ابهامي كه در عنوان اين مقاله خود‌نمایی می‌کند، تصادفي نيست. درون‌مايه اصلي این نوشته، البته نقشي است كه مفروضات و گزاره‌هاي اعضاي مختلف جامعه در باب دانش در تحليل اقتصادي بازي مي‌كنند؛ اما اين به هيچ وجه با پرسش ديگري كه مي‌تواند تحت همين عنوان بررسی شود - یعنی با اين مساله كه تحليل صوری اقتصادي تا چه اندازه دانش مربوط به آنچه را که در دنياي واقعي رخ مي‌دهد، منتقل مي‌سازد - بي‌ارتباط نيست.

---------------------------------

فردريش آگوست فن هايك
مترجم: محسن رنجبر

---------------------------------

در حقيقت مدعاي اصلي من در اين مقاله آن است كه توتولوژی‌هایی که تحليل صوري تعادلي در اقتصاد اساسا از آنها شكل مي‌گیرد، مي‌توانند به قضايايي بدل شوند كه تنها تا جایی که بتوان با گزاره‌هايي آشكار درباره چگونگي دستيابي به دانش و انتقال آن بیان‌شان کرد، چیزي را درباره عليت در دنياي واقعي به ما خواهند گفت. جان کلام اینکه ادعا خواهم كرد كه عنصر تجربي در نظريه اقتصادي - یعنی تنها بخشي كه نه تنها به دلالت‌ها توجه دارد، بلكه به علت‌ها و اثرات نيز دلمشغول است و از اين رو به نتايجي منجر مي‌شود كه اساسا به هر صورت قابل اثبات‌اند2 - مرکب است از گزاره‌هايي درباره اكتساب دانش.

 اخيرا مجادلات پیرامون وضعیت حساب ذخیره ‌ارزی درمحافل رسمی کشور بالا گرفت که مرور آنها به وضوح، حاکی از وجود ابهام در خصوص وضعیت این حساب و ماهیت آن است. طی سال‌های اخیر همواره درحالی که برخی سخن از موجودی اندک یا فقدان موجودی حساب ذخیره‌ارزی ...

... به میان می‌آورند؛ در مقابل، برخی به ویژه مقامات کشور از وجود ذخایر ارزی وافر و قابل اطمینان (با ذکر ارقامی مانند «بیش از صد میلیارد دلار») خبر می‌دهند. البته در این مجال کوتاه در پی بررسی وضعیت موجودی حساب ذخیره‌ارزی و بحث‌های مربوط به آن نیستیم، بلکه صرفا در پی جلب توجهات به نکته مهمی هستیم که می‌تواند راز این تناقض را بگشاید. کلید فهم مساله مورد بحث، در تفکیک بین دو مفهوم متفاوت «حساب ذخیره‌ارزی» و «ذخایر ارزی بانک مرکزی» (که به اختصار از آن با عنوان «ذخایر ارزی» یاد می‌شود) نهفته است. 
مفهوم «حساب ذخیره‌ارزی» برای مخاطبان و عموم مردم، شناخته شده بوده و تصور عمومی از آن منطبق با واقعیت است. این حساب، در ابتدای برنامه سوم جهت واریز مازاد درآمد نفتی از میزان پیش‌بینی شده آن طراحی شد تا با واریز مازاد درآمد نفت به این حساب علاوه بر اینکه اقتصاد کشور از نوسانات سوءناشی از تزریق بی‌ضابطه درآمدهای نفتی مصون بماند، موجودی این حساب نیز ذخیره و پشتوانه‌ای باشد برای دوره رکود و کاهش احتمالی درآمدهای نفت. بنابراین موجودی حساب ذخیره‌ارزی بخشی از درآمد نفت است که هنوز وارد چرخه اقتصادی نشده که البته در صورت طی مراحل قانونی، قابل برداشت و خرج کردن است.
اما به نظر می‌رسد عنوان «ذخایر ارزی» (یا همان ذخایر ارزی بانک مرکزی) حتی برای برخی قانونگذاران و مسوولان اجرایی نیز مفهومی ناشناخته و مبهم است که موجب شده به اشتباه با حساب «ذخیره‌ارزی» یکسان پنداشته شود؛ اما واقعا منظور از «ذخایر ارزی» چیست؟ به طور کوتاه باید گفت که «ذخایر ارزی بانک مرکزی»، پشتوانه پول است. بر اساس قوانین پولی تمامی کشورها، بانک‌های مرکزی موظفند در صورت انتشار پول، یک دارایی ارزشمند و مقبول در سطح بین‌المللی (نظیر طلا یا ارز) را به عنوان پشتوانه پول در ذخایر خود مسدود کنند. «ذخایر ارزی بانک مرکزی» آن بخش از پشتوانه پول است که به شکل ارز نگهداری می‌شود. 
اما در اینجا یک سوال مهم می‌تواند مطرح ‌شود: آیا «ذخایر ارزی بانک مرکزی» (یا همان «ذخایر ارزی») به مانند «حساب ذخیره‌ارزی» قابل خرج کردن هستند؟ آیا می‌توان روی موجودی این حساب به عنوان پشتوانه‌ای برای شرایط سخت اقتصادی یا منبعی برای تامین مالی طرح‌های اقتصادی کشور حساب کرد؟ اگرچه پاسخ این سوال به وضوح منفی است، اما فهم علت منفی بودن آن بسیار مفیدتر از دانستن این پاسخ است. در شکل زیر به طور مشخص نشان داده شده است که اساسا افزایش «ذخایر ارزی» ریشه در افزایش سطح تزریق دلارهای نفتی به اقتصاد و رشد خرج کردن درآمدهای نفتی دارد.

بقیه در ادامه مطلب...

 دنياي‌اقتصاد- بورس تهران ديروز پس از آغازي مثبت در نخستين ساعات معاملاتي با چرخش روند و افت شاخص‌ها مواجه شد؛ به نحوي كه شاخص در پايان ساعت معاملات 147 واحد كاهش يافت؛ اين افت در پي تقويت دلار در بازارهاي جهاني، كاهش قيمت جهاني فلزات و نگراني از بابت اظهارنظر برخي مسوولان به وقوع پيوست؛ رييس كميسيون صنايع و معادن مجلس در همين رابطه روز يكشنبه در نشست كانون كارگزاران، سخناني در خصوص بورس تهران و وجود حباب در آن بيان كرد. در عين حال، چهره ضعيف بورس تهران در انتهاي زمان معاملات همانند آغاز به سمت بهبود گراييد.

(تاریخ خبر: سه شنبه 27 ارديبهشت 1390)