا است . (1)

به امید آن روز

پی‏نوشت:

1) بحارالانوار، ج 52، ص 223 .

بخش مهدویت تبیان

فصل رویش

تا بهار نیامده باید خاک هاى باغچه ى دلمان را زیر و رو کنیم، بذرى بپاشیم، بى بدهیم و در انتظار بهار بمانیم. بهار فصل بذر پاشیدن نیست. فصل جوانه زدن، شکفتن و روییدن است.

بهار که بیاید دیگر بذرى به کار نمى آید. باید قبل از آمدنش دلمان را زیر و رو کنیم، هر چه وسعت دلتان بیش تر، گل هاى نیکوى باغچه تان بیش تر و زیباتر. هر چه دلتان آسمانى تر، گل هاى باغچه تان زنده تر و شاداب تر. در گوشه اى از باغچه ى دل، بذر ایمان بکارید و در گوشه اى نهال تقوا بنشانید و دانه هاى گل عفاف و حیا را نیز در گوشه اى دیگر بیفشانید. باغچه را با دانه هاى گل عشق به ولایت زیبا کنید. قدرى هم با صداقت و اخلاص بر آن ها بپاشید تا بهتر بروید و باغچه تان زیباتر شود و بهار باغچه ى وجودتان را بپسندد و به میهمانى دلتان بیاید.

روزى که بهار بیاید، باغچه ى بى بذر مانده و پوسیده، بهارى نخواهد شد. بهار به چنین باغچه اى سر نخواهد کشید. روزى که سبزترین و زنده ترین بهار هستى بیاید، روزى که روشن ترین آیه ى پروردگار ظهور کند، آن روز دیگر ایمان کسى که از قبل ایمان نیاورده باشد، فایده اى نخواهد داشت.(1) روزى که شکننده ى شوکت عصیان کاران ظهور کند،(2) روزى که نابود کننده ى کافران بیاید،(3) روزى که از بین برنده ى دشمنان خدا پدیدار شود، آن روز ایمان تازه، بهایى نخواهد داشت؛ زیرا آن که عمرى در گرداب دنیا غرق باشد، نمى تواند به جرسى به آسمان روشن ایمان پرواز کند و این پرواز اگر هم ممکن باشد، در آن ساعت واقعه(4) آن هم با بال هایى آلوده به لجنزار دنیایى چه بهایى خواهد داشت؟ بهار جاده ى حیات است و بهار سبز موعود ما، سبیل الله است. جاده ى سیر به سوى خداست؛ راهى است برتر و برگزیده، صراط مستقیم است.(5)

راه راست خداست که به رستگارى مى رسد و پایانش سعادت است. کسى که به این راه قدم نگذارد، بى هیچ تردید پا به جاده ى هلاکت گذاشته است.(6) کسى که از سیره ى موعود منجى پیروى نکند، مهر هلاکت بر پایان نامه ى زندگى اش زده است و روزى که او بیاید، هلاک را به چشم خواهد دید.

تاریکى و تاریک پسندان با طلوع خورشید نابود خواهند شد. چشمانى که به تاریکى خو کنند، به نور خورشید کور خواهند شد و تاریک پسندان را آن روز همه مى شناسند. آن گه با تاریک دلى الفتى دیرین دارد، چگونه مى تواند به دروغ بگوید که در انتظار خورشید بوده است.

آن روز، روز (یعرف المجرمون بسیماهم)(7) است. روزى که مجرمان به سیماشان شناخته شوند. روزى که چهره ها فریاد مى زنند و آنچه در درون دارند، بر آینه ى ظاهر، هویدا مى کنند و آن روز این شمشیر (قاصم المعتدین) است که همه ى تاریکى ها و ظلمت ها را در برمى گیرد. یا خبر آن غاشیه به شما رسیده است؟! (هل اتیکم حدیث الغاشیه؟)(8) آن فروگیرنده که اهل باطل را در برگیرد. تردید نکنید که بهار در راه است. تردید نکنید که طلوع خورشید نزدیک است. بیایید براى بهار ماده شویم. بیایید با نور معرفت شنا شویم. بیایید نورانى شویم و بهارى، و دعا کنیم که بهار بیاید. با همه ى سبزى اش، با همه ى روشنى اش و سلام بر نور خدا که هرگز خاموش نمى شود.(9)

پی نوشت:

1-  انعام (6) یه ى 158، (یوم یأتى بعض یات ربک لا ینفع نفسا ایمانها لم تکن منت من قبل)

2-  مفاتیح الجنان، ص 883: (أین قاصم شوکة المعتدین)

3-  مفاتیح الجنان، ص 875: (ومبیر الکافرین)

4- قمر (54) یه ى 1: (اقتربت الساعة)

5-  مفاتیح الجنان، ص 885: (یابن الصراط المستقیم)

6-  مفاتیح الجنان، ص 868: (السلام علیک یا سبیل الله الذى من سلک غیره هلک)

7-  الرحمن (55)، یه ى 41.

8- غاشیه (88)، یه ى 1.

9-  مفاتیح الجنان، ص 868: (السلام علیک یا نور الله الذى لا یطفى)

بخش مهدویت تبیان

زنده شوم براى تو

آرزویى که هرگز نباید بر دلها بماند دیدار روى او و روز اوست. خداى مهربان و قادر، به دلهاى شکسته اى که در انتظار او چشم از این جهان بستند رحم کرده وبه آنان وعده داده که قبل از روز قیامت یک بار دیگر آنان را زنده کند تا آن روزها را با چشمان منتظر مانده خود ببینند.

اى خدایى که چنین کارى براى قدرت تو آسان تر از آن است که ما فکر مى کنیم، ما را نیز از چنین مرحمتى محروم مفرما واگر عمر ما تا روز حضور او کفاف نداد، در عصر ظهور ما را آماده به خدمتش زنده کن تا فرمان او را بر دیدگان نهیم:

اللَّهُمَّ ابْعَثْنا فى کَرَّتِهِ... وإِنْ حالَ بَیْنى وبَیْنَهُ الْمَوْتُ فَأَخْرِجْنى مِنْ قَبْرى مُؤْتَزِراً کَفَنى...

خدایا ما را در بازگشت او زنده کن. خدایا اگر بین من و لقاى او مرگ - که براى بندگانت حتم مقدر شده قرار داده اى - حایل شد، هنگام قیامش مرا از قبرم مبعوث فرما در حالیکه کفن خود را به تن کرده باشم وشمشیرم را کشیده باشم ونیزه ام را بر آورده باشم ودعوت او را که صداى آن در همه جا پیچیده است لبیک بگویم وپیشاپیش او جهاد کنم در لشکرى که بر اهل آن ثنا گفته اى وفرموده اى: (صفى که گویى پایه اى منسجم هستند)

مشتاق روى ماه توام

خوشا به حال شیعیانى که در زمان پیامبرصلى اللَّه علیه وآله بودند وچهره آسمانى ترین مخلوقات خدا را به تماشا مى نشستند. پیشانى هاى نورانى که جلوه عصمت از آن هویدا بود ومظهر کامل (جالِسوُا مَنْ یُذَکِّرْکُمُ اللَّهُ وَجْهَهُ) بودند. اینک غیبت هزار ودویست ساله آخرین امام معصوم علیه السلام عطش چشمها را به سرمه اى از دیدارش شعله ور ساخته است. یک دیدار هم بس است تا روشنى چشمهاى بى فروغ ما باشد. خدایا لیاقتى در خود نمى بینیم، ولى صبرى هم تا زمان ظهور در خود نمى یابیم! چاره اى کن!

اللَّهُمَّ أَرِنِى الطَّلْعَةَ الرَّشیدَةَ والْغُرَّةَ الْحَمیدَةَ واکْحُلْ ناظِرى بِنَظْرَةٍ مِنّى إِلَیْهِ...

خدایا آن قامت رشید وآن پیشانى زیبا را به من نشان ده وچشمانم را سرمه اى از دیدار او بکش. خدایا روى مبارک ولیّت را در زمان حیات وبعد از مرگمان به ما نشان ده. خدایا آقاى ما را به ما نشان ده، وعطش ما را به دیدارش - با زیارت جمالش - خنک فرما، وما را از کسانى قرار ده که با دیدار او چشمشان روشن مى شود.

دوست دارم یار تو باشم

امروز پس از چهارده قرن نداى (اللَّهُمَّ انْصُرْ مَنْ نَصَرَهُ...) از غدیر در گوش جهانیان طنین انداز است. آخرین یادگار غدیر، پرچم (مَنْ کُنْتُ مَوْلاهُ...) را بر دوش مى کشد ویاور وناصر مى طلبد. چه در عصر غیبت وچه روزى که بیاید باید با نشان خدمتگزارى او زندگى کنیم، ولحظه اى از این مأموریت بزرگ غفلت نورزیم. پروردگارا، روزى را میاور که از یارى او با قلب ودل وزبان وجان ومال وآبرویمان دست برداشته باشیم. شعار همیشگى حیاتمان حمایت از حضرت بقیة اللَّه الاعظم عجل اللَّه فرجه است که مى گوییم:

اللَّهُمَّ اجْعَلْنا مِنْ أَنْصارِهِ وأَعْوانِهِ والذَّابّینَ عَنْهُ والْمُسارِعینَ إِلَیْهِ فى قَضاءِ حَوائِجِهِ...

خدایا، ما را از انصار ویاران امام زمان علیه السلام ومدافعین او وسرعت گیرندگان در انجام خواسته هاى او قرار ده. ما را از کسانى قرار ده که در یارى دینت آنان را بکار مى گیرى وبا یارى ولیّت به آنان عزّت مى بخشى.

خدایا ما را از اصحاب وگروه او ودر شمار تابعین وشیعیانش قرار ده ودر زمره خالصین درگاهش مکتوب بدار. ما را از تابعین او وآنان که در برابر دشمنانت تو را یارى مى کنند ثبت کن.

پروردگارا، ما را از اعوان او وتقویت کنندگان حکومت او ودعوت کنندگان به اطاعتت وراهنمایان به راهت قرار ده.

بخش مهدویت تبیان

گوش به فرمان توام...

خدایا شکر که امامان ما را خود انتخاب کرده اى و اختیار امامت را به ما نسپرده اى. ما به اطاعت بى چون و چرا در برابر مقام عصمت مطلقى که تو نصب کرده اى افتخار مى کنیم. ما همچون سلمان و ابوذر ومقداد منتظر فرمان او هستیم تا اوامر او را فوراً جامه عمل بپوشانیم. خدایا ما را در این اعتقاد راسخ تر کن وبراى مراحل عملى آن آماده ساز.

اللَّهُمَّ أَعِنّاْ عَلَى الْإِجْتِهادِ فى طاعَتِهِ واجْتِنابِ مَعْصِیَتِهِ...

خدایا ما را در کوشش براى اطاعتش ودورى از معصیتش یارى فرما. ما را در خدمت او پایدار کن ودر اداى حقوق او یاریمان کن و ما را در راه او قرار ده.

خدایا ما را در اطاعت او تقویت کن ودر گام برداشتن پشت سر او ثابت قدم کن وبه پیروى از او بر ما منّت گذار وما را در حزب او قرار ده که با اوامرش پایدارند وبه همراه او صبر مى کنند ودلسوزانه رضایت او را طلب مى کنند. خدایا ما را از امتثال کنندگان اوامرش وحمایت کنندگان از او وسبقت جویان به اراده اش ومخلصین در اطاعت او قرار ده. خدایا مرا از کسانى که اوامر او را به جان مى خرند وبه کارهاى او راضى اند ودر برابر حکمهاى او تسلیم اند قرار ده.

خدایا مرا ثابت قدم بدار

خدایا، در فتنه هاى آخر الزمان، خطر از دست دادن عقاید شیرینى که عمرى را با آنها سر کرده ایم هر لحظه وجود دارد. این اظهار ارادت به ساحت قدس حضرت مهدى علیه السلام را تا آخرین لحظه براى ما حفظ کن.

اللَّهُمَّ ثَبِّتْنى عَلى طاعَةِ وَلِى أَمْرِکَ... ولا تَسْلُبْنا ذلِکَ...

خدایا مرا بر اطاعت ولى امرت ثابت قدم بدار، واینگونه ما را حفظ کن. خدایا این اعتقاد واین توفیق را در حیاتمان وهنگام وفاتمان از ما مگیر، بطورى که بدون شک وبى آنکه عهد شکن باشیم یا شبهه اى به دل آورده باشیم ویا تکذیب کرده باشیم، از دنیا برویم. خدایا بجاى ما دیگرى را قرار مده که این بر ما بسیار سنگین است.

در راه تو شهید شوم

شهادت تحت فرمان امام زمان علیه السلام ودر میدان نبردى که او فرمانده باشد ودر راه نابودى دشمنانش بوقوع بپیوندند، بالاترین آرزوى هر شیعه اهل بیت علیه السلام است. این سخن دل را از هم اکنون بر زبان جارى مى کنیم:

اللَّهُمَّ اجْعَلْ سِلاحى بِنُصْرَتِهِ مَشْهُوراً... وَاجْعَلْنى مِنَ الْمُسْتَشْهَدینَ بَیْنَ یَدَیْهِ...

خدایا اسلحه مرا براى یارى او بر کشیده فرما، ومرا از آنانکه با خواست خود وبدون اجبار، در پیشگاه او به شهادت مى رسند قرار ده، در آن لشکرى که اهل آن را در کتابت توصیف کرده اى وفرموده اى: صفى هستند چون بنیادى منسجم در اطاعت تو وپیامبرت وآل او.

اى امام زمان، از خدا بخواه مرا از جمله اولیائت که در پیشگاه تو به شهادت مى رسند قرار دهد.

بخش مهدویت تبیان

حضور در ظهور تو...

آرزوى حضور در زمان ظهور، مسئله اى نیست که هیچ دلى آن را کتمان کند. روزگار شیرین تر از عسلى که ولایت اهل بیت علیهم السلام بر همه جهان حکم فرما است و در سایه آن بساط ظلم بر چیده شده و برکات زمین و آسمان بر همه نازل است. خدایا ما را زنده نگهدار تا سایه ولى اللَّه الاعظم علیه السلام را از نزدیک بر سر خود احساس کنیم و پروانه وار گرد شمع وجودش بگردیم:

اللَّهُمَّ أَدْرِکْ بِنا أَیّامَهُ وأَشْهِدْنا أَیّامَهُ... ولَیِّنْ قَلْبى لِوَلِى أَمْرِکَ...

خدایا ما را لیاقت درک ایام او عنایت کن، ودر روزگار او حاضر کن، و قلبمان را براى ظهور ولى امرت آماده و نرم کن. خدایا توفیق درک ظهور و قیام او را به ما عطا کن و با دولت او ما را حفظ کن.

خدایا در دولت او با نعمت فراوان و با غنیمت شمردن صحبت او و قیام به حقوق او و سلامتى از خطرات، حیات حقیقى به ما عنایت کن.

خدایا روز استقرار او را استقرار و سکونت ما قرار ده و نعمتت را با قرار دادن او در دسترس ما کامل کن، و بین ما و او اتصالى قرار ده که همچون همنشینى با پدران بزرگوارش باشد.

خدایا از تو مى خواهم ولى امرت را به من نشان دهى در حالیکه ظهور کرده و اوامرش نافذ است، با اعتقاد به اینکه سلطنت و قدرت و حجّت و مشیّت و حول و قوت از آن توست.

خدایا این خواسته را به من وبه همه مؤمنین عنایت کن بطورى که روزى به ولى امرت بنگریم در حالیکه سخن او آشکار وراهنمایى او واضح بوده وهدایت کننده از ضلالت وشفا دهنده از جهالت باشد.

پروردگارا مشاهده او را علنى کن و پایه هاى او را محکم فرما، وبه بیچارگى ما رحم کن.

بخش مهدویت تبیان

خدا تو را برساند

دست دعا بر مى آوریم و آروزى دیرینه امّتها را بر زبان مى آوریم. از خدا مى خواهیم وعده اش را به ظهور برساند و امام زمان علیه السلام را خلیفه آشکار خود در زمین قرار دهد و به او اذن قیام دهد و ملائکه را به یارى او فرستد و آنگونه مقدر فرماید که حجت خدا راضى شود که رضایت ما نیز در همان است. از زبان خود و منتظران تاریخ به درگاه خدا عرضه مى داریم:

اللَّهُمَّ عَجِّلْ فَرَجَهُ وأَنْجِزْ وَعْدَهُ واسْتَخْلِفْهُ فِى اْلأَرْضِ وزَیِّنِ اْلأَرْضَ بِطوُلِ بَقائِهِ...

اى امام زمان، خداوند وعده پیروزى و ظاهر شدن امر امامت تو را برایت زود برساند.

خدایا بر حجت خود درودى فرست که با آن فرجش را نزدیک فرمایى و او را یارى کنى.

خدایا، او را خلیفه ظاهر خود در زمین قرار ده... و پس از دوران ترس، براى او دوران امن را مقرّر فرما.

خدایا، از تو مى خواهیم که به ولیّت درباره ظاهر ساختن عدالت تو بین بندگانت و قتل دشمنانت اجازه دهى.

خدایا، دورى او را نزدیک گردان، و وعده او را به عمل برسان و به عهد او وفا کن و حجاب غیبت را از نیروى الهى او کنار زن و برگهاى محنت دشمنان را با ظهور او ظاهر فرما، و پشاپیش او رعب را بفرست و قلب را با او ثابت فرما.

خدایا او را یارى کن و براى دینت او را پیروز فرما و اولیاى خود را به وسیله او کمک فرما.

خدایا، نصرت با عزّت به او کرامت فرما و عمر او را طولانى کن و زمین را به طول بقاى او مزیّن فرما.

خدایا، براى ولیّت آنچه وعده داده اى به مرحله عمل برسان و کلمه تامّه خود و آن غایب در زمینت که خائف و منتظر است را ظاهر فرما.

خدایا، دعوت او را بلند گردان و او را بر دشمنش پیروز فرما و براى او فتح آسانى مقرّر گردان.

خدایا، او را با ملائکه نصر و لشکریانى از ملائکه نشان دار حمایت فرما و آنگونه که در شب قدر درباره انتقام او مقدر فرموده اى ظاهر کن تا آنجا که او راضى گردد.

خدایا، عدالت را به دست او ظاهر کن و او را عزت عطا کن و با او به خوبان عزت ده و او را یارى کن و با او خوبان را پیروز فرما و براى او قدرتى که از سوى تو پشتیبانى شود قرار ده. پروردگارا، تو هستى که گرفتارى را برطرف مى نمایى و درخواست مضطر را اجابت مى کنى آنگاه که تو را بخواند و از گرفتارى بزرگ نجات مى دهى. خدایا، گرفتارى را از ولیّت برطرف ساز و همانگونه که ضمانت فرموده اى او را در زمین خلیفه قرار ده.

خدایا، پیامبرت را شاد کن به دیدن او و آنان که در پى دعوتش پیرو او شده اند. خدایا این مشکل را از این امت با حضور او برطرف کن و ظهور او را زودتر برسان. دیگران ظهور او را دور مى دانند، ولى ما آن را نزدیک مى دانیم.

خدایا فرج او را نزدیک کن و خروج او را آسان ساز و جاده اى فراخ پیشاروى او قرار ده و امر او را نافذ گردان و پشتش را محکم کن. خدایا، تو خود فرموده اى و گفته تو حق است که در اثر کارهاى مردم، فساد در دریا و خشکى ظاهر مى شود. پس ولى خود را ظاهر گردان، همان پسر پیامبرت که هم نام او است.

بخش مهدویت تبیان

بداء در زمان ظهور(3)

در شماره قبل با عنوان «بداء در اصل ظهور حضرت مهدی(عج)» بیان شد که بدون تردید ظهور و قیام حضرت مهدی علیه السلام از وعده‌های خداوند است و هرگز در آن تخلف صورت نمی‌گیرد و روایات پرشماری بر حتمی بودن آن تأكید كرده است و نتیجه گرفتیم که بداء با اصل تحقق ظهور آخرین حجت الهی هیچ ارتباطی ندارد.

اما دومین عرصه‌ای كه بداء در آن تصوّر شده و برخی به آن پرداخته‌اند، بحث زمان ظهور است. با توجه به روایات در دست، دربارة زمان ظهور دو دیدگاه پدید آمده است:

1-   ظهور، امری اختیاری است كه مردم در آن نقش دارند؛ از این رو زمان آن را رفتار انسان‌ها تعیین می‌كند.

2-   زمان ظهور در اختیار خداوند است و تقدیم و تأخیری در آن راه ندارد.

دیدگاه نخست بر آن است تا با اشاره به برخی روایات ثابت كند كه ظهور در انتخاب ما است. بر اساس این نظریه، هر چه آمادگی برای ظهور زودتر حاصل شود، ظهور، نزدیك‌تر اتفاق خواهد افتاد.(1) كسانی كه چنین دیدگاهی را مطرح كرده‌اند، ابتدا به برخی آیات استناد كرده‌اند كه سرنوشت انسان‌ها را در دست خود آن‌ها دانسته است.(2)

در پاسخ گفته شده است: استدلال به این‌گونه آیات، جایی قابل قبول است كه توصیه شده باشیم سرنوشت خود را با اتفاق ظهور تغییر دهیم؛ در حالی كه آزمایش كه از سنت‌های الهی است، در هر دوره متناسب آن دوره قرار داده شده است و تغییر سرنوشت و كسب سعادت، متناسب آن دوره خواسته شده است. به بیان دیگر، ما در هیچ روایتی توصیه نشده‌ایم كه كاری انجام دهیم تا زمان ظهور پیش بیفتد و آن‌گاه با رفتار خود در آن دوران به سعادت دست یابیم، بلكه به تكلیف‌های خاص آن دوره مكلف شده‌ایم.

برخی نیز با این پندار كه اساسی‌ترین دلیل غیبت حضرت، رفتار ما انسان‌ها است، به ارائه این گمانه دست زده‌اند كه بنابراین، انسان‌ها هستند كه با تغییر در رفتار خود می‌توانند ظهور را نزدیك كنند. حاصل این دیدگاه، آن می‌شود كه ظهور در اختیار انسان‌ها است. غافل از این كه اگر از دلیل‌های دیگر غیبت و نیز آزمایش‌انسان‌ها در این دوران صرف نظر كنیم، روایات فراوانی غیبت آن حضرت را از رازهای خداوند دانسته‌اند؛ همان‌گونه كه ظهور آن حضرت، سرّی از اسرار الهی دانسته شده است. حقیقت سرّ بودن این ‏امر را رسول گرامی صلی الله علیه و آله و سلم چنین بیان فرموده‏است:

ای جابر! همانا این امر، امری است از امر خداوندی و سِرّی است از سِرّ خدا كه بر بندگان او پوشیده است. بر حذر باش كه دچار تردید شوی. همانا شك درباره امر ‏خدا كفر است (شیخ صدوق، 1395: ج1، ص287).

عبد الله بن فضل هاشمی گوید:

از امام صادق علیه السلام شنیدم که فرمود: «برای صاحب الامر ناگزیر، غیبتی است که هر باطل جویی در آن به شکّ می افتد». گفتم: «فدایت شوم! برای چه؟» فرمود: «به سبب امری که ما اجازه نداریم آن را هویدا کنیم…. ای پسر فضل! این امر، امری از امرهای الهی و رازی از رازهای خدا و غیبی از غیب های پروردگار است. چون می‏دانیم خداوند بزرگ مرتبه، حكیم است، تصدیق می‏كنیم همه كارهای او از روی حكمت است؛ گرچه علت‏ آن ‏كارها بر ما روشن‏ نباشد.(همان: ج2، باب44، ح11)

بی گمان این حکمت، اساسی‌ترین دلیل بر این رخداد بزرگ است؛ بنابراین ضمن این‌كه مردم در غیبت حضرت نقش داشته‌اند، حكمت‌ها و دلیل‌های غیبت، فراتر از نقش مردم است؛ از این رو نمی‌توان گفت با رفتار مردم لزوماً ظهور، قطعی خواهد بود.

اما مهم‌ترین دلیل روایی كه در زمینه بداء در زمان ظهور مطرح شده، روایتی است كه ابو حمزه ثمالی از امام باقر علیه السلام نقل كرده است که فرمود:

همانا خداوند تبارك و تعالی این امر را در هفتاد وقت گذاشت. چون حسین ـ صلوات اللَّه علیه ـ كشته شد، خشم خدای متعال بر اهل زمین سخت شد و آن را تا صد و چهل به تأخیر انداخت. سپس كه ما به شما خبر دادیم، آن خبر را فاش كردید و از مطلب پوشیده، پرده برداشتید. بعد از آن، خدا برای آن وقتی نزد ما قرار نداد. خدا هر چه را خواهد محو كند و ثابت گذارد و اصل كتاب نزد او است.(كلینی، همان: ج1، ص368)

ابو حمزه گوید: «من این حدیث را به امام صادق علیه السلام عرض كردم؛ فرمود: چنین بوده است».

ضمن بیان این نکته که روایت مذکور از لحاظ سند دچار ضعف می باشد باید عرض کنیم که در برابر روایت یادشده، برخی روایات، سخن از قطعی بودن زمان ظهور به میان آورده است كه خواست مردم هیچ نقشی در آن نخواهد داشت، تا بداء حاصل شود. از جمله این روایات، به موارد زیر اشاره می‌كنیم:

1. روایاتی كه طبق آن‌ها از مسئولیت‌های مهم شیعه، پایداری بر حب اهل بیت علیهم السلام و بغض دشمنانشان و عمل به فرموده‌های ایشان است.

كسی از امام صادق علیه السلام پرسید: «هرگاه شبانه‌روزی آمد كه در آن، امام دیده نشود، چه كنم؟» آن حضرت فرمود: آن كس را كه باید دوست داشته باشی، دوست بدار و آن كس را كه باید دشمن بداری، دشمن بدار (تولی و تبری را از دست مده) تا خداوند عزوجل او را ظاهر كند. (كلینی، همان: ج1، ص342)

2. روایاتی كه عجله كنندگان در امر ظهور را به شدّت نكوهش كرده است.

عبدالرحمن بن كثیر گوید: خدمت امام صادق علیه السلام نشسته بودم كه مهزم وارد شد و عرض كرد: «قربانت! به من خبر دهید این امری كه در انتظارش هستیم، كی واقع می‏شود؟» امام فرمود:

ای مهزم! وقت‏گذاران، دروغ گفتند و شتاب‏كنندگان هلاك شدند و تسلیم‏شوندگان نجات یافتند.(كلینی، همان: ج1، ص368)

3. روایاتی كه فلسفة مهم غیبت را آزمایش انسان‌ها به تكالیف این دوران دانسته است، نه تلاش برای نزدیك كردن ظهور.

علی بن جعفر از برادرش، حضرت موسی بن جعفر علیهم السلام روایت كرده است كه فرمود:

هنگامی كه پنجمین فرزند از امام هفتم ناپدید شود، پس خدا را، خدا را (مواظب باشید) در دینتان كه شما را از آن دور نسازند؛ چرا كه صاحب این امر، ناگزیر از غیبتی خواهد بود، تا كسی كه بدین امر قائل است، از آن بازگردد. همانا آن، آزمایشی از جانب خدا است كه خداوند، خلق خود را بدان وسیله می‏آزماید... (نعمانی، همان: ص154)

4. روایاتی كه معرفت امام و انجام مسؤولیت‌های در قبال او را بسان حضور در عصر ظهور و كنار مهدی موعود علیه السلام دانسته است.

فضیل بن یسار گوید: از امام صادق علیه السلام درباره قول خدای تعالی (َیوْمَ نَدْعُوا كُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ) (اسراء، 71)؛ پرسیدم. فرمود:

ای فضیل! امام خود را بشناس؛ زیرا هر گاه امامت را شناختی، تقدم یا تأخر این امر، زیانت ندهد. كسی كه امامش را بشناسد و پیش از قیام صاحب الأمر بمیرد، مانند كسی است كه در لشكر آن حضرت بوده است. نه؛ بلكه مانند كسی است كه زیر پرچم آن حضرت نشسته باشد.(كلینی، همان: ج1، ص371)

5. روایاتی كه شناخت این امر را حقیقت انتظار فرج معرفی كرده است.

ابو بصیر گوید: به امام صادق علیه السلام عرض كردم: «قربانت شوم! كی فرج و گشایش باشد؟» فرمود: ای ابا بصیر! تو هم از جمله دنیاخواهانی؟ كسی كه این امر را بشناسد، به واسطه انتظارش برای او فرج حاصل شده است.(همان)

البته روشن است در پس شناخت راستین، انجام تكالیف مناسب آن قرار دارد.

6. روایاتی كه تقدیم و تأخیر ظهور را مهم ندانسته و فقط معرفت امام را امر اساسی معرفی كرده است. روشن است پس از شناخت، تكالیفی متوجه انسان می‌شود.

كسی كه بمیرد و امامی نداشته باشد، مرگ او مرگ جاهلیت است و هر كس بمیرد و ‌امامش را بشناسد، تقدم یا تأخر این امر، او را زیان ندهد. هر كس بمیرد، در حالی كه امامش را بشناسد، مانند كسی است كه در خیمه امام قائم و همراه او باشد.(كلینی، همان، ج1، ص371؛ نعمانی، همان: ص330)

همان‌گونه كه یاد شد، معرفت امام از آن جهت اهمیت دارد كه مقدمة لازم برای انجام تكالیف الهی است.

7. روایاتی كه مهم‌ترین مسؤولیت دوران غیبت را پرهیزكاری و تمسك به دین الهی دانسته‌اند.

یمان تمّار گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

صاحب این امر را غیبتی است كه در آن، هر كس از دین خود دست برندارد (در سختی و بزرگی كار) همانند كسی است كه با كشیدن دست به ساقه قتاد (= بوته‏ای تیغ‏دار است) خارهای آن را از آن بزداید». سپس مدّتی سر به زیر افكند و سپس فرمود: «صاحب این امر، غیبتی دارد؛ پس بنده خدا باید پرهیزكاری پیشه كند و به دین خود پایدار باشد.»(نعمانی، همان: ص169)

8. روایاتی كه در آن، ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف به قیامت تشبیه شده است. روشن است زمان قیامت، فقط نزد خداوند است و كسی نیز نمی‌تواند آن را تغییر دهد.

امام رضا علیه السلام فرمود:

اما كی خواهد بود؟ این خبر دادن از وقت است. پدرم از پدرانش روایت كند كه از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم سؤال شد: ای رسول خدا! قایم از فرزندان شما كی خروج می‌كند؟ فرمود: مثل او مثل قیامت است كه «لا یجلّیها لوقتها...».

با توجه به این دسته روایات كه نه فقط زمان ظهور را در علم و ارادة خداوند دانسته؛ بلكه امر دیگری را در آن دخیل ندانسته است، ادعای بداء در زمان ظهور امام زمان علیه السلام نه با معنای اصطلاحی بداء سازگاری دارد (چرا كه زمانی برای ظهور تعیین نشده و كسی از آن آگاهی ندارد، تا خلاف آن صورت پذیرد) (3) و نه از طریق روایت یاد شده می‌توان آن را اثبات كرد. بنابراین چه بخواهیم و چه نخواهیم، ظهور، در زمان مقرر رخ خواهد داد. مهم آن است كه ما به گونه‌ای زندگی كنیم كه هرگاه به طور ناگهانی آن اتفاق افتاد، در كمال آمادگی برای درك آن دوران باشیم.

پی نوشت ها :

1-  نك: سید محمد مرتضوی، «ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف در انتخاب ماست»، مشرق موعود، ش11، 1388، ص139.

3-  مانند آیه 11 سوره رعد.

4-   دلیل‌هایی بر نامشخص بودن زمان ظهور بیان شده است كه از جمله آنها روایتی است كه از امام باقر علیه السلام و امام رضا علیه السلام نقل شده است. نك: خزاز قمی، 1401: ص250، شیخ صدوق، 1395: ج2، ص372، ح6.

فرآوری: امیر رضا عرب

بخش مهدویت تبیان